Chỉ có thúc đẩy doanh nghiệp phát triển mới tạo nguồn thu bền vững. Ảnh: Thaco

Những năm gần đây, do đi đúng hướng trong thực hiện tái cơ cấu nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN) nên nhiều địa phương sau nhiều năm khó khăn đã vượt thu ngân sách ở mức cao và đặt mục tiêu sẽ có khả năng tự chủ, tự cân đối được ngân sách.

100% địa phương vượt thu

Cơ cấu thu ngân sách của Việt Nam đang ngày càng vững chắc hơn, phù hợp sự phát triển của nền kinh tế và quá trình hội nhập. Cơ cấu thu NSNN đã được cải thiện theo hướng tích cực, đảm bảo tính ổn định, bền vững. Thu từ khu vực sản xuất, kinh doanh trong nước đã tăng dần qua các năm và ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong tổng thu NSNN.

Tỷ trọng thu nội địa tăng dần, từ mức khoảng 68% bình quân giai đoạn 2011 - 2015 lên trên 82% năm 2019. Việc chuyển dịch cơ cấu thu cũng có nguyên nhân từ hội nhập quốc tế sâu rộng, thông qua việc thực hiện các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương. Nhờ chủ động điều hành tốt chính sách tài khóa, cân đối thu – chi NSNN đã được cải thiện hơn. Thu nội địa chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu ngân sách; trong đó thu từ 3 khu vực kinh tế là doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp ngoài quốc doanh đã được cải thiện đáng kể, đạt gần 45% tổng thu NSNN (năm 2017 đạt gần 39%).

Chính vì thế, trong 4 năm gần đây, Bộ Tài chính liên tục vượt thu ở mức cao. Có 63/63 tỉnh, thành phố vượt dự toán thu NSNN trên địa bàn; 60/63 tỉnh, thành phố đạt và vượt dự toán thu ngân sách địa phương. Kết quả này đã được Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đánh giá là nổi bật nhất trong năm qua của ngành Tài chính. Thu NSNN vượt dự toán cả trung ương và địa phương, góp phần tạo nguồn lực cho NSNN.

Củng cố tiềm lực cho NSNN

Theo ông Võ Thành Hưng – Vụ trưởng Vụ NSNN (Bộ Tài chính), trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển nhanh và khá đồng đều của nền kinh tế, ngày càng có nhiều địa phương tự chủ, tự cân đối được NSNN và có đóng góp về cho ngân sách trung ương (NSTW). Đơn cử như giai đoạn 2007 - 2010, chỉ có 11 địa phương có điều tiết về NSTW, nhưng đến giai đoạn 2011 - 2016 có 13 địa phương điều tiết về trung ương. Đến giai đoạn 2017 - 2020, đã có 16 địa phương điều tiết về NSTW.

“Việc nhiều địa phương cân đối được ngân sách đã đóng góp tích cực cho tính bền vững của NSNN và hỗ trợ cho NSTW. Mỗi địa phương khi tự chủ được NSNN và có điều tiết về cho NSTW sẽ củng cố thêm tiềm lực cho NSTW, đặc biệt trong điều kiện các khoản thu của NSTW như dầu thô, xuất nhập khẩu có xu hướng giảm. Khi NSTW được củng cố sẽ có thêm nguồn lực hỗ trợ địa phương khác khó khăn hơn, đồng thời, tăng tích lũy cho đầu tư phát triển, qua đó, giảm bội chi và giảm nợ công” - ông Võ Thành Hưng nói.

Hiện nay Bộ Tài chính cũng đang rà soát, tính toán để có thêm các địa phương có điều tiết thu về NSTW. Tuy nhiên, việc này phụ thuộc vào mức độ phát triển kinh tế của các địa phương năm 2020 cũng như trong thời gian tới. Bộ Tài chính cũng sẽ phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư rà soát lại các định mức chi tiêu để xây dựng định mức phân bổ NSNN giai đoạn 2020 - 2025. Tuy nhiên, theo ông Võ Thành Hưng, cũng phải căn cứ vào khả năng thu và nhiệm vụ chi của các địa phương để tính toán. “Trong thời gian tới, hy vọng sẽ có thêm địa phương tự chủ được ngân sách và có đóng góp về NSTW” - ông Võ Thành Hưng cho hay.

Thu ngân sách muốn bền vững phải dựa trên các nguồn thu bền vững. Trong thời gian qua, việc nhiều địa phương tăng thu cao từ đất khiến Bộ trưởng Bộ Tài chính không khỏi lo lắng. Qua thực tế tại các địa phương Bộ trưởng có dịp đến thăm và làm việc, ông đã đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương cần quan tâm, chỉ đạo các lực lượng chức năng trên địa bàn, phối hợp với cơ quan thuế, hải quan tăng cường quản lý thu ngân sách. Cùng với việc hỗ trợ, tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển, tăng sức cạnh tranh cho nền kinh tế; cần quản lý chặt chẽ nguồn thu, chống chuyển giá, trốn thuế, gian lận thương mại…, phấn đấu tăng thu ngân sách.

Năm 2020 là năm cuối của thời kỳ ổn định ngân sách giai đoạn 2017 - 2020, có ý nghĩa quyết định trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và tài chính 5 năm 2016 - 2020. Vừa qua, Bộ Tài chính cũng đã đưa ra thông điệp trong năm 2020 sẽ đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế, hải quan; cắt giảm, đơn giản hóa các điều kiện kinh doanh, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Nhiều chuyên gia kinh tế đồng tình cho rằng, các chính sách tài chính phải tập trung huy động hiệu quả mọi nguồn lực, phát huy thế mạnh, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Ngành Tài chính phải tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, từ đó có nguồn thu lớn hơn, bền vững hơn.

Theo ông Võ Thành Hưng, thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách thu; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thu; đi đôi với cơ cấu lại thu NSNN hướng tới một hệ thống thu hỗ trợ tích cực cho tái cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp, góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch, từ đó tạo nguồn thu hợp lý, bền vững cho NSNN.

Minh Anh