Đại biểu Lê Thu Hà (Lào Cai).

Thiếu quy định cụ thể về giá trị vốn đầu tư ban đầu

Vấn đề mà đại biểu Lê Thu Hà cho là ảnh hưởng lớn đến quản lý thuế và quản lý đầu tư là xác định giá trị đầu tư. Theo đại biểu, vốn đầu tư và giá trị đầu tư thực tế của dự án là một vấn đề quan trọng cần được quy định rõ, bởi nó liên quan trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của nhà đầu tư với Nhà nước qua các nghĩa vụ tài chính như: ưu đãi miễn, giảm thuế, khấu hao, phí bảo lãnh đặt cọc khi thuê đất.

Dự thảo lần này mặc dù đã được chỉnh sửa, song chủ yếu mới tập trung quy định về giá trị đầu tư liên quan đến máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ tại Điều 45 theo hướng là nhà đầu tư tự xác minh giá trị đầu tư, trong trường hợp cần thiết thì cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền sẽ yêu cầu giám định độc lập đối với giá trị vốn đầu tư, chất lượng máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Tuy nhiên, Điều 3 khoản 23 định nghĩa "vốn đầu tư bao gồm tiền và các tài sản khác theo quy định của pháp luật về dân sự". Như vậy, tài sản của một dự án đầu tư không chỉ bao gồm các tài sản hữu hình như máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đi kèm thiết bị, mà còn bao gồm những tài sản quan trọng và giá trị lớn khác như bất động sản đất đai và đặc biệt là các tài sản vô hình như quyền sở hữu trí tuệ, quyền chuyển nhượng.

"Như vậy, dự thảo luật vẫn để lại một khoảng trống, chưa bao quát được toàn bộ các giá trị đầu vào của một dự án đầu tư như đất đai và các tài sản vô hình khác", đại biểu nói và đề nghị bổ sung một khoản tại Điều 15 giao Chính phủ hướng dẫn và quy định cụ thể về việc xác định giá trị vốn đầu tư để làm căn cứ hưởng ưu đãi phục vụ mục tiêu quản lý đầu tư và quản lý thuế. Quy định này sẽ góp phần tăng tính minh bạch, bình đẳng trong việc cấp ưu đãi đầu tư.

Ngoài ra, liên quan đến vấn đề này, đại biểu cho rằng cũng cần quy định việc các doanh nghiệp (DN) trong thời gian hưởng ưu đãi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) vẫn phải nộp tờ khai thuế TNDN cho cơ quan thuế.

Quy định này sẽ giúp cơ quan thuế tiếp cận thông tin về kết quả hoạt động của DN để tiến hành xác minh khi cần thiết, tránh tình trạng như hiện nay, các DN trong giai đoạn được miễn thuế không phải nộp tờ khai thuế TNDN và không có sự quản lý cần thiết nhằm bảo đảm đối tượng hưởng ưu đãi thuế thực sự thực hiện các hoạt động đầu tư như cam kết.

Cân nhắc áp dụng ưu đãi thuế theo chi phí

Về ưu đãi đầu tư, dự thảo luật quy định ưu đãi đầu tư theo hướng áp dụng mức thuế suất thuế TNDN được miễn, giảm có thời hạn hoặc cả đời dự án, các ưu đãi được áp dụng cho cả dự án đầu tư mới và dự án đầu tư mở rộng. Như vậy, theo đại biểu, một công ty có thể đồng thời có nhiều dự án hoặc cấu phần với các mức thuế suất thuế thu nhập được ưu đãi khác nhau. Đây chính là cơ sở để khuyến khích các DN thực hiện chuyển giá, chuyển lợi nhuận từ dự án cấu phần đầu tư có mức thuế suất cao sang dự án cấu phần đầu tư có mức thuế suất thấp để trốn thuế.

"Việc chuyển giá, trốn thuế lại càng dễ dàng hơn khi luật cũng không có những quy định về việc xác định giá trị vốn đầu tư ban đầu của DN. Đặc biệt dự thảo luật đã đưa thêm quy định về ưu đãi đặc biệt tại khoản 3 Điều 20 với mức ưu đãi rất lớn, tối đa thêm 50% so với các mức ưu đãi cao nhất trong Luật Thuế TNDN hiện hành và tiêu chí cơ bản để được hưởng ưu đãi đặc biệt là căn cứ trên tổng mức vốn đầu tư", đại biểu phân tích và đề nghị ban soạn thảo giải trình thêm về cơ sở thực tiễn và sự cần thiết phải áp dụng những ưu đãi đặc biệt này.

Theo đại biểu Lê Thu Hà, quy định như vậy sẽ tiếp tục gây ra sự bất bình đẳng với các DN vừa và nhỏ trong nước, tạo điều kiện cho việc chuyển giá. Đồng thời, đi ngược với định hướng và xu thế chung hiện nay trong việc rà soát lại các luật thuế ưu đãi hiện hành, vi phạm nguyên tắc là các quy định về thuế chỉ được đưa ra trong các luật thuế bao gồm cả các mức độ ưu đãi.

Hơn nữa, điều này có thể tạo cơ chế xin cho và không đúng thẩm quyền khi trao cho Chính phủ quyền quyết định việc áp dụng mức ưu đãi đặc biệt cho một số dự án cụ thể. Đại biểu cho rằng, về mặt chính sách, các ưu đãi này không gắn với các khoản mục đầu tư, mục tiêu và mức ưu đãi thuế có thể không tương xứng với mức đầu tư. Cùng với việc không có chính sách và biện pháp quản lý về giá trị vốn đầu tư thực tế như đã nêu, DN có thể hưởng lợi ngay cả khi họ không đầu tư trên thực tế.

Do đó, trong trường hợp thật sự cần thiết đưa ra các ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, đại biểu đề nghị cần cân nhắc áp dụng các biện pháp ưu đãi thuế dựa trên chi phí như các nước đã bắt đầu áp dụng, ví dụ như khấu hao nhanh, tăng mức chiết trừ thu nhập chịu thuế. Cơ chế này đảm bảo rằng chỉ khi dự án đi vào thực hiện có đầu tư thực tế, có chi phí thực tế thì mới được hưởng ưu đãi, chống được hiện tượng đầu tư ảo và khai vống vốn đầu tư. Cơ chế ưu đãi thuế dựa trên chi phí này có thể được áp dụng thí điểm vào thời điểm thích hợp để tạo cơ sở xây dựng quy định chung trước khi áp dụng đại trà.

Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị bổ sung một điều khoản quy định việc định kỳ đánh giá ưu đãi đầu tư. Theo đó, giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Tài chính định kỳ thực hiện đánh giá hiệu quả của việc cấp ưu đãi đầu tư, bao gồm đánh giá tác động thực tế của việc cấp ưu đãi đầu tư dựa trên các chỉ tiêu, chi phí và lợi ích làm cơ sở hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư.

Theo đại biểu, về lâu dài cần lượng hóa chi phí nhà nước bỏ ra cho ưu đãi đầu tư thông qua giảm số thu về thuế, thu về tiền sử dụng đất, thu tiền cho thuê đất và các ưu đãi tài chính khác để đưa vào ngân sách nhà nước như các hạng mục chi của ngân sách. Việc định kỳ đánh giá ưu đãi đầu tư và đưa chi phí ưu đãi đầu tư vào ngân sách là một thực tiễn tốt đã được nhiều nước trên thế giới sử dụng.

H.Y