Tình trạng chuyển giá, “lỗ giả, lãi thật” ở DN FDI đã xảy ra nhiều năm. Ảnh T.L minh họa

>> Cần “bịt” kẽ hở dẫn đến hành vi chuyển giá ở khâu đầu tư

>> Chống chuyển giá không thể chỉ dựa vào kiểm soát về thuế

>> Chống chuyển giá: Phải xác định được giá trị đầu tư, doanh thu và chi phí thực

Đây là quan điểm của đại biểu Hoàng Quang Hàm - Ủy viên thường trực Ủy ban Tài chính ngân sách của Quốc hội trong cuộc trao đổi với phóng viên TBTCVN về vấn đề chuyển giá trong DN FDI (vốn đầu tư nước ngoài).

* PV: Vừa qua, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KHĐT) Nguyễn Chí Dũng cho rằng tình trạng chuyển giá, “lỗ giả, lãi thật” ở DN FDI đã xảy ra nhiều năm và nêu rõ lỗ hổng trong kiểm soát ở giai đoạn đầu tư, khi mà giá trị đầu tư thực của DN không được kiểm soát. Ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

- Đại biểu Hoàng Quang Hàm: Việc thu hút FDI vào Việt Nam là cần thiết và đóng góp của FDI với kinh tế Việt Nam là quan trọng. Chúng ta đã có giai đoạn mở cửa, ưu đãi rất lớn với nhóm DN này. Tuy nhiên, nhận định của Bộ trưởng Bộ KHĐT là hoàn toàn đúng, chúng ta chưa kiểm soát tốt các DN này. Chúng ta chỉ biết con số các DN FDI đăng ký đầu tư, giải ngân là bao nhiêu, nhưng tài sản, giá trị đầu tư của họ có tương xứng với số họ kê khai không thì chúng ta chưa kiểm soát được. Điều này dẫn đến tình trạng là, theo số liệu thống kê của Bộ Tài chính, số DN FDI báo lỗ ngày càng tăng, tốc độ tăng số nộp ngân sách thấp hơn tốc độ tăng tài sản và tốc độ tăng vốn đầu tư của chủ sở hữu. Đó là bất cập trong việc kiểm soát giá trị đầu tư thực, đúng như Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng đã nhận định.

* PV: Trước đây chúng ta từng có quy định về đánh giá giá trị đầu tư của DN, tuy nhiên do không khả thi nên Luật Đầu tư sau đó đã bỏ quy định này. Theo ông, đâu là những khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện giám sát, chống chuyển giá ở khâu đầu tư?

Chống chuyển giá trong đầu tư không phải là chỉ riêng với DN FDI mà phải bao quát cả DN trong nước và DN FDI, để thể hiện rằng việc này không chỉ nhằm vào riêng DN FDI mà với cả các DN trong nước, đã đầu tư thì phải chấp hành đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, chính sách một mặt phải được thực thi công bằng song cũng phải phù hợp với thực tiễn. Đại biểu Hoàng Quang Hàm

- Đại biểu Hoàng Quang Hàm: Đúng là việc giám sát ở khâu đầu tư là khó. Có hai vấn đề khó nhất, một là chúng ta đang muốn thu hút đầu tư nên muốn nới lỏng các rào cản, giảm bớt các thủ tục. Hai là những máy móc, thiết bị mà DN FDI mang vào thường là những công nghệ mà Việt Nam chưa có, nên việc so sánh, đối chiếu mặt bằng giá là rất phức tạp. Tuy nhiên, khó không có nghĩa là không làm. Dù khó vẫn phải tính toán để thực hiện vì đó là nghĩa vụ của DN khi kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam, đảm bảo sự bình đẳng giữa các DN. Khi chúng ta làm đúng thì DN cũng phải chấp nhận và tuân thủ. Chúng ta ưu đãi, mở cửa mời họ vào đầu tư nhưng họ phải đảm bảo tuân thủ pháp luật Việt Nam.

