Việc quy định chi tiết lập kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch tài chính – NSNN 3 năm một cách cụ thể chặt chẽ về thu – chi NSNN sẽ buộc các đơn vị phải xác định ưu tiên chi tiêu trong phạm vi khả năng nguồn lực

Các ý kiến đều cho rằng, nghị định sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của NSNN, tăng cường kỷ luật tài khóa, thúc đẩy các đơn vị sử dụng ngân sách hiệu quả.

Chi tiêu trong khả năng nguồn lực

Nhiều ý kiến bày tỏ, việc quy định chi tiết lập kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch tài chính – NSNN 3 năm một cách cụ thể chặt chẽ về thu – chi NSNN sẽ buộc các đơn vị phải xác định ưu tiên chi tiêu trong phạm vi khả năng nguồn lực. Điều này thực sự có ý nghĩa trong bối cảnh cân đối NSNN giai đoạn 5 năm tới dự báo còn rất nhiều khó khăn, thách thức.

Trọng tâm của kế hoạch tài chính - NSNN 3 năm là xác lập trần chi tiêu “cứng” cho tất cả các đơn vị dự toán – mức này dựa trên các dự báo kinh tế vĩ mô và dự báo thu NSNN có cơ sở khoa học. Điều đó khiến trần chi tiêu có độ tin cậy cao và buộc các đơn vị dự toán tập trung xây dựng kế hoạch chi tiêu trong khuôn khổ mức trần đã giao thay vì dành thời gian cho các thảo luận, đàm phán nhằm thay đổi mức trần. Vì thế, kỷ luật ngân sách sẽ được đảm bảo. Bội chi ngân sách và nợ công sẽ dần dần được kiểm soát chặt chẽ. Tình trạng tổng hợp nhu cầu chi của các năm vượt quá khả năng cân đối của ngân sách sẽ chấm dứt.

Bên cạnh đó, việc xác lập trần chi tiêu cũng buộc các đơn vị phải tính toán, sắp xếp thứ tự ưu tiên các nhu cầu chi tiêu để đáp ứng những nhu cầu cấp bách nhất. Mặt khác, trong khi mức trần chi tiêu được giao từ trên xuống thì việc đề xuất và sắp xếp nhu cầu chi tiêu lại được thực hiện từ dưới lên... tức là hiệu quả phân bổ được đảm bảo.

Thêm vào đó, lập kế hoạch tài chính – NSNN 3 năm xem xét toàn bộ ngân sách ở nhiều góc độ khác nhau nên có thể thấy số lượng các dịch vụ được cung cấp tăng lên. Chất lượng dịch vụ từng bước được cải thiện và mức độ nâng cao hiệu suất, hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính đồng thời nâng cao trách nhiệm thực hiện các cam kết cung cấp dịch vụ.

Quy định “mở” để tạo sự linh hoạt

Trước khi ban hành thông tư hướng dẫn Nghị định 45, nhiều ý kiến bày tỏ băn khoăn về quy định trần chi ngân sách. Bộ Tài chính cho biết, đây chính là giới hạn chi NSNN do cơ quan có thẩm quyền thông báo cho các đơn vị cho thời gian 3 năm kế hoạch, chi tiết theo từng năm. Trong đó, trần chi ngân sách của năm thứ nhất là số kiểm tra dự toán chi NSNN do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thông báo.

Có ý kiến cho rằng, trần chi ngân sách của năm thứ hai và năm thứ ba cần giới hạn về biên độ thay đổi để tăng cường kỷ luật tài chính - NSNN. Về vấn đề này, theo Bộ Tài chính, đây là nội dung mới và thuần túy về kỹ thuật, quá trình thực hiện còn phát sinh vướng mắc, cần kịp thời xử lý nên sẽ không quy định cứng.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh, số kiểm tra dự toán chi NSNN hằng năm chính là cơ sở quan trọng để xác định trần chi ngân sách của cơ quan, đơn vị trong năm đầu tiên của 3 năm kế hoạch. Đối với 2 năm tiếp theo trong 3 năm kế hoạch, dự thảo không khống chế biên độ thay đổi nhằm tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện khi có sự biến động về điều kiện kinh tế - xã hội và tình hình thu, chi ngân sách.

Theo Bộ Tài chính, quá trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và kế hoạch tài chính 5 năm luôn có sự trao đổi, cập nhật thông tin thường xuyên, liên tục do mối quan hệ tương tác, phụ thuộc lẫn nhau giữa các dự báo về tài chính - NSNN 5 năm với các dự báo kinh tế vĩ mô của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm... Như vậy định hướng của kế hoạch này luôn là một căn cứ quan trọng khi lập kế hoạch tài chính 5 năm giai đoạn sau.

Ngoài ra, một số ý kiến đề nghị quy định Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định số kiểm tra hoặc mức trần chi ngân sách để nâng cao tính pháp lý, qua đó nâng cao hiệu quả chi tiêu. Bộ Tài chính lý giải, trong điều kiện khả năng dự báo của Việt Nam còn yếu, tại thời điểm những tháng đầu năm việc dự báo chính xác khả năng nguồn lực NSNN cả năm và cho thời gian 3 năm kế hoạch là chưa khả thi. Trong khi đó, hệ thống chế độ, chính sách về thu, chi của chúng ta vẫn đang trong giai đoạn xây dựng, hoàn thiện... “Do vậy, việc giao Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định số kiểm tra và mức trần chi ngân sách để nâng cao tính pháp lý, qua đó nâng cao hiệu quả chi tiêu là chưa khả thi tại thời điểm hiện nay”, Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Tố Uyên