Khối ngoại mua ròng đầu tiên sau 6 tuần bán ròng liên tiếp

Thống kê cho thấy, tổng giá trị giao dịch khớp lệnh tuần qua trung bình trên 2 sàn niêm yết chỉ đạt 2.855 tỷ đồng/phiên, là mức thấp nhất kể từ tuần đầu tiên của tháng 9/2019. Tổng giá trị giao dịch bao gồm cả thỏa thuận đạt trung bình 4.735 tỷ đồng/phiên, cũng là thấp nhất trong tháng 12.

Thậm chí giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài cũng giảm sút nghiêm trọng và không tạo cảm giác về một đợt kéo NAV (giá trị tài sản ròng) cuối năm nào như được kỳ vọng. Tuần qua khối ngoại chỉ giải ngân trên sàn HSX trung bình 341 tỷ đồng/ngày tính chung cả khớp lệnh lẫn thỏa thuận. Đây là con số thấp kỷ lục của năm nay.

Điểm tốt là khối ngoại đã quay lại mua ròng khoảng 125 tỷ đồng với cổ phiếu sàn HSX, cộng thêm mua ròng gần 96 tỷ đồng với chứng chỉ quỹ E1VFMVN30. Đây là tuần mua ròng đầu tiên sau 6 tuần bán ròng liên tiếp trên sàn này.

Động thái mua ròng của khối ngoại có phải là giao dịch nâng đỡ NAV hay không thì rất khó xác định, vì quy mô thực sự là nhỏ. Như thời điểm cuối năm 2018, trong tuần cuối năm, khối ngoại mua ròng tới 781 tỷ đồng, dù hai tuần trước đó vẫn bán ròng. Tuần cuối năm 2017 khối này mua ròng 1.682 tỷ đồng.

Thanh khoản sụt giảm ở những ngày cuối năm cũng có thể là một quy luật bình thường khi nhà đầu tư hạn chế giao dịch vì ba nguyên nhân chính: Thứ nhất là cơ hội tìm kiếm lợi nhuận không rõ ràng, thị trường vẫn đang dao động trong biên độ hẹp; Thứ hai là khả năng sử dụng đòn bẩy từ phía ngân hàng và công ty chứng khoán suy giảm do đến sát thời điểm kết toán cuối năm; Thứ ba là dòng vốn ngoại vẫn đang trong xu hướng bán ròng mạnh và chưa chắc chắn đã kết thúc.

Từ góc độ lịch sử, thanh khoản cũng thường giảm ở giai đoạn thị trường tạo đáy, khi nhà đầu tư rơi vào tâm lý chán nản cùng cực. Lấy ví dụ thời điểm thị trường tạo đỉnh từ 12-19/3/2019, giá trị khớp lệnh hai sàn trung bình khoảng 4.600 tỷ đồng/phiên. Từ đỉnh cao này thị trường điều chỉnh giảm và tạo đáy trong tháng 6 với tuần cuối cùng thanh khoản trung bình chỉ hơn 3.100 tỷ đồng/phiên, nghĩa là giảm gần một phần ba so với đỉnh.

Từ đáy này thị trường đi lên và tạo đỉnh trong tuần đầu tiên của tháng 11, thanh khoản đạt trung bình 4.100 tỷ đồng/ngày. Hiện tại thanh khoản cũng đã giảm so với tuần tạo đỉnh tháng 11 vừa qua khoảng 30%.

Giá cổ phiếu đang rẻ hơn

Thanh khoản giảm mạnh so với đỉnh cao là một chỉ báo tâm lý khá tốt và được sử dụng nhiều. Chỉ báo này dựa trên diễn biến tâm lý của nhà đầu tư: Khi thị trường trong xu hướng tăng, tâm lý hào hứng và không muốn bỏ lỡ cơ hội kiếm lợi nhuận sẽ thôi thúc nhà đầu tư mua vào, tạo ra chu kỳ bùng phát giao dịch. Ngược lại, khi thị trường giảm liên tục và tạo đáy, nhà đầu tư phải trải qua các đợt bắt đáy sai và chịu lỗ, dẫn đến cắt lỗ liên tục và tâm lý sợ hãi lên cao nên tập trung bảo toàn phần vốn còn lại, hạn chế giao dịch.

Đó là lý do tại sao thị trường thường xuyên tạo đỉnh khi nhà đầu tư hưng phấn nhất, thông tin tích cực lan tràn, nhưng lại tạo đáy ở thời điểm chán nản nhất, tin xấu thường xuyên xuất hiện. Những thời điểm thị trường mạnh mẽ nhất, thanh khoản lớn nhất cũng là lúc các nhà đầu tư lớn nhìn thấy cơ hội để phân phối cổ phiếu. Ngược lại, khi thanh khoản sụt giảm nhất trong trạng thái bi quan nhất là lúc nhà đầu tư đã cắt lỗ tất cả những gì có thể để đứng ngoài thị trường.

Hiện tại thị trường đang ở giai đoạn chán nản nhất hay chưa vẫn là một điều không thể khẳng định tuyệt đối, vì đáy của thị trường chỉ có thể xác định sau khi đã xảy ra. Tuy vậy một số thống kê định lượng có thể cho thấy tình trạng điều chỉnh khá mạnh: Trong nhóm VN30, một nửa số cổ phiếu (15 mã) đã giảm trên 10% so với đỉnh cao nhất 4 tháng (thời điểm phản ánh kết quả kinh doanh quý 3).

Toàn sàn HSX có gần 200 mã giảm quá 10%. Sàn HNX có khoảng 130 mã giảm tương tự. Rất nhiều cổ phiếu trong số này vẫn có hoạt động kinh doanh tốt, lợi nhuận tăng trưởng. Vì vậy nếu giá sụt giảm quá mức phản ánh hợp lý của thời điểm kết thúc quý 3 thì một khía cạnh nào đó thể hiện rằng giá cổ phiếu đang rẻ và nguyên nhân là sự thay đổi trong tâm lý chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư.

Các yếu tố định giá cơ bản, ví dụ dựa trên P/E ngành, PEG thường là tiêu chuẩn bình quân, còn giá cổ phiếu dao động hàng ngày dẫn đến sự biến thiên quanh tiêu chuẩn này. Hoạt động đầu tư trung dài hạn (nắm giữ 6 tháng tới 1 năm hoặc nhiều năm) luôn có sự khác biệt với hoạt động đầu cơ vài tuần, vài tháng vì không chịu nhiều tác động của các sự kiện hàng ngày. Sự hưng phấn hay bi quan thái quá đều xuất phát từ các hoạt động đầu cơ.

Trọng Nghĩa