Tổng KTNN Hồ Đức Phớc trình bày tờ trình tại phiên họp chiều 23/5.

Chiều 23/5, Quốc hội đã nghe Tổng Kiểm toán Nhà nước (KTNN) Hồ Đức Phớc trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật KTNN.

Nhiều bất cập sau 3 năm triển khai luật

Theo tờ trình của KTNN, sau 3 năm triển khai thực hiện, bên cạnh những kết quả đạt được, Luật KTNN đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập đòi hỏi phải nghiên cứu sửa đổi, bổ sung. Đó là, phạm vi, đối tượng kiểm toán và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cần được làm rõ: ở phương diện tổ chức thực hiện pháp luật, còn tình trạng nhận thức và áp dụng chưa thống nhất nên không tránh khỏi khó khăn khi tiến hành các hoạt động thuộc chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị nói chung, của KTNN nói riêng.

Hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, chưa đảm bảo sự tương thích giữa Luật KTNN với các luật khác có liên quan. Đồng thời, việc sửa đổi luật nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lắp trong công tác kiểm toán và thanh tra, kiểm tra, làm ảnh hưởng tới hoạt động của cơ quan, tổ chức liên quan.

Hiện nay, theo KTNN, pháp luật còn thiếu những quy định cụ thể về chế tài để xử lý trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm, nhất là những quy định liên quan tới việc không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu cho KTNN; cản trở hoạt động kiểm toán của KTNN. Nhiều nhiệm vụ trên thực tế được lãnh đạo Đảng, Nhà nước giao hoặc thực tiễn phát sinh nhưng pháp luật chưa quy định nhiệm vụ, quyền hạn của KTNN; một số quy định của luật cần được quy định chi tiết cụ thể hơn, như: nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, giám định tư pháp,...

Bên cạnh đó, việc sửa đổi luật sẽ tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế và khuyến cáo của Tổ chức các cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI), nhất là về kiểm toán thuế, kiểm toán trong môi trường công nghệ thông tin và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực KTNN, áp dụng phù hợp vào điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Sau khi Tổng KTNN trình bày tờ trình, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách (UBTCNS) Nguyễn Đức Hải đã trình bày báo cáo thẩm tra dự án luật. Theo báo cáo thẩm tra, đa số ý kiến tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật KTNN. Một số ý kiến đề nghị xác định rõ địa vị pháp lý của KTNN trong cơ chế phân công quyền lực nhà nước, từ đó xác định mô hình, sửa đổi toàn diện các điều khoản của luật cho phù hợp với tư tưởng của Hiến pháp và cần tiếp tục hoàn thiện sửa đổi theo hướng KTNN là cơ quan "độc lập chỉ tuân thủ pháp luật", bổ sung các quy định cụ thể về công khai báo cáo kiểm toán và quy trình thực hiện các khuyến nghị của báo cáo kiểm toán.

Tuy nhiên, cũng có một số ý kiến cho rằng việc sửa đổi luật là chưa thực sự cần thiết vì sau 3 năm thực hiện, cơ bản luật vẫn phù hợp thực tiễn; nhiều nội dung sửa đổi liên quan đến các luật chuyên ngành nhưng dự thảo luật chưa quy định rõ, cụ thể để đảm bảo thống nhất; nhiều sửa đổi quan trọng chưa nhận được sự đồng tình của Chính phủ. Có ý kiến đề nghị không nên bổ sung các quy định liên quan đến luật khác mà nên tổng kết, đánh giá vướng mắc trong thực tiễn để sửa chính các luật đó.

Sửa đổi chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thanh tra, kiểm toán là khó khả thi

Một trong những nội dung mới được bổ sung tại dự thảo là quy định để tránh chồng chéo giữa thanh tra, kiểm tra, kiểm toán. Đa số ý kiến trong UBTCNS cho rằng, do đặc thù của Việt Nam nên có hai cơ quan là thanh tra các cấp và KTNN trong tổ chức bộ máy nhà nước; cơ quan thanh tra và KTNN có vị trí, chức năng, nhiệm vụ khác nhau được quy định bởi tại 2 luật khác nhau.

Tuy nhiên, khi thực hiện nhiệm vụ nếu không phân định rõ sẽ trùng lặp về đối tượng thanh tra, kiểm toán vì đều là tài chính, tài sản công; chồng chéo về đơn vị được thanh tra, kiểm toán vì đều là đơn vị quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công và nội dung thanh tra, kiểm toán sẽ trùng nhau khi thanh tra các cấp hoặc KTNN xem xét việc tuân thủ pháp luật và đánh giá hiệu quả, hiệu lực quản lý sử dụng tài chính công, tài sản công.

Việc bỏ một cơ quan hay sửa đổi vị trí, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thanh tra hay của KTNN, theo cơ quan thẩm tra, là khó khả thi trong điều kiện thực tiễn hiện nay vì thanh tra là một trong những thiết chế quan trọng, hoạt động ổn định và đóng góp lớn trong phòng chống tham nhũng, quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công. KTNN là thiết chế độc lập do Quốc hội thành lập đã và đang đóng góp không nhỏ vào việc chấn chỉnh kỷ cương, kỷ luật trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công, tăng thu, giảm chi ngân sách; chức năng nhiệm vụ của KTNN cơ bản đã phù hợp với thông lệ quốc tế. Vì vậy, sửa luật cần hướng vào các quy định về công tác phối hợp, nguyên tắc xử lý chồng chéo. Hiện nay KTNN và Thanh tra Chính phủ đã ký quy chế phối hợp nhưng mới cơ bản giải quyết được chồng chéo giữa 2 cơ quan, chưa xử lý được chồng chéo giữa KTNN với thanh tra chuyên ngành của các bộ và với thanh tra địa phương.

Dự thảo luật cần quy định rõ nguyên tắc phối hợp để tránh chồng chéo trong lập kế hoạch; quy định nguyên tắc, cách thức xử lý chồng chéo trong hoạt động thanh tra, kiểm toán và kế thừa kết quả của nhau giữa KTNN và thanh tra các cấp.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến cho rằng không cần quy định vào Luật KTNN để xử lý chồng chéo vì mỗi cơ quan có chức năng khác nhau, phục vụ các tổ chức nhà nước khác nhau, việc tránh trùng lắp, chồng chéo là do các cơ quan tự quyết định nếu sự trùng lắp là không cần thiết. Có ý kiến đề nghị sửa Luật Thanh tra để giảm nhiệm vụ thanh tra thường xuyên và xử lý việc chồng chéo giữa thanh tra các cấp.

H.Y