Theo giá trị sổ sách, VRG cần thoái vốn hơn 1.026 tỷ đồng nhưng giá trị thu về đạt hơn 1.331 tỷ đồng.
Như vậy, tái cơ cấu DNNN đã cơ bản đầy đủ bộ khung pháp lý, rõ cả đường đi, nước bước nên có nhiều thuận lợi. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn đầy khó khăn khi đụng nhiều “ông lớn”.
Tăng về số lượng lẫn chất lượng, nhưng việc thoái vốn nhà nước tại những lĩnh vực, DNNN không cần nắm giữ vẫn có những vụ thụt két hàng chục tỷ đồng. Bức tranh thoái vốn 5 tháng đầu năm 2017 sáng tối đan xen, lãi cũng nhiều mà lỗ cũng không ít.
Thoái 5 tháng gần bằng cả năm 2016
Theo Cục Tài chính doanh nghiệp, Bộ Tài chính, 5 tháng đầu năm 2017, các doanh nghiệp đã thoái vốn được 3.445 tỷ đồng, thu về 14.806 tỷ đồng (gồm một số khoản thoái vốn trong năm 2016 nhưng doanh nghiệp mới báo cáo). Trước đó, báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, trong năm 2016, các doanh nghiệp đã thoái được 3.645 tỷ đồng, thu về 6.839 tỷ đồng. Như vậy, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2017, số vốn nhà nước thoái được xấp xỉ bằng tổng số vốn đã thoái trong cả năm 2016. Bên cạnh ưu điểm tăng tốc về lượng, lợi nhuận các đợt thoái vốn năm nay cũng tăng lên rõ nét. Tổng giá trị thu về cao hơn 4 lần so với giá trị sổ sách.
Báo cáo cũng nêu rõ, ở 5 lĩnh vực nhạy cảm (chứng khoán, bất động sản, tài chính - ngân hàng, bảo hiểm, quỹ đầu tư…) thoái được 47 tỷ đồng, thu về 46 tỷ đồng. Số vốn thoái từ các khoản đầu tư ở doanh nghiệp khác là 2.015 tỷ đồng, thu về 2.534 tỷ đồng. Tại Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), số vốn đã bán được tại 18 doanh nghiệp có giá trị là 1.383 tỷ đồng, thu về 12.225 tỷ đồng (bao gồm cả số thoái trong năm 2016 của Vinamilk với giá trị sổ sách 783,7 tỷ đồng, thu về 11.286,4 tỷ đồng).
Điều đáng lưu ý, trong lúc một số doanh nghiệp thoái vốn thu món lời lớn thì một số doanh nghiệp lại thua lỗ, thậm chí trắng tay. Chẳng hạn, khoản đầu tư 800 triệu đồng của Tổng công ty Du lịch Hà Nội tại Công ty cổ phần chứng khoán ASEAN có giá trị thu về bằng 0 đồng do Công ty cổ phần chứng khoán ASEAN giải thể.
Tại Tổng công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2), tổng số vốn phải thoái theo giá trị sổ sách hơn 178,6 tỷ đồng trong lúc giá trị thu được chỉ hơn 101,5 tỷ đồng. Như vậy, Vinafood 2 bị “bốc hơi” 77,1 tỷ đồng. Riêng khoản thoái vốn tại công ty con đơn vị này là Công ty CP Lương thực TP. Hồ Chí Minh bị bốc hơi hơn 88,1 tỷ đồng (giá trị sổ sách: 148,1 tỷ đồng, giá trị thu về chỉ 60 tỷ đồng).
Hay khoản thoái vốn của Tổng công ty Công nghiệp Sài Gòn tại Công ty CP Hoàng Long Long An cũng bị “thụt két” trên 25 tỷ đồng, giảm 5 lần giá trị sổ sách. Theo đó, giá trị sổ sách 31,9 tỷ đồng nhưng thoái vốn chỉ thu về vẻn vẹn hơn 6,3 tỷ đồng. Còn tại Công ty CP Cảng Tôn Thất Thuyết thuộc Tổng công ty Giao thông vận tải Sài Gòn, theo giá trị sổ sách số vốn đầu tư trên 3,8 tỷ đồng, nhưng chỉ thu được 487 triệu đồng.
