Tình cảm thiêng liêng “con Lạc, cháu Hồng”

Giỗ Tổ Hùng Vương là một lễ hội lớn của dân tộc Việt Nam. Là một tập quán lâu đời, thể hiện tình cảm thiêng liêng của mọi người dân Việt Nam đối với tổ tiên “con Lạc, cháu Hồng”. “Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ Tổ mồng Mười tháng Ba”, khắp miền truyền mãi câu ca: “Nước non vẫn nước non nhà ngàn năm”.

Giỗ Tổ Hùng Vương vừa có giá trị văn hóa, vừa có giá trị tâm linh sâu sắc và ý nghĩa về sự phát triển bền vững của đất nước. Là biểu hiện linh thiêng nhất, tập trung nhất về lòng yêu nước và sức mạnh đoàn kết trường tồn của cả dân tộc Việt Nam, như lời Bác Hồ đã dạy: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Chuyện đại sự quốc gia về Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ diễn ra các nghi lễ và các sinh hoạt văn hóa truyền thống ở đất tổ mà khắp nhiều nơi trên cả nước đều có những thiết chế văn hóa tâm linh để tổ chức thực hiện các nghi lễ và sinh hoạt văn hóa cộng đồng trong dịp giỗ Tổ.

Giỗ Tổ Hùng Vương là một lễ hội lớn của dân tộc Việt Nam. Ảnh: Tố Uyên

Hiện cả nước có hơn 1.400 di tích thờ Vua Hùng và các nhân vật có liên quan thời đại Hùng Vương. Trong thời kỳ đổi mới, đền thờ Hùng Vương đã được khánh thành, trùng tu ở nhiều nơi. Vào ngày Giỗ Tổ mồng 10 tháng 3 âm lịch hằng năm, tại các địa phương Bắc, Trung, Nam, chính quyền và nhân dân đều thành kính tổ chức các nghi lễ dâng hương để tưởng niệm công ơn của các vua Hùng đối với dân tộc. Các vua Hùng đã có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt Nam. Vì vậy, đại lễ Giỗ Tổ Hùng Vương là một lễ hội văn hoá tâm linh lớn nhất của đất nước ta.

Tự hào giá trị văn hóa

Là người Việt Nam, chúng ta rất tự hào về giá trị văn hóa nói trên. Đây cũng là một nguồn năng lượng hiện hữu bồi đắp thêm sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc, phù hợp với quan điểm lịch sử và quan điểm phát triển của Đảng ta. Trong Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943, Đảng ta xác định 3 nguyên tắc vận động, đó là: dân tộc hóa, đại chúng hóa và khoa học hóa. Ba nguyên tắc này thể hiện trong đại lễ Giỗ Tổ Hùng Vương rất rõ:

Dân tộc hóa, thể hiện ở giỗ Tổ Hùng Vương chính là truyền thuyết và sự khác biệt của nó với hình thức và nội dung giỗ tổ của các nước khác. Có nghĩa là, câu chuyện Giỗ Tổ Hùng Vương được dân gian truyền miệng về các danh nhân cụ thể, không như là biểu tượng vật thể như các dân tộc khác. Và lễ vật cùng lễ nghi… Giỗ Tổ Hùng Vương đậm bản sắc dân tộc mấy ngàn năm lịch sử.

Đại chúng hóa, ở đây là tính toàn dân của đại lễ Giỗ Tổ. Từ nhận thức đến hành vi, từ trẻ đến già, mọi người dân Việt Nam đều hiểu và ứng xử với Giỗ Tổ như là một đại lễ về văn hóa tâm linh lớn nhất của đất nước. Dường như ai là người Việt Nam đều hiểu, thừa nhận, ghi nhận, lấy làm kiêu hãnh về tổ tiên của mình.

Tính đại chúng hoá còn là sự tuyên truyền, giác ngộ mọi người dân, thế hệ này tiếp nối thế hệ khác, không chỉ là sự hiểu biết giá trị văn hoá phi vật thể về Giỗ Tổ mà còn giúp đồng bào cả nước hiểu sâu về những nghi lễ, những hoạt động có ý nghĩa trong lễ hội; đồng thời ngăn chặn những sai lệch, những lạm dụng, trục lợi, làm giảm ý nghĩa linh thiêng và nhân văn trong tiến hành công việc phục vụ tổ chức đại lễ này.

Khoa học hóa ở đây là sự nghiên cứu lịch sử với một tư duy khoa học. Những tương thích, phù hợp trong những bối cảnh cụ thể theo dòng chảy tiến bộ của Việt Nam ta đều được cập nhật, đặt ra việc nghiên cứu một cách nghiêm túc, công phu. Từ đó mới tạo ra được nhận thức chung, sự đồng thuận của cộng đồng người Việt về tổ tiên của mình. Thiếu tính khách quan, khoa học sẽ thiếu tính thuyết phục.

Mặt khác việc giỗ Tổ không chỉ được ghi nhận trong sử sách chính thống mà còn được thể chế hóa thành pháp luật. Nhờ vậy mà tính khoa học, tính đại chúng, tính dân tộc tác động lẫn nhau tạo thành một nét đặc trưng, đặc sắc trong nền tảng văn hóa tâm linh của người Việt Nam.

Chính vì lẽ đó, Giỗ Tổ Hùng Vương như là một hình mẫu về văn hóa tâm linh, hội đủ ba nguyên tắc vận động trong đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943.