Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: K.T

Phế liệu nhập khẩu tăng gấp đôi

Tại cuộc họp, ông Hoàng Văn Thức - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường cho biết: Trong những năm qua, nhu cầu nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu trong các ngành sản xuất thép, giấy, nhựa và xi măng có xu hướng gia tăng mạnh. Tổng khối lượng phế liệu nhập khẩu năm 2017 tăng gấp 2 lần so với khối lượng phế liệu nhập khẩu trong năm 2016. Trong đó, khối lượng sắt, thép, nhựa, giấy và xỉ hạt nhỏ là những loại phế liệu có khối lượng tăng gấp 2 - 3 lần tổng khối lượng nhập khẩu năm 2016.

Đặc biệt trong 5 tháng đầu năm 2018, khối lượng nhựa phế liệu nhập khẩu tăng đột biến gần gấp 2 lần so với cả năm 2017. Nguyên nhân sự gia tăng nhập khẩu phế liệu này là từ đầu năm 2017 đến nay là do nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng mạnh trong sản xuất công nghiệp, xuất khẩu, thu thu hút đầu tư... kéo theo nhu cầu sử dụng phế liệu làm nguyên liệu sản xuất trong nước tăng cao, dẫn đến doanh nghiệp trong nước tăng cường nhập khẩu để phục vụ cho sản xuất.

Ông Thức cho biết thêm, việc tồn đọng các container phế liệu nhập khẩu tại các cảng biển đang là mối quan tâm lớn của dư luận, xã hội; làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các cảng...

Nguyên nhân là do, một số nước như Trung Quốc, Thái Lan đã ban hành quy định dừng nhập khẩu một số loại phế liệu phục vụ tái chế đã dẫn đến các nước trước đây vẫn xuất khẩu chất thải rắn, phế liệu sang Trung Quốc (như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, các nước Bắc Âu…) sẽ phải tìm đối tác, thị trường nhập khẩu mới như Việt Nam, Thái Lan, Malaysia. Do đó một số lượng lớn hàng phế liệu nhập khẩu từ các nước phát triển đã tràn về khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Bên cạnh đó, một số tổ chức, cá nhân nhập khẩu lậu phế liệu không làm thủ tục, khi bị phát hiện thì không liên hệ để nhận hàng.

Ngoài ra, Việt Nam chưa có cơ chế phòng ngừa, kiểm soát việc nhập khẩu phế liệu từ xa, từ ngoài biên giới (nước ngoài), chỉ khi tàu cập cảng, hàng hóa được vận chuyển sắp xếp lên bờ lúc đó mới làm thủ tục thông quan, mới kiểm tra giấy phép nhập khẩu phế liệu. Vì thế, chúng ta luôn bị động phải đối phó với những chủ tàu, chủ hàng cố tình vi phạm hoặc gian lận nhập phế liệu không đúng hoặc không có giấy phép vẫn nhập về…

Nhiều vướng mắc cần tháo gỡ

Chia sẻ về những vướng mắc trong việc kiểm soát phế liệu nhập khẩu, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Mai Xuân Thành cho biết, trong thời gian qua, phế liệu tồn đọng nhiều ở Tân cảng Cát Lái nên đơn vị này đã không cho các tàu dỡ hàng xuống cảng thì lập tức phế liệu lại được chuyển sang các cảng khác.

Đồng thời, có tình trạng gian lận như tên địa chỉ đơn vị nhận hàng mập mờ. Nếu cơ quan điều tra không làm việc với những đơn vị đó sẽ có người nhận hàng, nhưng khi cơ quan điều tra làm việc thì không có người đến nhận hàng.

Ông Thành cho biết thêm, cơ quan hải quan cũng gặp nhiều vướng mắc ở những quy định tại Thông tư 41/2015/TT-BTNMT về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất. Bên cạnh đó, khi Bộ TN&MT và sở TN&MT cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện bảo vệ môi trường để nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất, không thông báo cho cơ quan hải quan, nên không biết doanh nghiệp nhập bao nhiêu phế liệu. Việc lấy mẫu phế liệu để giám định tại cảng không khả thi, vì có hàng nghìn container sẽ ảnh hưởng đến thời gian tại cảng.

Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ môi trường đang tồn tại định nghĩa phế liệu và phế thải mang tính hàn lâm dẫn đến việc khai báo tên hàng không rõ ràng. Đơn cử như túi ni-lon, bao tải không biết trước đó sử dụng cái gì, nhưng doanh nghiệp khai báo rằng đã qua sử dụng nhưng vẫn được sử dụng tiếp. Như vậy, doanh nghiệp đang "lách" tên gọi để tránh sự quản lý của cơ quan nhà nước.

Trưởng phòng Vận tải và Dịch vụ hàng hải, Cục Hàng hải (Bộ Giao thông vận tải) Trịnh Thế Cường cho biết, để giảm tình trạng phế liệu không rõ chủ hàng nhập khẩu vào Việt Nam cần thiết yêu cầu các chủ hàng đặt cược tiền để tránh thiệt hại cho doanh nghiệp vận tải. Đồng thời, yêu cầu các chủ hàng xuất trình Giấy xác nhận đủ điều kiện bảo vệ môi trường để nhập khẩu phê liệu làm nguyên liệu sản xuất do Bộ TN&MT cấp.

Bộ trưởng Bộ TN&MT Trần Hồng Hà cho biết, thời gian tới, Bộ TN&MT sẽ rà soát lại các quy định về nhập khẩu phế liệu và Luật Bảo vệ môi trường để có điều chỉnh phù hợp. Đồng thời, sẽ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét lại danh mục hàng hóa nào thuộc loại hiệu quả sử dụng thấp và có nguy cơ ô nhiễm môi trường thì bỏ đi…

Việc xử lý phế liệu tồn đọng tại cảng, UBND các tỉnh phối hợp với các bộ, ngành liên quan để đưa ra hướng giải quyết phù hợp. Đồng thời, Bộ trưởng cũng đề nghị các bộ, ngành liên quan cùng tổ chức hội nghị, hội thảo để lắng nghe ý kiến các doanh nghiệp và hiệp hội về công tác nhập khẩu phế liệu./.

Hồng Quyên