Bên cạnh một số doanh nghiệp bị “bốc hơi” hàng chục tỷ đồng từ thoái vốn, một số đơn vị lại bội thu. Tiêu biểu trong số này là Tập đoàn Cao su Việt Nam (VRG). Theo giá trị sổ sách, VRG cần thoái vốn hơn 1.026 tỷ đồng nhưng giá trị thu về đạt hơn 1.331 tỷ đồng. Trong đó, khoản đầu tư tại Công ty CP Đầu tư xây dựng và Phát triển năng lượng
Vinaconex có giá trị sổ sách 43,3 tỷ đồng, nhưng thu về đạt hơn 104 tỷ đồng. Cùng với VRG, Tổng công ty Lương thực miền Bắc (Vinafood1) cũng có số vốn cần thoái – thu về tương ứng: 9,5 – 36,5 tỷ đồng. Trong đó số vốn phải thoái theo giá trị sổ sách tại Công ty CP Lương thực và Thương mại Phú Thọ 172 triệu đồng nhưng thu về 11 tỷ đồng.
Một số doanh nghiệp khác có số vốn thoái - số vốn thu về cũng đạt cao như: Tổng công ty Thương mại Sài Gòn: 67,4 – 163,8 tỷ đồng. Trong đó, thoái vốn tại Công ty CP XNK Hàng tiểu thủ công nghiệp Sài Gòn (Artex) là: 9,8 – 68,6 tỷ đồng. Tại Tổng công ty Địa ốc Sài Gòn, con số này là 31,3 – 83,7 tỷ đồng.
Khẩn trương thoái vốn tại Habeco, Sabeco, Vinamilk
Dù đạt được một số kết quả tích cực nhưng theo Cục Tài chính doanh nghiệp, việc thoái vốn, giảm tỷ lệ vốn nhà nước đầu tư tại các doanh nghiệp theo tiêu chí phân loại DNNN vẫn còn chậm. Việc thoái vốn khỏi ngành nghề kinh doanh chính và bán hết vốn trong những ngành và lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ chưa đạt kết quả như kỳ vọng. Tình trạng bàn giao các doanh nghiệp đã cổ phần hóa về SCIC để tiếp tục thoái vốn còn chậm...
Trên cơ sở nhận định đó, Cục Tài chính doanh nghiệp đã tham mưu cho Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ một số giải pháp. Theo đó, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư khẩn trương xây dựng Danh mục doanh nghiệp có vốn nhà nước thực hiện thoái vốn giai đoạn 2017 - 2020, sớm trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt. Bên cạnh đó, bộ này cũng cần xây dựng, báo cáo Thủ tướng Chính phủ công khai danh sách các doanh nghiệp phải thực hiện bàn giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn về SCIC để quản lý, thoái vốn theo lộ trình. Bởi lẽ, theo báo cáo của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương cũng như SCIC, từ năm 2013 đến nay có khoảng 234 DNNN có thoả thuận chuyển giao vốn về SCIC theo quy định. Tuy nhiên, hiện mới chỉ có khoảng 61 doanh nghiệp chuyển vốn được.
Đối với Bộ Công thương, cần khẩn trương xây dựng phương án thoái vốn tại Habeco, Sabeco theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 116/TB-VPCP ngày 3/3/2017; triển khai, hoàn thành xong việc thoái vốn nhà nước tại 2 doanh nghiệp này và chuyển tiền về Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp trước ngày 15/12/2017. Về phía mình, Bộ Tài chính đang bám sát chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về phương án bán tiếp phần vốn của SCIC tại Vinamilk để sớm triển khai...
Như vậy, dự kiến năm 2017, thoái vốn nhà nước ở các lĩnh vực không cần nắm giữ sẽ có kết quả tốt, khi chúng ta có kết quả ban đầu thuận lợi, đồng thời Chính phủ đã sẵn sàng mọi phương pháp để rút vốn ở một loạt “ông lớn”. Tuy nhiên, vẫn có nỗi lo là liệu thị trường có đủ sức hấp thụ?
Hà Minh
