Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách Nguyễn Đức Hải trình bày báo cáo tại phiên họp.

>> Xứ lý dứt điểm các khoản nợ thuế không còn khả năng thu hồi

>> Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để nợ thuế tăng cao

Đây là quan điểm được nêu tại tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính ngân sách (UBTCNS), trình bày tại phiên họp ngày 17/9 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH).

Thu hồi nợ đọng thuế tăng hơn 14%/năm

Theo tờ trình của Chính phủ, thời gian qua, cơ quan quản lý thuế đã có nhiều nỗ lực trong việc thu hồi nợ đọng thuế. Theo đó, số thu hồi nợ đọng tăng dần qua các năm, năm sau luôn cao hơn năm trước; bình quân từ 2015 - 2018 thu đạt 80% số nợ có khả năng thu hồi; tốc độ tăng bình quân 14,4%/năm. Tỷ trọng tổng nợ trên tổng thu nội địa đã giảm mạnh từ 12,2% năm 2014, đến năm 2017 giảm xuống ở mức 7,6% và tính đến cuối năm 2018 giảm xuống chỉ còn 6,7%, năm 2019 tiếp tục giảm xuống.

Tuy nhiên, tình hình nợ đọng thuế vẫn còn cao. Tổng số tiền thuế nợ tính đến ngày 31/12/2018 là 81.618 tỷ đồng, tăng 4% so với thời điểm 31/12/2017; trong đó tiền thuế nợ không có khả năng thu ngân sách là 41.387 tỷ đồng, chiếm 50,7% tổng số tiền thuế nợ.

Tình hình trên là do nhiều nguyên nhân khác nhau như: có 2.635 người nộp thuế là người đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự; có 24.113 doanh nghiệp tự giải thể nhưng không thực hiện thủ tục giải thể; có 731.696 người nộp thuế (trong đó: 197.336 doanh nghiệp, 534.360 hộ gia đình và cá nhân) bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc không còn hoạt động…

Trong khi đó, Luật Quản lý thuế quy định tiền phạt chậm nộp là 0,03%/ngày, tính trên số tiền thuế chậm nộp. Quy định này là chế tài xử lý cần thiết, tuy nhiên với các đối tượng trên do không còn khả năng nộp thuế nên số tiền chậm nộp ngày càng tăng theo thời gian. Tổng số tiền phạt chậm nộp, tiền chậm nộp đến cuối năm 2018 là 11.896 tỷ đồng, song thực tế không có khả năng thu hồi.

Từ tình hình trên, Chính phủ cho rằng cần thiết phải có nghị quyết của Quốc hội về xử lý tiền thuế nợ của người nộp thuế không còn khả năng nộp NSNN, tạo cơ chế pháp lý để xử lý dứt điểm tiền thuế nợ, tiền phạt chậm nộp, tiền chậm nộp tồn tại lâu năm không còn khả năng thu của các đối tượng đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự, thực tế đã phá sản, giải thể nhưng chưa thực hiện các thủ tục phá sản, giải thể theo quy định pháp luật, người nộp thuế đã chấm dứt kinh doanh, không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh.

Hiện tại, Luật Quản lý thuế năm 2019 vừa được Quốc hội thông qua có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2020 đã có quy định để xử lý nợ cho các đối tượng này. Tuy nhiên, quy định của luật chỉ được áp dụng cho đối tượng nợ thuế phát sinh từ ngày 1/7/2020 trở đi, không áp dụng đối với các trường hợp nợ thuế phát sinh trước ngày 1/7/2020.

Bên cạnh đó, việc xử lý tiền phạt chậm nộp, tiền chậm nộp sẽ tháo gỡ khó khăn về tài chính cho những người nộp thuế có phát sinh nợ thuế, bị thiệt hại vật chất do gặp thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, hoả hoạn, tai nạn bất ngờ hoặc trường hợp bất khả kháng khác.

Luật hiện hành khó xử lý nợ thuế không có khả năng thu

Qua thẩm tra, UBTCNS cũng cơ bản nhất trí với Chính phủ về sự cần thiết ban hành nghị quyết. Theo cơ quan thẩm tra, mặc dù Luật Quản lý thuế hiện hành đã quy định 3 trường hợp được xóa nợ thuế, song số nợ đọng thuế không có khả năng thu hồi được xử lý xóa nợ theo quy định rất thấp (chỉ bằng 0,51% số nợ không còn khả năng thu). Trong khi các khoản nợ thuế này đều bị tính tiền chậm nộp (0,03%/ngày), dẫn đến số nợ đọng thuế không có khả năng thu ngày càng tăng cao qua các năm, tạo gánh nặng quản lý cho cơ quan thuế, mặc dù đối tượng đã không còn khả năng nộp NSNN và không còn đối tượng để thu các khoản nợ này.

Luật Quản lý thuế hiện hành cũng không quy định việc khoanh nợ, trong khi việc thực hiện xóa nợ thuế đối với 3 nhóm đối tượng nêu trong luật hiện hành có nhiều bất cập, khó thực hiện. Đơn cử như có nhiều doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, chấm dứt kinh doanh nhưng không làm thủ tục phá sản theo quy định của Luật Phá sản hoặc chỉ thông báo phá sản nhưng không hoàn thành các thủ tục phá sản. Do đó, cơ quan thuế không có hồ sơ để xử lý xóa nợ thuế theo quy định.

Trường hợp xóa nợ cho người nộp thuế đã chết, mất tích mà không còn tài sản để nộp thuế, thực tế khi cá nhân đã chết thì không xác nhận được người nộp thuế còn tài sản hay không, trường hợp còn tài sản thì tài sản này còn thuộc quyền sở hữu chung của gia đình vợ hoặc chồng và các con và không thực hiện phân chia xử lý thừa kế theo quy định của pháp luật, dẫn đến tình huống không xác định được người nộp thuế không còn tài sản để xử lý xóa nợ theo quy định.

Đối với trường hợp xóa nợ quá 10 năm, quy định cơ quan thuế phải áp dụng tất cả các biện pháp cưỡng chế, tức là thực hiện tuần tự 7 biện pháp cưỡng chế (trích tiền tài khoản, phong tỏa tài khoản, thu từ tiền lương, tiền công, dừng làm thủ tục hải quan, thông báo hóa đơn không còn giá trị sử dụng, kê biên tài sản, thu từ bên thứ 3, thu hồi giấy phép đăng ký kinh doanh). Nhưng trên thực tế, việc thực hiện tiếp các biện pháp sau là rất khó khăn, không thể thực hiện.

Ngoài ra, Luật Quản lý thuế hiện hành không bao quát đầy đủ các đối tượng cần khoanh nợ, xóa nợ thuế đối với các đối tượng không có khả năng nộp NSNN.

Với các lý do như vậy, UBTCNS nhất trí về sự cần thiết ban hành nghị quyết của Quốc hội về vấn đề này. Đồng thời, ủy ban tán thành bổ sung dự án nghị quyết này vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2019 và trình UBTVQH cho ý kiến vào nội dung của dự án nghị quyết cùng với việc xem xét, quyết định bổ sung vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2019.

H.Y