Đề xuất đưa tài sản số vào danh mục có thể trưng dụng

Theo đại diện Bộ Công an, trong bối cảnh chuyển đổi số, dự thảo cần bổ sung thêm các loại tài sản như tài sản mã hóa (tiền ảo), tần số, và dữ liệu chiến lược – những đối tượng rất có thể phải trưng dụng trong tình huống bảo vệ an ninh mạng quốc gia.

Cục trưởng Cục Quản lý công sản Nguyễn Tân Thịnh (Bộ Tài chính) phát biểu. Ảnh: Mạnh Tuấn

Đồng tình với hướng mở rộng này, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề nghị ban soạn thảo cân nhắc đưa cả tài sản vô hình như phần mềm, quyền sở hữu trí tuệ, sáng chế và giải pháp hữu ích vào diện có thể bị trưng dụng.

Từ góc độ an ninh năng lượng, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đặt vấn đề về tính khả thi và an toàn khi trưng dụng các hạ tầng đặc thù. Liệu lưới điện, nhà máy điện hay hệ thống cáp quang dùng riêng có thuộc diện bị trưng dụng hay không, và nếu việc trưng dụng gây gián đoạn hệ thống điện, ảnh hưởng an ninh năng lượng thì sẽ xử lý ra sao? Đồng thời, đại diện EVN cũng nêu ra câu hỏi: khi Nhà nước trưng dụng công trình, liệu người lao động quản lý vận hành công trình đó có bị “trưng dụng” theo hay không?

Ở góc độ khác, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội Trần Thanh Hà đề nghị cần đánh giá hết sức thận trọng khi trưng dụng dữ liệu, hạ tầng số, hệ thống thông tin của các doanh nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực viễn thông, ngân hàng.

Ông Trần Thanh Hà nhấn mạnh, đây là “mạch máu vận hành”, không chỉ là tài sản vật chất mà còn chứa đựng bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân. Nếu không giới hạn chặt chẽ, thiệt hại gián tiếp có thể lớn gấp nhiều lần giá trị vật chất bị huy động. Do đó, ông đề xuất quy định nguyên tắc không xâm phạm dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh nếu không liên quan tình huống khẩn cấp; chỉ tiếp cận phần cần thiết và phải tiêu hủy dữ liệu khai thác tạm thời sau khi kết thúc.

Đại diện Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, ông Trịnh Xuân An cũng nêu quan điểm không nên đưa quá nhiều tài sản vô hình, như các sản phẩm phần mềm, công nghệ… vào danh mục trưng dụng. Trưng dụng chỉ dùng trong điều kiện cực kỳ cấp bách, do đó ông đề nghị việc quy định danh mục, tiêu chí cụ thể của “hạ tầng số” nên giao lại cho Chính phủ quy định chi tiết thay vì liệt kê cụ thể các tài sản trong luật.

Ông Trịnh Xuân An, đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại. Ảnh: Mạnh Tuấn.

Giao quyền cho chủ tịch xã để tăng tính linh hoạt, chủ động

Một nội dung khác nhiều đại biểu quan tâm là việc xác định thẩm quyền ra quyết định trưng mua, trưng dụng. Luật hiện nay quy định còn khá cứng, không cho phép phân cấp, phân quyền, dễ dẫn đến việc phản ứng chậm trong tình thế cấp bách.

Đại diện Bộ Nội vụ bày tỏ quan điểm ủng hộ chính sách tăng cường phân cấp, phân quyền được đề xuất trong dự thảo. Theo ý kiến này, Luật chỉ nên quy định mang tính nguyên tắc khung, không nên “chốt cứng” trách nhiệm của các Bộ trưởng trong luật. Việc giao quyền cho ai nên để cho chính quyền địa phương tự chủ động quy định dựa trên năng lực và tình hình thực tế, tránh tình trạng khi có sự cố bất thường phải chờ đúng người mới xử lý được.

Bàn về giới hạn phân quyền, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội lưu ý dù dự thảo tăng cường phân cấp tối đa nhưng lại chưa quy định không được phân cấp thẩm quyền quyết định trưng mua. Đối với việc giao thẩm quyền trưng dụng cho Chủ tịch UBND cấp xã để đáp ứng phương châm “4 tại chỗ”, ông Trần Thanh Hà đánh giá đây là bước đi mạnh dạn nhưng tiềm ẩn nguy cơ lạm quyền. Do đó, ông kiến nghị chỉ cho phép cấp xã trưng dụng tài sản quy mô nhỏ phục vụ cứu hộ khẩn cấp, không giao quyền trưng dụng nhà đất, công trình lớn hay hạ tầng số của doanh nghiệp. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc ưu tiên thỏa thuận tự nguyện trước khi áp dụng biện pháp hành chính bắt buộc.

Trong khi đó, đại biểu Trịnh Xuân An lại hoàn toàn ủng hộ việc giao quyền cho cấp xã, bao gồm cả quyền quyết định trưng mua tài sản. Theo ông, trong tình huống bão lũ cô lập, Chủ tịch xã phải có quyền quyết định mua ngay lương thực tại địa bàn để cứu dân. Để đảm bảo tính linh hoạt tối đa, ông Trịnh Xuân An đề xuất áp dụng kinh nghiệm từ Luật Tình trạng khẩn cấp, theo đó giao quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh được quyết định trưng mua, trưng dụng cả những tài sản chưa được quy định cụ thể trong Luật khi có tình huống bách hợp xảy ra, sau đó báo cáo lên Quốc hội và cấp có thẩm quyền.

Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội Trần Thanh Hà. Ảnh: Mạnh Tuấn

Tiếp thu các ý kiến đóng góp, Cục trưởng Cục Quản lý công sản Nguyễn Tân Thịnh (Bộ Tài chính), đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo, cho rằng vấn đề về thẩm quyền cần được thảo luận rõ để sửa đổi cho phù hợp. Hiện nay, cơ bản những trường hợp phải trưng mua, trưng dụng đều phát sinh trên địa bàn của các địa phương. Chẳng hạn, phòng chống dịch bệnh thì Bộ Y tế có thể làm “nhạc trưởng”, nhưng thực tế diễn ra ở địa phương; thiên tai, lũ lụt cũng ở địa phương. Do đó, tinh thần phân quyền nên tập trung chủ yếu vào chính quyền địa phương.

Cơ quan soạn thảo cũng cam kết sẽ tiếp thu, hoàn thiện các quy định mới và phân định rõ thẩm quyền để dự thảo Luật vừa là công cụ ứng phó khẩn cấp hiệu quả, vừa là bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của nhân dân và doanh nghiệp.