Để tiến hành nghiên cứu, các chuyên gia đã kiểm tra tình hình công khai thông tin liên quan đến đất đai trên các trang web của 63 tỉnh, thành, cũng như tại các cơ quan chức năng của từng tỉnh, 126 huyện và 321 xã vào cuối năm 2013 và đầu năm 2014.

Cải thiện đáng kể

Nghiên cứu Công khai Thông tin Đất đai cho thấy, những cải cách trong vài thập kỷ vừa qua đã giúp cải thiện tình hình công khai thông tin liên quan đến các vấn đề đất đai. So với năm 2010, công khai thông tin đất đai đã từng bước được cải thiện ở nhiều khía cạnh khác nhau.

Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu, ở cấp tỉnh, thông tin công khai được nâng từ 32% năm 2010 lên 42% năm 2013, cấp huyện từ 25% lên 39%. Nhiều thông tin được công khai hơn. Việc tiếp cận thông tin cũng dễ dàng hơn. Có thể thấy được sự cải thiện ở cả cấp tỉnh, huyện và xã, cũng như trên các trang web tỉnh.

Ví dụ, Thừa Thiên Huế có một cổng thông tin đất đai riêng; hay Sở Quy hoạch – Kiến trúc thành phố Hồ Chí Minh có một phòng riêng trưng bày các đồ án, bản đồ và mô hình quy hoạch đô thị.

Báo cáo cho biết, đứng đầu bảng xếp hạng công khai trực tuyến thông tin lĩnh vực đất đai là Cần Thơ, Thừa Thiên Huế, Hà Nội. Ở những địa phương này, giá đất đai được công khai đến tận phường, xã để cho người dân được biết.

Nhiều nơi cán bộ vẫn làm khó

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, dù đã có những cải thiện, những thay đổi, nhưng thực tế việc công khai thông tin đất đai vẫn chưa đáp ứng được những quy định minh bạch theo các bộ luật hiện hành.

Theo nhóm nghiên cứu của WB, về cơ bản, những khó khăn trong công khai thông tin gắn liền với vấn đề thái độ, năng lực và công tác chỉ đạo của cơ quan chức năng địa phương, ba yếu tố thường cộng hưởng lẫn nhau.

Trong nhiều trường hợp, cán bộ phụ trách còn làm khó bằng cách chỉ đơn giản là từ chối cung cấp thông tin, yêu cầu phải có sự đồng ý của lãnh đạo, nêu lý do thông tin là ‘mật’, hay đòi giấy giới thiệu...

Ở cấp xã, cán bộ phụ trách thường không có mặt ở cơ quan và trong một số trường hợp, tài liệu không được lưu trữ hợp lý. Nhiều cơ quan hành chính vẫn chỉ coi việc niêm yết thủ tục hành chính mang tính hình thức chứ không phải thực sự là để phục vụ nhu cầu của người dân, như việc niêm yết ở góc phòng, hoặc niêm yết ở ngoài trời khu vực để xe, không được tu bổ.

Nhóm nghiên cứu của WB khuyến nghị, Việt Nam cần thể chế hóa quyền tiếp cận thông tin dưới hình thức một luật quy định nguyên tắc mọi thông tin là công khai, trừ những thông tin nằm trong danh mục ngoại lệ.

Theo bà Victoria Kwakwa- Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam: “Nâng cao minh bạch trong quản lý đất đai là một vấn đề then chốt tại Việt Nam, nhằm sử dụng tài nguyên đất hiệu quả và bền vững hơn”.

Nghiên cứu cũng đưa ra một số khuyến nghị cho tất cả các địa phương được khảo sát, về cách thức cải thiện tình hình công khai thông tin của mình và tất cả các tỉnh đều được chia sẻ những thực tiễn công khai thông tin tốt, được áp dụng ở một số cơ quan hành chính để họ có thể học hỏi lẫn nhau.

“100% các khuyến nghị này là có thể thực hiện được. Điều đó có nghĩa là mỗi tỉnh, huyện hay xã biết chính xác mình cần làm để có thể nâng cao tính minh bạch”- bà Trần Thi Lan Hương, đồng tác giả của báo cáo nghiên cứu, khẳng định./.

Vũ Luyện