Đồng USD yếu hơn thường gây áp lực tăng lên đối với lạm phát. Ảnh TL

Hôm thứ Ba, Tổng thống Donald Trump tiết lộ rằng ông hài lòng với đà suy yếu của đồng USD, khiến đồng tiền này rơi xuống mức thấp nhất kể từ đầu năm 2022.

Mặc dù về lý thuyết, đây là quan điểm cá nhân, nhưng trong trường hợp này, cần xem những hành động cụ thể để chứng minh tác động của những lời nói đó. Tuần trước, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, thay mặt Bộ Tài chính, đã tiến hành điều tra về giá trị của đồng Yên, được xem là bước chuẩn bị cho việc bán USD để đổi lấy Yên, với sự hợp tác của chính quyền Nhật Bản.

Hôm thứ Tư, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Mỹ không can thiệp, nhưng trước đó ông đã đề cập đến giá trị tiền tệ với các đối tác của mình ở Nhật Bản và Hàn Quốc. Trước đó một ngày, Tổng thống Trump đã phàn nàn rằng Trung Quốc và Nhật Bản “luôn muốn phá giá tiền tệ”.

Thông thường, sự can thiệp không thể làm thay đổi tỷ giá hối đoái một cách bền vững trừ khi được hỗ trợ bởi các yếu tố kinh tế cơ bản, quan trọng nhất là chính sách tiền tệ. Khi đó, khả năng đồng USD yếu hơn cũng cao hơn. Tổng thống Trump dự định bổ nhiệm một chủ tịch mới của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) để cắt giảm lãi suất nhằm thúc đẩy tăng trưởng và thị trường chứng khoán, chứ không phải tăng lãi suất vì rủi ro giả định mà thuế quan, đồng USD yếu hoặc tỷ lệ thất nghiệp thấp gây ra cho lạm phát.

Do đó, sự suy giảm của đồng USD không phải là biến động thị trường thông thường, mà là kết quả tự nhiên của việc Mỹ ưu tiên vai trò trong nước hơn vai trò toàn cầu của đồng USD. Điều này không có nghĩa là chấm dứt vị thế dự trữ của nó, nhưng đó sẽ là một thách thức đủ đề làm lung lay những giả định về tăng trưởng của nền kinh tế toàn cầu.

Nỗ lực phối hợp cuối cùng của Mỹ nhằm hạ thấp giá trị đồng USD là Hiệp định Plaza năm 1985 với các quốc gia lớn khác, tiếp theo là Hiệp định Louvre năm 1987 nhằm ngăn chặn sự suy giảm của nó. Kể từ đó, chính sách đối với đồng USD chủ yếu là sự thờ ơ ôn hòa: ủng hộ bằng lời nói đối với một đồng USD mạnh mà không có bất kỳ hành động hỗ trợ nào.

Đồng USD là đồng tiền dự trữ của thế giới, đơn vị được ưa chuộng trong thương mại và tài chính xuyên biên giới, cũng như để tích trữ của cải. Điều này giúp Mỹ dễ dàng phát hành trái phiếu kho bạc trị giá hàng nghìn tỷ USD.

Nhưng nhu cầu nước ngoài đối với khoản nợ đó có xu hướng đẩy đồng USD lên cao, làm trầm trọng thêm thâm hụt thương mại của Mỹ và làm suy yếu ngành sản xuất. Nói cách khác, thâm hụt thương mại và nhu cầu trái phiếu kho bạc thế giới là hai mặt của cùng một đồng tiền.

“Các chính quyền trước đây ưu tiên hiệu quả hoạt động của thị trường vốn và tin rằng quá trình phi công nghiệp hóa của Mỹ là một hệ quả tất yếu của một nền kinh tế toàn cầu hiệu quả hơn”, Stephen Jen, một chiến lược gia tiền tệ lâu năm tại Eurizon SLJ Capital, đã cho biết trong tuần này. Ông viết rằng Tổng thống Trump bác bỏ quan điểm này, coi việc tái công nghiệp hóa là cần thiết cho an ninh quốc gia.

Tỷ giá hối đoái USD - Yên Nhật được hiển thị trên màn hình tại Tokyo, Nhật Bản ngày 28/1. Ảnh TL

Trước cuộc bầu cử năm 2024, Stephen Miran, sau này là cố vấn Nhà Trắng và hiện là thành viên Hội đồng quản trị Cục Dự trữ Liên bang, đã đề xuất một thỏa thuận "Mar-a-Lago", trong đó các quốc gia khác sẽ đồng ý làm suy yếu đồng USD để đổi lấy việc giảm thuế quan. Đề xuất này không thành hiện thực, nhưng tinh thần của nó vẫn còn tồn tại.

