Tổng trị giá xuất nhập khẩu của cả nước trong tháng 1/2020 sơ bộ đạt 36,62 tỷ USD, giảm 18,4% so với tháng trước và giảm 16,2% so với cùng kỳ năm 2019.

Khó khăn xuất khẩu sang Trung Quốc

Theo Bộ Tài chính, tổng trị giá xuất nhập khẩu của cả nước trong tháng 1/2020 sơ bộ đạt 36,62 tỷ USD, giảm 18,4% so với tháng trước và giảm 16,2% so với cùng kỳ năm 2019 (số ngày làm việc trong tháng chỉ có 16 ngày do nghỉ Tết Nguyên đán Canh Tý). Trong đó, tổng trị giá xuất khẩu đạt 18,2 tỷ USD, giảm 19,4% so với tháng 12/2019 và tổng trị giá nhập khẩu đạt 18,42 tỷ USD, giảm 17,4% so với tháng 12/2019. Với kết quả này, cán cân thương mại hàng hóa của cả nước trong tháng đầu tiên năm 2020 có mức thâm hụt 232 triệu USD, trái ngược với xu hướng thặng dư của tháng 1/2019.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, nhất là xuất nhập khẩu giao thương với Trung Quốc gặp khó khăn do hạn chế qua lại biên giới, cửa khẩu và gián đoạn nguồn cung tại tỉnh Hồ Bắc, trong bối cảnh nhằm kiểm soát dịch, các biện pháp liên quan đến thắt chặt qua lại biên giới có thể sẽ được đẩy mạnh trong thời gian tới. Với rủi ro nói trên, các ngành nghề xuất khẩu theo đường biên giới trên bộ và tiểu ngạch sang Trung Quốc như nông sản, thủy sản, thực phẩm… sẽ chịu tác động đáng kể trong ngắn hạn.

Thống kê cho thấy năm 2019 kim ngạch xuất khẩu với Trung Quốc đạt 41,4 tỷ USD chiếm 15,7%/tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước (264,09 tỷ USD); kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 75,5 tỷ USD chiếm 29,8%/tổng kim ngạch nhập khẩu cả nước (253,07 tỷ USD). Số thuế phải thu từ hàng hóa có xuất xứ Trung Quốc trong năm 2019 đạt khoảng 84.500 tỷ đồng chiếm khoảng 24,2% số thu của ngành Hải quan. Do đó, theo Bộ Tài chính, nếu dịch bệnh kéo dài sẽ có ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và số thu NSNN.

Thống kê theo giá trị trung bình theo ngày làm việc (loại trừ ngày thứ bảy, chủ nhật và ngày nghỉ lễ quốc gia) trong tháng 1/2020, trị giá xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc trong tháng 1/2020 đạt 130,52 triệu USD/ngày, giảm 20,18% so với tháng 12/2019 trước đó, nhưng tăng 18,5% so với cùng kỳ năm 2019. Trong khi đó, trị giá nhập khẩu hàng hóa có xuất xứ từ Trung Quốc trong tháng 1/2020 tính trung bình theo ngày đạt 261,47 tỷ USD/ngày, giảm 6,5% so với tháng 12/2019 và giảm 2,1% so với tháng 1/2019. Trong 3 ngày làm việc sau nghỉ Tết Nguyên đán (ngày 30, 31/1/2020 và 3/2/2020), tổng trị giá xuất khẩu trung bình của Việt Nam sang Trung Quốc đạt 82,1 triệu USD/ngày, chỉ bằng 63% ngày làm việc thông thường trong tháng 1/2020 trước đó. Trong khi đó nhập khẩu đạt 182,8 triệu USD/ngày, chỉ bằng gần 70% ngày làm việc thông thường trong tháng 1/2020 trước đó.

Theo tính toán, những ngành có thể chịu tác động từ sự ngưng trệ sản xuất gồm: dệt may (nhập khẩu sợi, vải), điện tử, tiêu dùng (linh kiện, phụ kiện nhập khẩu từ Trung Quốc). Tuy nhiên, việc gián đoạn nguồn cung tiềm tàng này có thể chỉ mang tính tạm thời và hoạt động sản xuất tại Trung Quốc có thể sớm được phục hồi khi dịch bệnh được kiểm soát. Do vậy, hoạt động thương mại điện tử có thể được ưu tiên lựa chọn. Khi người dân giảm nhu cầu đi mua sắm trực tiếp tại các cửa hàng, thì nhu cầu đối với hoạt động mua sắm online, giao hàng, chuyển phát có thể gia tăng.

