Chủ đầu tư thực hiện dự án đầu tư bảo vệ môi trường được vay vốn ưu đãi.

Tăng chi cho môi trường là cần thiết, tuy nhiên trong bối cảnh ngân sách còn hạn hẹp, bên cạnh xã hội hóa thu hút đầu tư cho môi trường, cần phải nghiên cứu, điều chỉnh một số chính sách thuế để có nguồn chi cho bảo vệ môi trường.

Địa phương quan tâm chi cho bảo vệ môi trường

Thực hiện nghị quyết của Đảng cũng như chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, hàng năm ngân sách nhà nước (NSNN) bố trí không dưới 1% tổng chi cho hoạt động sự nghiệp bảo vệ môi trường. Theo đó, năm 2017 NSNN bố trí cho hoạt động sự nghiệp bảo vệ môi trường là 1,3% trong tổng chi NSNN; năm 2018 là 1,2% và năm 2019 là 1,25%.

Ngoài việc bố trí trực tiếp cho lĩnh vực sự nghiệp bảo vệ môi trường, NSNN còn bố trí trong các lĩnh vực chi NSNN khác cho các nhiệm vụ bảo vệ môi trường, như: các chương trình, dự án bảo vệ và phát triển rừng, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; các chương trình, dự án về phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu; các nhiệm vụ quy hoạch, quản lý và khai thác, sử dụng hợp lý, hiệu quả và bền vững các nguồn tài nguyên quốc gia…

Ngoài ra, còn huy động các nguồn trong và ngoài nước, nguồn phí bảo vệ môi trường và nguồn xã hội hóa từ cộng đồng dân cư, doanh nghiệp và các thành phần kinh tế cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

Các nhiệm vụ chi hoạt động sự nghiệp bảo vệ môi trường quy định theo Luật Bảo vệ môi trường, gồm: xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án về bảo vệ môi trường; thẩm định quy hoạch bảo vệ môi trường; báo cáo đánh giá tác động môi trường. Ngoài ra, ngân sách còn chi cho công tác quan trắc môi trường; hỗ trợ thanh kiểm tra; kiểm soát ô nhiễm môi trường, xử lý ô nhiễm môi trường; đào tạo truyền thông về bảo vệ môi trường…

Theo Quyết định số 46/2016/QĐ-TTg về định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN năm 2017, định mức phân bổ dự toán chi sự nghiệp bảo vệ môi trường của NSNN như sau: ngân sách trung ương là 15% và ngân sách địa phương là 85%.

Đối với địa phương, thời gian qua, để chủ động xử lý các vấn đề môi trường, HĐND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã quyết định chi sự nghiệp bảo vệ môi trường hàng năm cao hơn mức Bộ Tài chính giao. Cụ thể, năm 2017 là 16.796 tỷ đồng, cao hơn 4.796 tỷ đồng; năm 2018 là 16.292 tỷ đồng, cao hơn 3.292 tỷ đồng; năm 2019 là 18.152 tỷ đồng, cao hơn 4.252 tỷ đồng.

Điều tiết qua chính sách thuế

Thời gian qua, NSNN đã ưu tiên bố trí kinh phí cho nhiều hoạt động có liên quan đến bảo vệ môi trường. NSNN bố trí chi thường xuyên cho hoạt động bảo vệ môi trường đều cao hơn 1% tổng chi NSNN. Ngoài ra, chi từ nguồn vốn đầu tư phát triển của ngân sách trung ương cho các chương trình, dự án theo ngành, lĩnh vực quản lý tập trung ở ngành Tài nguyên và môi trường. NSNN chi cho môi trường cũng được bố trí lồng ghép từ nhiều chương trình. Chỉ tính riêng việc khắc phục hậu quả môi trường do thiên tai bão lũ, hàng năm ngân sách trung ương đã chi từ 3.000 – 4.000 tỷ đồng; thậm chí có năm nhiều hơn phụ thuộc vào mức độ thiệt hại do thiên tai, bão lũ do tác động của biến đổi khí hậu gây ra.

Nguồn dự phòng ngân sách trung ương cũng chi cho phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, hỗ trợ các địa phương xử lý các nhiệm vụ đột xuất, cấp bách trong năm như đê kè, hồ chứa… Ngoài các nguồn chi NSNN cho môi trường nêu trên, còn có nguồn chi từ các hoạt động kinh tế, chi đầu tư phát triển, chi từ dự phòng của ngân sách địa phương cho nhiệm vụ bảo vệ môi trường và các khoản vay, viện trợ chi trực tiếp cho dự án về bảo vệ môi trường không đưa vào NSNN…

Theo TS. Lê Xuân Trường – giảng viên Học viện Tài chính, trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, phải cắt giảm thuế quan, trong khi yêu cầu chi tiêu ngân sách vẫn lớn, Chính phủ chủ trương cơ cấu lại NSNN, trong đó, tập trung mở rộng cơ sở thu, nghiên cứu một số sắc thuế mới… Do đó trong thời gian tới, ngành Tài chính cần phải nghiên cứu, điều chỉnh một số chính sách thuế để thực hiện mục tiêu quản lý và điều tiết tiêu dùng trong đó có thuế bảo vệ môi trường. Đây cũng là nguồn để chi cho hoạt động liên quan đến bảo vệ môi trường.

Bảo vệ môi trường là yêu cầu sống còn của nhân loại. Trên thực tế, tỷ lệ chi cho mục đích bảo vệ môi trường so với nguồn thu tương ứng ngày càng giảm trong vòng 5 năm qua. Như vậy có thể thấy, kinh phí sự nghiệp môi trường - một nguồn lực tài chính quan trọng cho bảo vệ môi trường, hiện nay chưa đủ để giải quyết các vấn đề môi trường. Nguồn ngân sách phân bổ cho sự nghiệp môi trường cho các bộ, ngành còn dàn trải; vì thế không tập trung được nguồn lực để giải quyết những vấn đề lớn, vấn đề môi trường trọng điểm của quốc gia. Do đó, trong thời gian tới, Nhà nước cần tính đến cơ chế huy động nguồn lực, tăng cường xã hội hóa trong công tác bảo vệ môi trường. Cùng với đó, thực hiện các ưu đãi thu hút đầu tư vào lĩnh vực bảo vệ môi trường, tăng thêm nguồn lực chi cho bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân.

Minh Anh