Ngày 29/9/2016, trong khuôn khổ hoạt động của Liên minh Nông nghiệp, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) phối hợp với Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường tổ chức Diễn đàn về Chính sách nông nghiệp (VAPF) số 07 với chủ đề “Chính sách tín dụng nông nghiệp và nông thôn – thực trạng và giải pháp”.
Tỷ trọng vốn tín dụng nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 18%Báo cáo của VEPR tại hội thảo đã chỉ ra một số hạn chế của tín dụng NNNT hiện nay, như cơ cấu vốn cho vay của các ngân hàng thương mại (NHTM) chưa phù hợp. Mặc dù đã có nhiều chính sách để ưu đãi tập trung dòng vốn tín dụng vào NNNT như giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc và tái cấp vốn để hướng dòng vốn tín dụng vào nông nghiệp, áp sàn dư nợ tín dụng nông nghiệp. Tuy nhiên, tỷ trọng vốn tín dụng nông nghiệp vẫn rất thấp.
VEPR dẫn chứng, theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tỷ trọng vốn tín dụng nông nghiệp trong tổng tín dụng của toàn ngành, sau 3 năm thực hiện Nghị định số 41/2010/NĐ-CP, chỉ khoảng 18- 19%, nếu cộng cả dư nợ của Ngân hàng Chính sách thì chiếm khoảng 20- 22%. Tính đến cuối tháng 6/2016, tổng dư nợ tín dụng NNNT ước đạt 886 nghìn tỷ đồng, cũng chỉ chiếm tỷ trọng khoảng 18% tổng dư nợ nền kinh tế.
Kết quả khảo sát của Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn (Bộ NN&PTNT) cũng cho thấy, có trên 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nông nghiệp rất khó hoặc không thể tiếp cận vay vốn tín dụng.
Những số liệu trên cho thấy, cơ cấu vốn của các NHTM thời gian qua chưa thực sự ưu đãi khu vực NNNT.
Bất cập lớn thứ hai về chính sách tín dụng được VEPR nêu ra là chưa tạo điều kiện cho khu vực phi chính thức phát triển. Thực tế, chính sách tín dụng NNNT ở Việt Nam thời gian qua hầu hết ưu ái cho khu vực chính thức và hướng vào các NHTM lớn. Để tạo điều kiện cho khu vực tín dụng chính thức phát triển, chính sách của Nhà nước thậm chí còn quy định mức trần lãi suất tín dụng cho vay đối với khu vực phí chính thức.
Cùng với đó, theo ông Lê Đức Thịnh- đại diện Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ NN&PTNT), Nhà nước chưa hình thành hệ thống tín dụng quy mô nhỏ chuyên nghiệp cung ứng cho NNNT. Các sản phẩm tín dụng cung ứng của các tổ chức tín dụng còn đơn điệu, chủ yếu cho vay theo nhóm, cho vay hạn mức...
Người dân và doanh nghiệp đều "phàn nàn” là thời hạn và hạn mức vay vốn không phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Các tổ chức tín dụng thường đưa ra các thời hạn vay cứng là 6 tháng, 12 tháng, 24 tháng hoặc 36 tháng và vẫn chủ yếu cung cấp tín dụng ngắn hạn (12 tháng). Rõ ràng thời hạn vay vốn này không phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp hiện nay, tạo ra rào cản cho các khách hàng khi tiếp cận tín dụng…
 |
| Diễn đàn chính sách nông nghiệp Việt Nam số 7 tổ chức tại Hà Nội. Ảnh: Diệu Hoa |
Phát triển tín dụng phi chính thức
Nhằm hoàn thiện chính sách tín dụng NNNT, VFRP đề xuất, trong thời gian tới cần phát triển tín dụng phi chính thức (không bao gồm loại hình tín dụng giản đơn), nhằm bổ sung vào "mảng khuyết" của hệ thống tín dụng.
Theo VFRP, kinh nghiệm nhiều chương trình tín dụng nông thôn trên thế giới đã thành công nhờ biết phối hợp cả hai khu vực chính thức và phi chính thức trong việc cung cấp dịch vụ tài chính cho nông thôn. Vì vậy, bên cạnh các chính sách, ưu đãi tạo điều kiện cho khu vực tín dụng chính thức phát triển, Nhà nước cần có các chính sách ưu đãi khuyến khích cho khu vực tín dụng chính thức.
Ví dụ, chỉnh thường xuyên hơn và quy định lại mức lãi suất tín dụng phi chính thức, bảo đảm mức quy định lãi suất tín dụng phi chính thức cao hơn 2 đến 3 lần mức lãi suất thương mại trung bình, thay vì chỉ có 1,5 lần như hiện nay như quy định tại Thông tư số 15 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn về tín dụng nội bộ hợp tác xã quy định mức lãi suất áp dụng đối với khoản nợ vay quá hạn tối đa bằng 150% lãi suất cho vay ghi trong hợp đồng tín dụng.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần xây dựng hệ thống các tổ chức tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hỗ trợ hình thành hệ thống tín dụng quy mô nhỏ chuyên nghiệp cung ứng cho nông nghiệp nông thôn…. Đồng thời, tiếp tục điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn vay của các NHTM ưu tiên cho NNNT, nhất là các khoản vay trung hạn và dài hạn.
Không những vậy, các tổ chức tín dụng cần nghiên cứu cung cấp các khoản vốn vay kịp thời, linh hoạt, phù hợp với nhu cầu vốn (về hạn mức vay vốn) và chu kỳ sản xuất kinh doanh của từng loại sản phẩm nông nghiệp (về thời hạn vay vốn)….
Đặc biệt, cần đơn giản các thủ tục và điều kiện vay vốn. Thay vì yêu cầu phải có sổ đỏ đất và các tài sản thế chấp khác, cần xem xét các điều kiện khác có thể đảm bảo thế chấp để vay vốn ngân hàng như: tài sản trên đất của (nhà xưởng), tài sản hình thành từ vốn vay, dự án đầu tư, hợp đồng hợp tác, hợp đồng bảo hiểm,….
Phúc Nguyên