Giảm thuế nhập khẩu hàng hóa phục vụ phòng chống dịch

Thời gian qua, theo thẩm quyền phụ trách, Bộ Tài chính đã bố trí và kịp thời hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương về đảm bảo kinh phí thực hiện công tác phòng, chống dịch nCoV gây ra, theo đúng Chỉ thị số 05/CT-TTg ngày 28/1/2020 của Thủ tướng Chính phủ và Chỉ thị số 01/CT-BTC ngày 28/1/2020 của Bộ Tài chính. Đồng thời, chỉ đạo cơ quan thanh tra tài chính thuộc Bộ chủ động hoặc phối hợp với lực lượng quản lý thị trường, các cơ quan liên quan kiểm tra việc thực hiện việc niêm yết giá và bán theo giá niêm yết, xử lý kịp thời các sai phạm theo đúng quy định của Luật Giá.

Hiện nay, theo quy định của pháp luật hiện hành, một số loại máy móc, thiết bị y tế, một số loại thuốc, dịch truyền, vật tư y tế trong nước chưa sản xuất được đã có mức thuế suất thuế nhập khẩu là 0%. Một số loại vật tư y tế, nguyên liệu sản xuất vật tư y tế như khẩu trang, vải không dệt, găng tay trong nước đã sản xuất được hiện có mức thuế nhập khẩu từ 5%-30%.

Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ có công văn về miễn thuế nhập khẩu đối với mặt hàng khẩu trang y tế, nước rửa tay sát trùng; nguyên liệu để sản xuất khẩu trang, nước sát trùng, các vật tư, thiết bị cần thiết phục vụ việc phòng, chống dịch, Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng đã ký quyết định ban hành danh mục các mặt hàng được miễn thuế nhập khẩu phục vụ phòng, chống dịch nCoV gây ra. Danh mục các mặt hàng được miễn thuế nhập khẩu gồm: Khẩu trang y tế; nước rửa tay sát trùng; nguyên liệu để sản xuất khẩu trang y tế; nước sát trùng; vật tư, thiết bị cần thiết khác (bộ trang phục phòng chống dịch gồm quần áo, kính khẩu trang y tế, mũ bảo hộ, găng tay, giày). Bộ trưởng đã giao Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị hải quan thực hiện thống nhất việc miễn thuế đối với hàng hóa nhập khẩu để phòng, chống dịch bệnh kịp thời.

Về thủ tục hải quan, Bộ Tài chính đã chỉ đạo các lực lượng Hải quan tổ chức thông quan ngay 2 lô khẩu trang xuất khẩu sang Trung Quốc để hỗ trợ tình trạng thiếu hụt vật tư y tế của nước bạn (lô 1 gồm 2,7 triệu chiếc; lô 2 gồm 2 triệu chiếc tại cửa khẩu Lào Cai)...

Trong phiên họp Chính phủ thường kỳ vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục đưa ra các giải pháp tái cơ cấu mạnh mẽ sản xuất. Cùng với phòng, chống dịch, Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành “phải phản ứng nhanh về kinh tế, tài chính, sản xuất để bù đắp giảm sút kinh tế do dịch bệnh”.

Về phía Bộ Tài chính, ngay từ ngày đầu, tháng đầu của năm 2020, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng đã ký ban hành các kế hoạch hành động nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ tài chính – NSNN; cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Năm 2020, cùng với việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế, hải quan; cắt giảm, đơn giản hóa các điều kiện kinh doanh, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp; Bộ Tài chính sẽ tăng cường quản lý thu ngân sách, quản lý chặt chẽ nguồn thu, chống chuyển giá, trốn thuế, gian lận thương mại…, phấn đấu tăng thu ngân sách, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay.

* Ông Âu Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về Hải quan (Tổng cục Hải quan):

Hải quan nỗ lực hạn chế hụt thu ngân sách do dịch virus corona

Ông Âu Anh Tuấn

Để phòng chống, hạn chế ảnh hưởng do dịch virus corona, Tổng cục Hải quan đã có văn bản chỉ đạo các cục hải quan tỉnh, thành phố thực hiện các giải pháp tăng cường công tác kiểm soát, giám sát chặt chẽ tại cửa khẩu, đường mòn, lối mở khu vực biên giới đối với người và phương tiện vận chuyển xuất phát từ các nước có dịch bệnh.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính, để hạn chế ảnh hưởng do dịch virus corona, Tổng cục Hải quan chỉ đạo cục hải quan các tỉnh biên giới phía Bắc (Lạng Sơn, Quảng Ninh, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Điện Biên) thành lập các tổ công tác hỗ trợ cho các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa, phòng ngừa dịch bệnh và làm đầu mối cung cấp, trao đổi thông tin với Tổng cục. Giải pháp này nhằm thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu bình ổn trở lại, hạn chế hụt thu ngân sách do ảnh hưởng của dịch virus corona.

Hiện nay dịch virus corona cũng tác động đến số thu thuế của ngành Hải quan. Số thu ngân sách tháng 1/2020 đạt 25.446 tỷ đồng, bằng 7,5% dự toán, giảm 25% so với cùng kỳ 2019. Nguyên nhân số thu giảm chủ yếu do kim ngạch XNK của cả nước trong tháng 1/2020 sơ bộ đạt 36,62 tỷ USD, giảm 18,4% so với tháng 12/2019 và giảm 16,2% so với cùng kỳ năm 2019.

