Chỉ số DJA của Mỹ sụt giảm 1,77%, S&P 500 sụt giảm 1,9%, Nasdaq giảm 2,5%, chứng khoán Anh giảm 2,01%, Pháp giảm 2,02%, các thị trường châu Âu khác đều giảm trên 1%.

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã không liên hệ nhiều với các thị trường khác kể từ sau Tết. Tuy nhiên đó là do các thị trường khác cũng đang trên đà tăng và tìm đỉnh cao mới. Lần này thị trường chứng khoán thế giới, đặc biệt là Mỹ sụt giảm vì nguyên nhân liên quan đến triển vọng vĩ mô: Đường cong lợi suất trên thị trường trái phiếu đảo ngược.

Thị trường trái phiếu khác với thị trường cổ phiếu ở chỗ, đây là sân chơi của các định chế tài chính khổng lồ, với quy mô cực lớn, đồng thời gắn liền với các triển vọng của nền kinh tế trong trung và dài hạn. Đường cong lợi suất đảo ngược tức là giới đầu tư lo ngại về khả năng suy thoái kinh tế sắp xảy ra. Vì vậy tác động đến thị trường chứng khoán có thể duy trì trong dài hạn.

Biến động lớn này chắc chắn sẽ chiếm vị trí hàng đầu trong mạch thông tin thời sự kinh tế có liên quan đến thị trường chứng khoán trong những ngày tới. Khi thông tin càng dày đặc, tác động đến tâm lý và suy nghĩ của giới đầu tư càng lớn. Trong bối cảnh thị trường Việt Nam thiếu vắng thông tin nội tại, các thông tin dạng này sẽ càng được chú ý nhiều hơn.

Nhìn lại thị trường chứng khoán Việt Nam, chỉ số VN-Index sau 6 phiên vượt trên mốc 1.000 điểm đã không có tiến triển gì rõ rệt. Chỉ số tăng tối đa thêm 14 điểm nữa trước khi quay đầu. Nếu nhìn sang chỉ số VN30Index đại diện nhóm blue-chips lớn nhất thị trường, chỉ số này thậm chí còn chưa vượt được đỉnh cao hồi tháng 2/2019 dù VN-Index đã gần sát đỉnh cao tháng 10/2018. Như vậy giữa hai chỉ số có sự phân kỳ rất rõ.

Điều tạo nên sự phân kỳ này là ảnh hưởng của nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn nhất như VIC, VHM, VNM, GAS, VCB, SAB. VN-Index đã được các cổ phiếu này kéo lên vượt xa sức mạnh thật sự của chỉ số VN30Index. Sự méo mó về vốn hóa có thể khiến nhà đầu tư lạc quan quá mức trong ngắn hạn, dù cũng khá nhiều cổ phiếu tăng giá sau khi VN-Index vượt 1.000 điểm. Tuy nhiên chỉ trong vài phiên cuối tuần này, đa số cổ phiếu đã mất sạch mức lợi nhuận ngắn hạn.

Nếu diễn biến của các thị trường quốc tế, trong đó nổi bật là thị trường Mỹ, trở lại tâm điểm được quan tâm của giới đầu tư, đó có thể là mối lo trước mắt. Thị trường chứng khoán Mỹ rất có thể đã đạt đỉnh ít nhất là ngắn hạn trong xu thế tăng kéo dài từ cuối tháng 12 năm ngoái. Ví dụ chỉ số S&P 500 đã hơn 21,4% trong 61 phiên giao dịch mà thậm chí còn không có lấy một nhịp điều chỉnh nào quá 3%. Nếu thị trường chứng khoán Mỹ điều chỉnh, dù là ngắn hạn, cũng có thể thu hút chú ý rất lớn.

Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng có những sức mạnh nội tại riêng và các yếu tố vĩ mô vẫn tích cực. Tuy thế điều quan trọng là biến động ngắn hạn chịu ảnh hưởng nhiều hơn của các thông tin cụ thể cũng như tâm lý trong từng thời điểm. Tăng trưởng GDP, lợi nhuận doanh nghiệp... có thể ủng hộ xu thế dài hạn, nhưng điều chỉnh ngắn hạn không thể lý giải được bằng những yếu tố đó.

Thực tế thị trường chứng khoán luôn chịu tác động lớn nhất của yếu tố kỳ vọng. Yếu tố này lại dựa trên sự phỏng đoán các số liệu tương lai từ số liệu hiện tại. Suy luận của giới đầu tư không thể lý giải được bằng các sự kiện đang có. Lấy ví dụ việc Fed cuối tháng 12 năm ngoái vẫn còn dự kiến sẽ tăng lãi suất 2 lần nữa trong năm 2019 và điều đó được giới đầu tư đánh giá cao vì trước đó dự kiến tăng tới 4 lần, chứng khoán tăng rất mạnh liên tục nhiều tuần liền. Tuy nhiên tuần qua khi Fed dự kiến sẽ không có thêm đợt tăng lãi suất nào trong năm 2019 thì giới đầu tư thay vì vui mừng lại chuyển sang lo lắng, thị trường chứng khoán Mỹ giảm. Không tăng lãi suất tức là vẫn duy trì khả năng cho vay dồi dào với mức chi phí thấp, nhưng giới đầu tư lại đặt câu hỏi: Tại sao chỉ trong vòng 3 tháng quan điểm lại đảo ngược 180 độ như vậy? Phải chăng nền kinh tế đang gặp điều gì đó bất ổn khiến cơ quan điều hành lãi suất phải từ bỏ chính sách của mình?

Thị trường chứng khoán Việt Nam dựa trên VN-Index đã tăng trưởng 15,22% trong sóng tăng vừa rồi, khá nhẹ so với S&P 500 của Mỹ đã tăng trên 21%. Thông thường ở kịch bản trung bình, VN-Index có xác suất cao điều chỉnh giảm khoảng 38,2% mức tăng trước đó, nghĩa là VN-Index có thể giảm về gần 950-955 điểm. Trong kịch bản xấu, VN-Index có thể đánh mất 61,8% mức tăng, nghĩa là xuống tới quanh 920 điểm.

Thực tế thị trường Việt Nam không có thông tin bất lợi nào đủ mạnh để khiến kịch bản xấu xảy ra. Tuy vậy mức độ ảnh hưởng từ bên ngoài là khó đo đếm được. Thị trường chứng khoán thế giới nếu rơi vào vòng xoáy thông tin quá xấu với nhiều rắc rối đi ngược lại kỳ vọng như chiến tranh thương mại tiếp tục căng thẳng thêm mà không hoà hoãn được vào tháng 4, cả thế giới sẽ cùng phản ứng xấu chứ không riêng gì Việt Nam.

Trọng Nghĩa