Tại buổi làm việc của ILO và Bảo hiểm xã hội Việt Nam mới đây, ông André Gama - Giám đốc An sinh xã hội của ILO tại Việt Nam cho rằng, để thực hiện mục tiêu tại Nghị quyết số 28/NQ-TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội, Việt Nam cần phải tiếp tục ưu tiên xây dựng một hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng thật sự, với việc tăng cường bổ sung và tích hợp giữa các cột trụ đóng góp (từ tiền đóng bảo hiểm xã hội của người lao động, chủ sử dụng lao động) và cột trụ phi đóng góp (do ngân sách nhà nước chi trả).

Tích hợp hưu trí xã hội vào hệ thống bảo hiểm xã hội. Ảnh minh họa

Ông cũng chỉ ra một số tồn tại trong triển khai chính sách bảo hiểm xã hội tại Việt Nam. Theo đó, hiện Việt Nam đang thiếu sự phối hợp giữa chính sách bảo hiểm xã hội và trợ giúp xã hội, dẫn đến rất nhiều người không thuộc diện được hưởng bất kỳ chính sách nào. Đây chính là trở ngại khiến Việt Nam chưa phát triển toàn diện hệ thống an sinh xã hội đa tầng thực sự.

Bên cạnh đó, nhóm lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc chưa được mở rộng đúng khả năng, bỏ sót nhiều trường hợp khác. Chế độ trợ cấp ngắn hạn của chính sách chưa đủ thuyết phục để thu hút người tham gia bảo hiểm xã hội.

Cũng theo ông André Gama, với việc người lao động có thể rút toàn bộ các khoản đóng góp qua hình thức nhận bảo hiểm xã hội một lần thì Việt Nam gần như là nước duy nhất trên thế giới thực hiện chính sách này. Điều này khiến người lao động rời bỏ hệ thống bảo hiểm xã hội sớm, thời gian tham gia sau đó không đủ để nhận lương hưu.

Chia sẻ khuyến nghị về dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, nhóm chuyên gia của ILO nhấn mạnh 4 nội dung: diện bao phủ; điều chỉnh rút bảo hiểm xã hội một lần; chế độ trợ cấp trẻ em; xây dựng hệ thống hưu trí đa tầng.

Để xây dựng được hệ thống hưu trí đa tầng, cần tích hợp hưu trí xã hội vào hệ thống bảo hiểm xã hội. Cụ thể, cần đưa lương hưu xã hội vào hệ thống bảo hiểm xã hội, trong khi vẫn được chi trả từ nguồn ngân sách, có thể hỗ trợ quá trình này vì việc hoạch định chính sách cho hệ thống đa tầng nên do một cơ quan chịu trách nhiệm.

Tuy nhiên, vẫn cần xem xét các yếu tố như: mức lương hưu thỏa đáng hay chưa? Mức lương hưu tối thiểu như thế nào? Sự khác biệt/cơ chế khuyến khích tham gia giữa lương hưu đóng góp và lương hưu do ngân sách nhà nước chi trả…

Về việc hạn chế nhận bảo hiểm xã hội một lần, theo các chuyên gia ILO, cần cải thiện các chế độ ngắn hạn (ví dụ hỗ trợ các hộ gia đình một khoản trợ cấp dựa trên số lượng trẻ em). Mở rộng diện bao phủ và tăng cường các chính sách trợ cấp và chính sách chủ động việc làm trong chế độ bảo hiểm thất nghiệp. Từng bước giảm tỷ lệ số tiền đóng bảo hiểm xã hội mà người lao động có thể được rút qua chế độ bảo hiểm xã hội một lần, cũng như tăng thời gian chờ được rút bảo hiểm xã hội một lần.