Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng báo cáo tại hội trường sáng 26/5/2025.

Nâng trần nợ vay để tăng tính chủ động cho địa phương

Thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (sửa đổi) sáng 26/5, các đại biểu Quốc hội cơ bản đồng tình với việc sửa đổi Luật để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc hiện nay, đổi mới cơ chế phân cấp nguồn thu giữa ngân sách trung ương (NSTW) và ngân sách địa phương (NSĐP), đảm bảo vai trò chủ đạo của NSTW, tính chủ động của NSĐP.

Đồng thời, việc sửa Luật góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế phát triển đất nước, đạt các mục tiêu đến năm 2030 và 2045; cắt giảm, đơn giản quy trình, thủ tục trong quy trình ngân sách và tăng cường trách nhiệm giải trình của đơn vị sử dụng ngân sách.

Về các nội dung cụ thể, nhiều đại biểu tán thành các quy định mới về tăng trần vay nợ của địa phương, đổi mới phân cấp nguồn thu, tăng tỷ lệ dự phòng, cho phép ứng trước…

Theo đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (đoàn Bắc Giang), dự thảo Luật quy định mức dư nợ tối đa với địa phương không nhận hỗ trợ từ NSTW là 120% và với địa phương có nhận hỗ trợ là 80% số thu ngân sách được hưởng theo phân cấp là cần thiết, qua đó sẽ tăng tính chủ động cho các địa phương.

“Quy định như vậy là rất thông thoáng, tạo điều kiện cho địa phương, đặc biệt là những địa phương có nguồn thu thấp, giúp địa phương có thêm nguồn chi cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội” - đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cũng nêu quan điểm.

Tuy nhiên, một số ý kiến lưu ý, cần kiểm soát chặt chẽ khả năng vay và trả nợ của địa phương, tránh tình trạng vay vượt khả năng dẫn đến NSTW phải can thiệp, gây ảnh hưởng tới trần nợ công quốc gia.

Bên cạnh đó, nhiều đại biểu quan tâm về các chính sách trong phân cấp thẩm quyền chi ngân sách và dự toán ngân sách. Một số đại biểu chưa đồng tình vì cho rằng, các quy định này có thể ảnh hưởng đến thẩm quyền của Quốc hội trong quyết định ngân sách. Một số ý kiến cho đây là những điểm rất mới, tạo sự linh hoạt trong điều hành kinh tế - xã hội đi cùng với phân cấp về nguồn lực.

Theo đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Giang), đề xuất của Chính phủ có căn cứ thực tiễn và ý kiến đa số thẩm tra cũng đúng nguyên tắc. Để dung hòa vấn đề này, đại biểu đề nghị mở rộng thêm phạm vi, mức độ cho phép Chính phủ chủ động điều chỉnh dự toán so với luật hiện hành; thu hẹp phạm vi mà Chính phủ đang đề xuất ở mức hợp lý. “Nhiều khi việc điều chỉnh số tiền nhỏ, nhưng ra ngoài phạm vi thẩm quyền, nên phải chờ trình lên tới Quốc hội thì cũng rất bất cập” - đại biểu nói.

Ngoài ra, một số đại biểu cũng nêu ý kiến về tỷ lệ phân chia nguồn thu từ đất giữa NSTW và NSĐP là 20% – 80% và 30% - 70%, so với quy định hiện hành là NSĐP hưởng 100%. Tán thành việc phải nâng cao vai trò chủ đạo của NSTW, song một số ý kiến đề nghị cân nhắc thời điểm và bối cảnh.

Các khoản dự phòng được sử dụng hiệu quả, không lãng phí

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, nhiều quy định trong dự thảo, bao gồm quy định tỷ lệ phân chia nguồn thu từ đất, là để thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương và Kết luận 93 của Bộ Chính trị về vai trò chủ đạo của NSTW.

Theo đó, NSTW phải giữ vai trò chủ đạo. Đến năm 2030, NSTW phải chiếm từ 58% đến 60% trong tổng chi ngân sách. Để đạt yêu cầu này thì phải triển khai thực hiện từ năm 2026, Bộ trưởng nêu rõ.

Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến các đại biểu, Bộ Tài chính sẽ rà soát, nghiên cứu và báo cáo Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi quy định để Hà Nội được giữ lại 100% tiền sử dụng đất, tiền thuê đất theo quy định của Luật Thủ đô.

Đối với việc tăng trần nợ vay của địa phương, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định: “Bộ Tài chính đã nghiên cứu rất kỹ”. Hiện nay trần nợ công Quốc hội cho phép là 60% GDP. Đến hết năm 2024 tỷ lệ này mới là 34,7% GDP. Do đó, việc điều chỉnh mức dư nợ của NSĐP cũng đã được đánh giá kỹ lưỡng trên cơ sở tương quan với các chỉ tiêu an toàn nợ công đã được Quốc hội quyết định trong giai đoạn 2021 - 2025.

Đồng tình với ý kiến các đại biểu Quốc hội về việc nâng trần nợ công nhưng phải kiểm soát được, Bộ trưởng cho biết, các góp ý về nội dung này sẽ được tiếp thu, quy định tại nghị định hướng dẫn.

Liên quan đến phân cấp, phân quyền trong chi ngân sách và dự toán, đại diện cơ quan soạn thảo khẳng định, đây là vấn đề phát sinh từ thực tiễn, được quy định vào luật để tạo chủ động, linh hoạt và kịp thời trong quản lý cũng như điều hành ngân sách, cắt giảm thủ tục hành chính… Đặc biệt là, nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, các địa phương, của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, HĐND, UBND; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và cơ chế, chế tài xử lý nghiêm các vi phạm, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

Việc điều chỉnh về phân cấp, phân quyền này là sự đột phá rất lớn. Thực tế hiện nay, trong các cơ quan vẫn còn cách hiểu khác nhau, đặc biệt là liên quan đến quy định tại Hiến pháp. Nội dung này sẽ được tiếp tục nghiên cứu rất thận trọng, báo cáo cấp có thẩm quyền, báo cáo Quốc hội xem xét trước khi trình Quốc hội thông qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho hay.