Nâng chuẩn công ty đại chúng để đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Tại Hội nghị “Phổ biến quy định pháp luật về công ty đại chúng, huy động vốn, thoái vốn đối với doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa đang niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán” diễn ra ngày 14/5, bà Lê Thị Thu Hằng - Phó Trưởng ban Giám sát công ty đại chúng, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, Luật Chứng khoán sửa đổi (Luật số 56/2024/QH15) đã bổ sung nhiều quy định chặt chẽ hơn đối với công ty đại chúng.

Theo đó, doanh nghiệp muốn duy trì tư cách công ty đại chúng phải đồng thời đáp ứng 3 điều kiện: vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên; vốn chủ sở hữu tối thiểu 30 tỷ đồng (áp dụng từ ngày 1/1/2026); đồng thời tối thiểu 10% cổ phiếu phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Liên quan đến việc hủy tư cách công ty đại chúng, luật mới bổ sung nhiều trường hợp bị hủy bắt buộc. Cụ thể, doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ công bố thông tin như không công bố báo cáo tài chính hoặc nghị quyết đại hội đồng cổ đông trong 2 năm liên tiếp sẽ bị hủy tư cách ngay khi bị phát hiện. Tương tự, doanh nghiệp không thực hiện đăng ký cổ phiếu, niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trong vòng 1 năm kể từ thời điểm trở thành công ty đại chúng cũng thuộc diện bị hủy tư cách.

Đối với trường hợp không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông hoặc vốn chủ sở hữu, cơ quan quản lý cho phép doanh nghiệp có thời gian khắc phục trong vòng 1 năm. Như vậy, các doanh nghiệp vi phạm nhóm điều kiện này sẽ có thời hạn đến ngày 1/1/2027 trước khi bị hủy tư cách chính thức.

Ông Phạm Hải An - Trưởng phòng Sắp xếp và Đổi mới doanh nghiệp nhà nước (DNNN), Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính) cho biết, trong giai đoạn 2021 - 2025, công tác sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp tiếp tục được triển khai đồng bộ trên cơ sở hoàn thiện nhiều cơ chế, chính sách quan trọng. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định, quyết định liên quan đến chuyển đổi sở hữu, cổ phần hóa, thoái vốn và phân loại DNNN, tạo cơ sở pháp lý cho quá trình đổi mới khu vực DNNN.

Các đại biểu chia sẻ tại phiên thảo luận của Hội nghị

Theo ông An, việc cơ cấu lại DNNN thời gian qua được thực hiện theo hướng tập trung vào các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế; đồng thời giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại những lĩnh vực khu vực tư nhân có thể tham gia hiệu quả hơn. Nhờ đó, cơ cấu khu vực DNNN từng bước được tinh gọn, tập trung hơn vào vai trò dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế.

Bên cạnh những kết quả đạt được, tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn vẫn còn chậm; việc xác định giá trị doanh nghiệp, đặc biệt là giá trị quyền sử dụng đất và tài sản vô hình còn nhiều khó khăn. Ngoài ra, cơ chế giám sát người đại diện phần vốn nhà nước chưa thực sự gắn với hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.

Đại diện Cục Phát triển DNNN cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, việc cơ cấu lại vốn nhà nước sẽ tiếp tục được triển khai theo hướng chủ động hơn, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và tăng cường vai trò dẫn dắt của khu vực DNNN đối với nền kinh tế.

Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng phương án huy động vốn

Theo rà soát của cơ quan quản lý, trong khoảng 1.600 công ty đại chúng hiện nay, có gần 790 doanh nghiệp có nguồn gốc từ cổ phần hóa DNNN. Trong số này, 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông, gồm 21 doanh nghiệp thuộc diện được xem xét duy trì theo cơ chế chuyển tiếp của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) và 46 doanh nghiệp không thuộc diện áp dụng cơ chế này. Ngoài ra, có 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về vốn chủ sở hữu và 41 doanh nghiệp chưa thực hiện đăng ký cổ phiếu, đăng ký giao dịch theo quy định.

Để tháo gỡ điểm nghẽn về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng vốn đang ở mức quá thấp, ông Bùi Ngọc Huyên - Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán (UBCKNN) cho biết, UBCKNN đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm. Một là, các cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, cần chủ động thoái bớt vốn thông qua các phương thức đấu giá công khai hoặc khớp lệnh trên sàn chứng khoán. Hai là, doanh nghiệp có thể thực hiện phát hành thêm cổ phiếu để vừa tăng cường năng lực tài chính, vừa pha loãng tỷ lệ sở hữu tập trung của các cổ đông lớn hiện hữu.

Về hình thức huy động, đại diện Ban Quản lý chào bán chứng khoán lưu ý doanh nghiệp có thể linh hoạt lựa chọn giữa chào bán ra công chúng, phát hành cổ phiếu cho người lao động (ESOP) hoặc chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược. Trong đó, phương thức chào bán riêng lẻ được xem là lựa chọn tối ưu và linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp đang trong quá trình tái cấu trúc.

Theo ông Huyên, để hỗ trợ doanh nghiệp duy trì tư cách công ty đại chúng và nâng cao hiệu quả huy động vốn, UBCKNN đã và đang triển khai nhiều giải pháp như hoàn thiện cơ chế, chính sách, đơn giản hóa thủ tục chào bán chứng khoán, đẩy mạnh ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, tăng cường hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình phát hành cổ phiếu, thoái vốn và cơ cấu lại cổ đông.

Về phía doanh nghiệp, để nâng cao hiệu quả huy động vốn và duy trì tư cách công ty đại chúng, cần chủ động xây dựng kế hoạch thoái vốn và huy động vốn bài bản, có lộ trình cụ thể. Đồng thời, doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng quản trị công ty, tăng tính minh bạch trong hoạt động và củng cố niềm tin của nhà đầu tư nhằm nâng cao khả năng thành công trong các đợt chào bán./.