Trong khi ông Bessent hôm thứ Tư nhắc lại luận điệu về "đồng USD mạnh", bản thân Tổng thống Trump chưa bao giờ tán thành điều đó, ông từng nói với tờ Journal năm 2017 rằng: "Tôi nghĩ đồng USD của chúng ta đang mạnh quá... Điều đó cuối cùng sẽ gây hại".

Theo quan điểm của Tổng thống Donald Trump, đồng USD mạnh, cũng như lãi suất cao hơn, cản trở các ưu tiên của ông: tăng trưởng nhanh hơn, đưa ngành sản xuất trở lại trong nước và giảm thâm hụt thương mại.

Trong lịch sử, đồng USD tăng giá khi nền kinh tế Mỹ hoạt động tốt hơn. Đó là điều đã xảy ra trong thập kỷ trước khi ông Trump đắc cử vào năm 2024 và các nhà đầu tư cho rằng, điều đó sẽ tiếp tục dưới các chính sách của ông. Ngay cả thuế quan của ông cũng được coi là tích cực đối với đồng USD, vì tỷ giá hối đoái có xu hướng bù đắp tác động của thuế quan.

Nhưng vào tháng Tư năm ngoái, khi Tổng thống Trump áp đặt thuế quan cao đối với hầu hết đối tác thương mại, mối quan hệ truyền thống đó đã đổ vỡ. Kể từ đó, sự lạc quan về trí tuệ nhân tạo đã mang lại tăng trưởng kinh tế tốt hơn dự kiến và hết kỷ lục này đến kỷ lục khác trên thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, đồng USD đã giảm giá và vàng, một công cụ phòng ngừa rủi ro trước sự giảm giá của đồng USD, đã tăng vọt.

Các cuộc chiến thương mại của Tổng thống Trump và mối đe dọa sáp nhập Greenland, một vùng lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch, một đồng minh quân sự, cùng với yêu cầu Cục Dự trữ Liên bang (Fed) phải tuân theo các ưu tiên chính trị của mình đã làm lung lay niềm tin vào quan hệ quốc tế và các thể chế của Mỹ. Các nhà đầu tư đã phản ứng bằng cách cố gắng giảm thiểu rủi ro liên quan đến đồng USD mà không làm giảm rủi ro liên quan đến cổ phiếu Mỹ, chẳng hạn như thông qua hoạt động phòng ngừa rủi ro.

Có thể có những lợi ích ngắn hạn cho nền kinh tế Mỹ. Mặc dù việc mất giá tiền tệ và thuế quan đều làm giảm nhập khẩu, nhưng đồng tiền yếu hơn cũng thúc đẩy xuất khẩu, mà không gây ra sự bất ổn và méo mó như thuế quan.

Nhưng cũng có những nguy cơ tiềm ẩn. Nghiên cứu cho thấy các nhà đầu tư sẵn sàng từ bỏ một phần lợi nhuận để sở hữu các tài sản "an toàn" như trái phiếu kho bạc bằng đô la Mỹ, được bảo đảm bởi sức mạnh và tính ổn định của chính phủ Mỹ. Phần bù rủi ro an toàn này giúp giảm chi phí vay mượn của Mỹ.

Kể từ tháng 4 năm ngoái, mức chênh lệch giá đó đã giảm dần, theo Hanno Lustig, giáo sư tài chính tại Đại học Stanford. Ông nói: “Các nhà đầu tư đang dần bắt đầu lo lắng về sự an toàn của trái phiếu kho bạc”. Họ không lo ngại về việc vỡ nợ, mà có lẽ lo sợ Mỹ sẽ để lạm phát tăng cao làm giảm giá trị thực của các khoản nợ, ông nói thêm.

Đồng USD yếu hơn cũng có thể làm gia tăng lạm phát thông qua giá cả hàng hóa nhập khẩu và hàng hóa nguyên liệu, vốn được định giá bằng đô la và có xu hướng tăng khi đồng USD giảm giá. Giá dầu đã tăng trong năm nay và lãi suất thế chấp gần như không đổi, ngay cả khi Tổng thống Trump tìm cách giảm cả hai bằng cách kiểm soát dầu mỏ của Venezuela và can thiệp vào thị trường chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp.

Điều sẽ không xảy ra: tình trạng bán tháo hoảng loạn đồng USD như đã từng khiến các quốc gia nhỏ hơn phải quỵ ngã. Dù có những nhược điểm, thế giới hiện không có loại tiền tệ dự trữ thay thế nào khác cho đồng USD.