* PV: Trong dự thảo Luật Quản lý thuế (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét, thông qua đã bổ sung một số nội dung về trách nhiệm của các bên liên quan trong chống chuyển giá. Những quy định này đã phù hợp chưa, thưa ông?

- Đại biểu Hoàng Quang Hàm: Thực ra việc quản lý thuế không chỉ là trách nhiệm riêng của ngành Thuế hay ngành Tài chính, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Với lĩnh vực FDI, vấn đề này liên quan đến rất nhiều bộ ngành, nhất là Bộ KHĐT, là cơ quan tham mưu, cấp phép, thẩm định các dự án. Một trong những điểm mới tích cực mà tôi ghi nhận trong dự thảo Luật Quản lý thuế (sửa đổi) là quy định rất rõ trách nhiệm của các bộ ngành như Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Thông tin và truyền thông,… và đặc biệt là Bộ KHĐT. Với các nội dung mới rất rõ về trách nhiệm của Bộ KHĐT, tôi cho rằng nếu chúng ta thực hiện tốt thì sẽ khiến việc chuyển giá, tránh thuế sẽ được kiểm soát tốt hơn, không những ở DN FDI mà ở các DN trong nước.

* PV: Quy định cụ thể nhất về chống chuyển giá hiện nay là Nghị định 20 năm 2017, tuy nhiên Nghị định có một số nội dung được phản ánh là bất cập với DN trong nước. Hiện Bộ Tài chính đang nghiên cứu để sửa đổi cho phù hợp. Theo ông, liệu có cần phải quy định riêng cho DN trong và ngoài nước?

- Đại biểu Hoàng Quang Hàm: Chống chuyển giá trong đầu tư không phải là chỉ riêng với DN FDI mà phải bao quát cả DN trong nước và DN FDI, để thể hiện rằng việc này không chỉ nhằm vào riêng DN FDI mà với cả các DN trong nước, đã đầu tư thì phải chấp hành đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, chính sách một mặt phải được thực thi công bằng song cũng phải phù hợp với thực tiễn. Vướng mắc ở khoản 3, điều 8 về khống chế lãi vay phát sinh trong kỳ theo tôi là chưa phù hợp nên cần nghiên cứu, sửa đổi ngay.

* PV: Kỳ họp tới, Quốc hội cũng có chương trình sửa Luật Đầu tư. Theo ông, những quy định liên quan đến chống chuyển giá có cần được cụ thể hơn tại luật này?

- Đại biểu Hoàng Quang Hàm: Cùng với việc Luật Quản lý thuế (sửa đổi) quy định trách nhiệm của Bộ KHĐT và các bộ ngành khác, thì Luật Đầu tư khi sửa đổi cũng cần có quy định đồng bộ và cụ thể hơn, vì đây mới là luật chuyên ngành về quản lý ở giai đoạn đầu tư. Để chống chuyển giá hiệu quả hơn, Luật Đầu tư tới đây cần làm rõ, đơn cử như quy định trường hợp nào phải kiểm tra, thanh tra, trường hợp nào phải giám định lại tài sản, phải có cơ chế kiểm soát, đánh giá rủi ro. Tất nhiên, không phải tất cả trường hợp đều kiểm tra vì như vậy sẽ gây ách tắc, nhưng phải xác định nguyên tắc để kiểm tra, có thể kiểm tra sau hoặc trong quá trình đầu tư.

Một vấn đề nữa cần lưu tâm về chuyển giá là hiện tượng các DN lợi dụng Việt Nam để làm nơi thực hiện chuyển giá, nhờ các chính sách ưu đãi hay kiểm soát chưa chặt chẽ của chúng ta. Mặc dù việc này về cơ bản không gây thiệt hại trực tiếp đến nguồn thu của chúng ta, nhưng lại ảnh hưởng lớn đến hình ảnh, vị trí của Việt Nam trong quan hệ quốc tế. Nếu không có biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn thì Việt Nam có thể mang hình ảnh xấu là nơi để các DN trốn thuế.

* PV: Xin cảm ơn ông!

Hoàng Yến (thực hiện)