Để đối phó với thiên tai, cần có sự tham gia của nhiều đối tượng nhưng quan trọng nhất vẫn là Chính phủ với vai trò điều phối hoạt động.

Giải pháp về tài chính chiếm vị trí quan trọng

Với tính chất phức tạp và mức độ tác động của biến đổi khí hậu dẫn đến thiên tai ở Việt Nam ngày càng nhiều, gây thiệt hại lớn tới người và tài sản, đòi hỏi những nỗ lực mạnh mẽ và quyết liệt của Chính phủ các quốc gia trong việc đưa ra các giải pháp hạn chế mức độ ảnh hưởng của thiên tai đến đời sống của người dân. Để đối phó với thiên tai, cần có sự tham gia của nhiều đối tượng nhưng quan trọng nhất vẫn là Chính phủ với vai trò điều phối hoạt động: Dự báo, chuẩn bị đối phó và khắc phục hậu quả.

Trên thực tế, nhiều giải pháp ứng phó với thiên tai đã được Chính phủ đưa ra, đặc biệt những chính sách tài chính có một vị trí quan trọng như: Chính sách huy động và sử dụng vốn (thể hiện ở các định hướng huy động – sử dụng vốn hiệu quả hợp lý); Chính sách tài chính doanh nghiệp (tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có thể sử dụng vốn hiệu quả và bình đẳng trong sản xuất kinh doanh); Chính sách tài khóa (Chính sách quan trọng nhất trong chính sách tài chính quốc gia, đảm bảo cân bằng ngân sách Nhà nước trong dài hạn); Chính sách tiền tệ - tín dụng (công cụ chủ yếu phục vụ lưu thông vốn trong nền kinh tế); Chính sách tài chính đối ngoại (Nhà nước định hướng việc mở rộng các quan hệ tài chính với nước ngoài, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn từ các đối tác này để phát triển kinh tế và cải thiện các điệu kiện xã hội)…

Đối với các doanh nghiệp thân thiện với môi trường hoặc hoạt động trong lĩnh vực làm sạch môi trường, Chính phủ cũng đã ban hành nhiều quy định để giảm lãi suất cho các doanh nghiệp loại này để thúc đẩy các doanh nghiệp tiếp tục mở rộng hoạt động, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Chính sách này đã và đang thực hiện tương đối hiệu quả và đóng góp tích cực vào việc nâng cao số lượng, quy mô các doanh nghiệp trong liên quan đến bảo vệ môi trường, hạn chế rủi ro thiên tai.

Nhà nước cũng định hướng việc mở rộng các quan hệ tài chính với nước ngoài, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn từ các đối tác này để phát triển kinh tế và cải thiện các điều kiện xã hội. Việc ứng phó với biến đổi thiên tai không phải là việc làm đơn giản và cần có sự hỗ trợ tích cực từ cộng đồng quốc tế. Thông qua chính sách đối ngoại tốt, có thể mang lại cho đất nước nhiều nguồn tài trợ cả về tài chính, kỹ thuật và con người. Trong thời gian qua, Chính phủ Việt Nam đã làm tốt công tác tài chính đối ngoại, một mặt tạo sự tin tưởng của đối tác, mặt khác là mang lại điều kiện vay ưu đãi các nguồn tài chính từ bên ngoài…

Sử dụng chính sách tài chính linh hoạt

Việt Nam hiện là nước đang phát triển với nguồn kinh phí hạn hẹp, trình độ khoa học kỹ thuật còn hạn chế, cộng với ý thức của người dân và các tổ chức về đối phó với thiên tai còn chưa cao. Do vậy, chính sách tài chính cần được Chính phủ sử dụng hết sức linh hoạt, đúng thời điểm để có thể phát huy hiệu quả cao nhất. Qua nghiên cứu thực tiễn nhiều năm cũng như kinh nghiệm trong việc sử dụng công cụ tài chính để đối phó với biến đổi khí hậu, Việt Nam cần nâng cao hơn nữa hiệu quả của các chính sách với các giải pháp cụ thể như sau:

Thứ nhất, thành lập quỹ Giảm nhẹ rủi ro thiên tai. Đây là giải pháp thiết thực, cụ thể. Quỹ này sẽ trích một phần từ ngân sách nhà nước và từ sự đóng góp tự nguyện của các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước. Quỹ sẽ sử dụng để chi cho hoạt động dự báo thiên tai, đào tạo cán bộ và cứu trợ đồng bào trong và sau khi thiên tai xảy ra.

Thứ hai, tăng cường chi ngân sách cho các hoạt động nghiên cứu, cảnh báo sớm thiên tai đồng thời đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại phù hợp với yêu cầu mới. Đây là yêu cầu quan trọng, việc đầu tư ngân sách cho cảnh báo sớm thiên tai, mua máy móc, thiết bị phục vụ cho cảnh báo và cứu trợ đòi hỏi lượng tài chính lớn và chỉ được thực hiện thành công khi có sự tham gia chỉ đạo và điều hành từ phía Nhà nước.

Thứ ba, cần tổ chức các chương trình đào tạo, huấn luyện cho người dân có kỹ năng đối phó khi thiên tai xảy ra. Kinh nghiệm từ các quốc gia chịu nhiều thiên tai như Nhật Bản cho thấy, khi thảm họa xảy ra, nếu không tuân thủ đúng quy trình và cách thức thực hiện hậu quả sẽ càng nặng nề. Ngược lại, việc tuân thủ quy trình, kỷ luật, kỷ cương trước, trong và sau quá trình thiên tai xảy ra có thể giảm thiểu mức độ thiệt hại do thiên tai.

Thứ tư, giảm thuế cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và tăng thuế đối với các doanh nghiệp gây tổn hại môi trường (thuế carbon), đồng thời đánh thuế môi trường vào các sản phẩm nhiên liệu như xăng, dầu. Bộ Tài chính đã có Tờ trình số 22/TTr-BTC, trình Chính phủ về việc sẽ nâng thuế môi trường lên tối đa 8.000đồng/lít xăng để hạn chế sử dụng các loại chế phẩm gây hại cho môi trường và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân...

Hồng Sâm