Việc thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp được kỳ vọng sẽ tạo cú hích lớn cho dòng vốn ngoại. Tuy nhiên, theo thống kê, kể từ thời điểm FTSE công bố quyết định xác nhận lộ trình nâng hạng trong kỳ đánh giá tháng 3 đến nay, khối ngoại đã có 5 tuần bán ròng liên tiếp với tổng giá trị hơn 20.888 tỷ đồng.
Lý giải về nguyên nhân bán ròng của khối ngoại, TS. Trần Thăng Long - Phó Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) cho rằng, xu hướng bán ròng hiện nay đến từ nhiều nguyên nhân. Trong đó, nguyên nhân đầu tiên là tâm lý phòng thủ đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu, không riêng tại Việt Nam. Những căng thẳng địa chính trị cùng chính sách thuế quan của Mỹ đang khiến dòng tiền quốc tế có xu hướng tìm đến các tài sản an toàn hơn.
 |
| Triển vọng hút vốn ngoại vẫn tích cực với thị trường chứng khoán Việt Nam. Ảnh: Dũng Minh |
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, xu hướng phân bổ vốn toàn cầu cũng đang thay đổi mạnh mẽ trong vài năm gần đây. Dòng tiền quốc tế hiện tập trung nhiều hơn vào các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, chuyển đổi năng lượng hay năng lượng xanh. Điều này giúp các thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc trở thành tâm điểm hút vốn nhờ sở hữu nhiều doanh nghiệp đầu ngành công nghệ. Trong khi đó, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn thiếu các doanh nghiệp quy mô lớn có khả năng hưởng lợi trực tiếp từ các xu hướng đầu tư mới này.
Trong khi đó, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư, Công ty cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS) chỉ ra, xu hướng bán ròng của khối ngoại thực tế đã bắt đầu từ sau năm 2022, khi những rủi ro của thị trường bất động sản xuất hiện. Nhà đầu tư nước ngoài đã bán mạnh ở nhóm bất động sản trong nhiều năm qua.
Đồng thời, mặt bằng lãi suất và lợi suất tại Mỹ hay Nhật Bản duy trì ở mức cao cũng khiến dòng vốn rút khỏi các thị trường mới nổi để quay trở lại các thị trường lớn. “Đây không chỉ là xu hướng tại Việt Nam, mà diễn ra ở nhiều thị trường mới nổi khác” - ông Minh phân tích.
Tăng chất lượng thị trường, mở rộng dư địa hút vốn ngoạiCùng với lộ trình nâng hạng, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của thị trường chứng khoán Việt Nam, từ hoàn thiện khung pháp lý, nâng chất lượng các tổ chức trung gian, phát triển nhà đầu tư tổ chức đến mở rộng kênh huy động vốn cho doanh nghiệp. Các giải pháp này được kỳ vọng sẽ góp phần thu hút mạnh hơn dòng vốn ngoại và nâng vị thế thị trường Việt Nam trên bản đồ tài chính khu vực. |
Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, việc khối ngoại bán ròng sau nâng hạng thực tế cũng mang tính kỹ thuật. Khi Việt Nam chuyển từ nhóm thị trường cận biên sang mới nổi thứ cấp, các quỹ đầu tư chuyên về thị trường cận biên sẽ buộc phải cơ cấu danh mục và bán ra cổ phiếu Việt Nam trước thời điểm chuyển đổi chính thức.
Trong khi đó, dòng vốn từ các quỹ đầu tư thị trường mới nổi sẽ không giải ngân ngay lập tức, mà theo lộ trình từng giai đoạn. Điều này đồng nghĩa với việc thị trường có thể phải trải qua một khoảng “trễ” dòng vốn trong ngắn hạn. Quá trình chuyển đổi nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam theo thông báo của FTSE sẽ bắt đầu từ tháng 9/2026 và chia thành 4 giai đoạn, kéo dài đến hết tháng 9/2027. Vì vậy, dòng tiền mới nhiều khả năng sẽ xuất hiện mạnh hơn từ quý III hoặc quý IV/2026.
Ngoài yếu tố dòng vốn, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vẫn tồn tại một số điểm nghẽn khiến sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài chưa thực sự bùng nổ. Một trong những vấn đề lớn là giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại). Nhiều doanh nghiệp vẫn chủ động duy trì tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức thấp, khiến khả năng giải ngân của khối ngoại bị hạn chế đáng kể.
Không chỉ vậy, tiến trình IPO, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước vẫn diễn ra chậm. Theo các chuyên gia, đây là một trong những nguyên nhân khiến cơ hội giải ngân của các quỹ đầu tư nước ngoài ngày càng thu hẹp. Trong bối cảnh room ngoại tại nhiều doanh nghiệp lớn đã kín hoặc gần kín, nhà đầu tư nước ngoài có xu hướng chốt lời các khoản đầu tư cũ, thay vì gia tăng tỷ trọng sở hữu tại Việt Nam.
Tuy nhiên, nhìn ở góc độ dài hạn, các chuyên gia vẫn đánh giá triển vọng dòng vốn ngoại đối với thị trường chứng khoán Việt Nam là tích cực. Ông Nguyễn Thế Minh cho rằng, điều quan trọng không phải là kỳ vọng dòng vốn cũ quay trở lại, mà là khả năng Việt Nam sẽ đón nhận một lớp nhà đầu tư mới sau khi được nâng hạng thị trường.
“Trước đây, nhiều quỹ đầu tư không thể giải ngân vào Việt Nam do quy định chỉ được đầu tư vào thị trường mới nổi. Khi Việt Nam được nâng hạng, chúng ta sẽ tiếp cận được nhóm quỹ hoàn toàn mới với quy mô lớn hơn” - ông Minh nhận định.
Theo ước tính của giới chuyên gia, dòng vốn từ các quỹ ETF thụ động có thể đạt khoảng 1 - 1,5 tỷ USD khi Việt Nam chính thức được nâng hạng. Đối với các quỹ chủ động, quy mô giải ngân thường lớn gấp nhiều lần. Để tận dụng cơ hội này, các chuyên gia khuyến nghị, thị trường chứng khoán Việt Nam cần tiếp tục thúc đẩy các cải cách mang tính nền tảng. Đặc biệt, việc thúc đẩy IPO, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và đưa thêm các doanh nghiệp tư nhân lớn lên sàn sẽ đóng vai trò then chốt trong việc gia tăng chất lượng hàng hóa cho thị trường.