Hiện các chi cục hải quan địa phương biên giới phía Bắc cũng rất tích cực thực hiện thông quan rất nhanh cho các lô hàng xuất nhập khẩu, đặc biệt là hàng nông sản. Tổng cục Hải quan đến nay chưa nhận được bất kỳ phản ánh vướng mắc của doanh nghiệp nào về việc chậm các thủ tục hải quan.

* Ông Phan Văn Chinh - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương):

Hai kịch bản đối với kim ngạch xuất nhập khẩu do ảnh hưởng bởi dịch virus corona

Ông Phan Văn Chinh

Trung Quốc vốn là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam với nhiều cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu quốc gia, cửa khẩu phụ, là nơi giao nhận, thông thương một số lượng lớn hàng hóa xuất nhập khẩu giữa hai nước. Năm 2019, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc hơn 41 tỷ USD; trong đó xuất khẩu nông lâm thủy sản là 7 tỷ USD, hàng hóa qua cửa khẩu đường bộ khoảng 3 tỷ USD, trao đổi cư dân biên giới 1,2 tỷ USD. Đồng thời, Việt Nam nhập khẩu rất nhiều từ Trung Quốc.

Do đó, việc đẩy lùi thời gian mở cửa biên giới do dịch cúm nCoV đã, đang và sẽ tác động tiêu cực rất lớn đến kim ngạch xuất nhập khẩu nước ta trong quý I cũng như trong năm 2020. Có thể có 2 kịch bản xuất nhập khẩu trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh này: nếu dịch bệnh nCoV diễn ra từ 1 - 2 tháng thì khả năng sẽ tác động làm giảm kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản từ 200 – 300 triệu USD, tập trung vào những mặt hàng thanh long, dưa hấu, cao su, thủy sản... Nếu dịch bệnh diễn ra 3 - 6 tháng thì xuất khẩu nông lâm thủy sản sẽ giảm từ 400 - 600 triệu USD. Dự báo, trong quý I, kim ngạch xuất nhập khẩu của cả công nghiệp, nông sản giảm từ 600- 800 triệu USD.

Ngoài ra, một tin vui cũng là cơ hội sáng cho các sản phẩm xuất khẩu Việt Nam là Hiệp định Thương mại Tự do (EVFTA) chính thức được thông qua. Đây sẽ là cú hích lớn cho xuất khẩu của Việt Nam cũng như là cứu cánh cho tình hình diễn biến khó khăn hiện tại nước ta đang phải đối mặt trong quý đầu tiên của năm 2020.

* Ngành Thuế triển khai nhiều giải pháp để bù đắp hụt thu ngân sách

Theo đánh giá của Tổng cục Thuế, dịch bệnh do virus corona đang ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp du lịch, xuất khẩu nông - lâm - thủy sản. Điều này cũng sẽ ảnh hưởng đến số nộp ngân sách của các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ du lịch nói riêng. Bên cạnh đó, quy định hạn chế tác động của bia, rượu cũng ảnh hưởng đến việc sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp sản xuất rượu bia. Qua theo dõi cho thấy, kể từ khi Nghị định 100/2019/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực, sản lượng tiêu thụ rượu, bia giảm mạnh, điều này cũng sẽ ảnh hưởng đến tình hình thu nộp ngân sách của khối doanh nghiệp này.

Theo tính toán của Tổng cục Thuế, với những yếu tố như diễn biến phức tạp của dịch bệnh corona, việc tiêu thụ rượu bia, nước giải khát chậm, giá dầu thô giảm… sẽ khiến cho tình hình thu ngân sách năm 2020 gặp rất nhiều khó khăn. Trước tình hình thực tế trên đây, tại cuộc họp giao ban của Tổng cục Thuế về công tác thu ngân sách tháng 1 và triển khai nhiệm vụ tháng 2/2020, ông Cao Anh Tuấn - Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế đã yêu cầu các vụ, đơn vị cần rà soát kỹ các nguồn thu, nhất là thu từ các hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán, tăng cường thu hồi nợ đọng… để đảm bảo bù đắp hụt thu, phấn đấu hoàn thành dự toán được giao.

Cùng với việc quản lý chặt nguồn thu, chống thất thu ngân sách, Tổng cục Thuế cũng yêu cầu các vụ, đơn vị khẩn trương xây dựng, lấy ý kiến các bộ, ngành về các văn bản hướng dẫn Luật Quản lý thuế sửa đổi, triển khai có hiệu quả đề án mở rộng cơ sở thuế, tiếp tục đẩy mạnh việc kê khai nộp thuế, hoàn thuế điện tử, nộp lệ phí trước bạ ôtô, xe máy qua mạng… để tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh, qua đó tăng nguồn thu cho ngân sách.

Minh Anh và nhóm PV