Kết thúc tuần, VN-Index để mất 0,41 điểm, mức giảm không nhiều nhưng thị trường lại có tới 3 phiên giảm và chỉ 2 phiên tăng. Mức tăng chủ đạo đến từ phiên giao dịch ngày 15/1 (VN-Index tăng 7,88 điểm), các phiên sau đó thị trường đánh mất dần số điểm này và kết tuần đỏ.

Trong khi đó thị trường chứng khoán Mỹ - thị trường vốn chi phối tâm lý mạnh mẽ đối với nhà đầu tư Việt Nam, lại có bước tăng trưởng quá ấn tượng. Chỉ số DJA tăng trong tuần 2,96%, chỉ số S&P 500 tăng 2,87%, chỉ số Rus 3000 đại diện các cổ phiếu nhỏ tăng 2,84%. Như vậy thị trường chứng khoán Mỹ đã có tới 4 tuần tăng liên tục với hơn 10,5%. Chứng khoán Mỹ chạm đáy trước (ngày 24/12), tăng sớm hơn và mạnh hơn VN-Index đáng kể. Nếu tính từ đáy thì S&P 500 đã tăng 18 phiên với gần 13,6% trong khi VN-Index trong 12 phiên kể từ đáy tăng 2,74%.

Trước đây thị trường Việt Nam sụt giảm được cho là do ảnh hưởng từ bên ngoài mà chủ yếu là từ thị trường chứng khoán Mỹ. Nhưng hai tuần qua lại cho thấy thị trường Việt Nam yếu hơn nhiều và lý do đó có vẻ không còn đứng vững nữa. Cũng là mùa báo cáo tài chính quý 4 như nhau, cũng là các con số lợi nhuận tốt từ nhiều cổ phiếu blue-chips, nhưng những gì thị trường thể hiện lại rất khác nhau.

Đó chính là nguồn cơn của sự ức chế. Lúc này nhà đầu tư không còn tìm thấy lý do gì hay hơn để lý giải diễn biến đầy chán nản của thị trường trong nước. Nguyên nhân được nói tới nhiều nhất chỉ còn là kỳ nghỉ Tết nguyên đán sắp tới nên nhà đầu tư ngại giao dịch.

Nguyên nhân này là từ biểu hiện sụt giảm đáng kể trong thanh khoản hàng ngày. Nếu nhìn vào tổng giá trị giao dịch thì tuần qua cũng đạt con số bình quân 3.519 tỷ đồng/phiên, nhưng chủ yếu là do thỏa thuận cao trong vài phiên. Đối với giá trị khớp lệnh thì tuần qua chỉ đạt trung bình 2.235 tỷ đồng mà thôi. Hai tuần qua mức giao dịch khớp lệnh đều là thấp kỷ lục kể từ đầu 2018.

Nếu nhìn vào bức tranh biến động giá tuần qua cũng có thể thấy nguyên nhân vì sao nhà đầu tư ức chế như vậy: Tỷ lệ thua lỗ rất cao dù mức độ thua lỗ không lớn. Trong nhóm VN30 là ví dụ, tuần qua chỉ có 8 cổ phiếu là có lời (xấp xỉ 27%), còn 20 cổ phiếu là thua lỗ (xấp xỉ 67%).

Trên cả sàn HSX với 336 cổ phiếu thì 186 cổ phiếu gây thua lỗ (55,4%) và 149 cổ phiếu có lãi (44,3%). Bức tranh này thoạt nhìn có vẻ cân bằng nhất định, nhưng chỉ cần tăng giới hạn thanh khoản, ví dụ chỉ tính các mã có giao dịch bình quân mỗi ngày 1.000 cổ phiếu (thanh khoản rất thấp) thì tỷ lệ có lãi tụt xuống còn 35,7%; nếu tăng thanh khoản lên 10.000 cổ phiếu/phiên, tỷ lệ chỉ là 27,7%; nếu là 50.000 cổ phiếu/phiên, tỷ lệ là 21,7%. Một thực tế là các nhà đầu tư có nguồn vốn tầm 1 tỷ đồng trở lên rất hiếm khi giao dịch ở các cổ phiếu chỉ có 50.000 đơn vị trao tay mỗi ngày vì thanh khoản thấp như vậy không an toàn để mua bán.

Thống kê nói trên cho thấy nhà đầu tư cảm nhận thua lỗ nhiều hơn là có lợi nhuận thì sự chán nản là thường trực. Mua một cổ phiếu, chờ đợi ba ngày để về tài khoản và nếm trải thua lỗ ngay lập tức (xác suất cao) thì thà đứng ngoài thị trường còn có lợi hơn. Đó cũng là động thực thật sự của mức thanh khoản đang ngày càng thấp đi.

Trong khi đó nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang duy trì mức giao dịch mua ổn định khoảng 10% giá trị thị trường tuần qua. Khối ngoại đã mua ròng qua khớp lệnh 147,8 tỷ đồng trong tuần và tính cả thỏa thuận là 689 tỷ đồng ròng chưa kể UpCom.

Vậy thị trường đang phản ánh điều gì? Sự ức chế xuất phát chính từ mong muốn giá phải tăng trong ngắn hạn, hay chính tâm lý đầu cơ nhanh đang tạo ra sức ép này. Kỳ vọng quá cao nên càng dễ thất vọng khi diễn biến không như mong đợi. Dòng tiền trên thị trường hiện trông đợi chủ yếu vào nhà đầu tư dài hạn.

Trọng Nghĩa