Điều quan trọng hơn là sau chuỗi phiên tăng bùng nổ với kỳ vọng nền kinh tế sẽ sớm bình thường trở lại, thị trường đang đi đến giai đoạn đối diện với thực tế. Kỳ vọng mạnh mẽ là điều duy nhất có thể lý giải mức tăng hơn 130 điểm vừa qua. Liệu ngoài kỳ vọng, thị trường còn động lực nào khác?

Tuần qua cũng là thời điểm kết quả kinh doanh quý I/2020 được công bố nhiều. Đây là điều nhà đầu tư chờ đợi xem dịch Covid-19 bắt đầu phản ánh tác động lên kết quả kinh doanh như thế nào.

Không phải tất cả các doanh nghiệp đều lỗ, ngược lại, nhiều doanh nghiệp còn lãi lớn, thể hiện mức tăng trưởng tốt so với cùng kỳ. Điều này một mặt thể hiện sự bất ngờ, nhưng kéo theo là sự nghi ngờ: Liệu kết quả kinh doanh quý I đã bộc lộ hết những thiệt hại của doanh nghiệp hay chưa?

Kết quả kinh doanh quý I xuất hiện đã kéo thị trường trở lại thực tại. Trước đó, thị trường tăng hoàn toàn dựa trên kỳ vọng suy luận mà không dựa trên con số thực tế. Chẳng hạn thị trường bỏ qua yếu tố giảm tăng trưởng, giảm sản xuất, tỷ lệ thất nghiệp, giảm thu ngân sách... nhưng lại coi trọng các thông tin như con số giảm mắc mới, dỡ bỏ cách ly xã hội, với suy nghĩ rằng sau khi vượt qua dịch bệnh, doanh nghiệp sẽ hoạt động trở lại bình thường như trước thời điểm tháng 2/2020.

Thực tế không có gì chắc chắn về khả năng tái hoạt động bình thường của doanh nghiệp. Việt Nam có thể khống chế tốt và chấm dứt dịch Covid-19, nhưng thế giới thì chưa. Điều này có thể khiến Việt Nam lặp lại khó khăn tại Trung Quốc, khi nền kinh tế muốn khởi động lại ở mức tối đa, nhưng thị trường tiêu thụ lại co hẹp. Với sự phân công sản xuất, các thị trường và nền kinh tế liên thông quá chặt nên riêng một vài quốc gia thoát khỏi dịch bệnh cũng không khiến mọi thứ trở lại bình thường được.

Kỳ vọng là điều có thể nhìn thấy rõ qua biến động cổ phiếu của những doanh nghiệp đang chịu tác động rõ ràng từ dịch bệnh. Cổ phiếu hàng không với tiêu biểu là HVN, VJC đều tăng rất mạnh. Thậm chí như HVN, giá đóng cửa cuối tuần qua đã là 27.350 đồng, trong khi giá cuối tháng 1/2020 là 27.000 đồng. Nói cách khác, nếu cứ nhìn cổ phiếu HVN thì không hề có dịch Covid-19 xảy ra, không hề có tình trạng hàng trăm máy bay đang nằm im! Đây là diễn biến thể hiện sự bất thường trong kỳ vọng của thị trường.

Động lực tăng của thị trường tuần qua đã bắt đầu suy yếu do kỳ vọng có tín hiệu bão hòa ở nhóm blue-chips. Nhóm VN30 tuần qua chỉ có 7/30 mã tăng giá so với tuần trước, trong khi 23 mã đã giảm giá. Đây là khác biệt lớn nhất so với các tuần trước đó, khi số blue-chips tăng giá áp đảo và giữ vai trò dẫn dắt nhịp tăng chung của thị trường.

Một yếu tố nữa thể hiện sự bão hòa trong kỳ vọng, là dòng tiền đổ vào thị trường không còn mạnh mẽ và sung sức như giai đoạn đầu. Ba phiên giao dịch cuối tuần qua đã chứng kiến sự suy yếu đáng kể trong giá trị giao dịch hàng ngày khi chỉ đạt 3.480 tỷ đồng/phiên, trong khi 3 phiên liền trước đó đạt trung bình 5.171 tỷ đồng/phiên.

Về mặt kỹ thuật, khi dòng tiền đổ vào thị trường cực lớn mà giá không thể đi cao hơn thì rất có nguy cơ xuất hiện hoạt động phân phối mạnh mẽ. Có thể thấy rõ quá trình tăng giá đi cùng với tăng thanh khoản suốt từ đầu tháng 4 tới nay. Khi thị trường chạm đáy đầu tháng 4, giao dịch khớp lệnh hai sàn còn chưa tới 3.000 tỷ đồng/phiên.

Giao dịch sau đó tiến dần lên 4.000 tỷ đồng/phiên và đỉnh cao là phiên ngày 21/4 với giá trị khớp 5.782 tỷ đồng. VN-Index tạo đỉnh cao nhất của nhịp hồi hiện tại là ngày 20/4 với mức đóng cửa 794,97 điểm.

Mặc dù chỉ kéo dài 13 phiên nhưng VN-Index đã có mức tăng xấp xỉ 20%. Đây là nhịp tăng rất mạnh trong điều kiện thị trường bình thường. Chẳng hạn năm 2019 nhịp tăng tốt nhất hồi đầu năm cũng chỉ hơn 15%. Năm 2018 nhịp tăng tạo đỉnh lịch sử hồi đầu năm cũng chỉ xấp xỉ 20%.

Nếu thị trường chỉ tăng thuần túy dựa trên kỳ vọng thì đó cũng là mức kỳ vọng đủ để gây sốc. Kỳ vọng không thể kéo dài mãi nếu không được chứng minh bằng các con số, vì khi đó đã biến thành hi vọng. Mà trên thị trường, hi vọng thường gắn với sự sai lầm.

Trọng Nghĩa