Trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang là xu thế, các doanh nghiệp Việt Nam cũng đang tích cực tham gia cùng với thế giới, hướng tới mục tiêu Net Zero. Tuy nhiên, sự thay đổi này mới chỉ diễn ra chủ yếu ở các doanh doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Trong khi đó, mặc dù chiếm phần lớn trong tổng số doanh nghiệp, các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam lại chưa có chuyển biến rõ nét về vấn đề này.
Nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh toàn diện, hỗ trợ các doanh nghiệp tháo gỡ vướng mắc trong quá trình “xanh hóa”, Diễn đàn "Khơi thông nguồn lực cùng doanh nghiệp chuyển đổi xanh" đã được Báo Đại biểu Nhân dân và các đơn vị liên quan phối hợp tổ chức vào sáng ngày 22/4.
Đồng chủ trì chương trình gồm có TS. Trần Thị Hồng Minh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược; ông Nguyễn Phương Tuấn - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội; PGS.TS. Bùi Quang Tuấn - Phó chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam; ông Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Cùng với đó là sự hiện diện của các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước.
Phát biểu tại diễn đàn, bà Trần Thị Hồng Minh cho rằng trong thời gian qua, nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã có sự chuyển biến tích cực trong nhận thức về vai trò của chuyển đổi xanh. Xu hướng chuyển đổi xanh kết hợp với tiến bộ trong công nghệ số đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp thúc đẩy quá trình phát triển bền vững. Mặc dù vậy, thực tế cho thấy mức độ triển khai chuyển đổi xanh ở các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế.
Giữa nhận thức và hành động trong chuyển đổi xanh của doanh nghiệp vẫn còn khoảng cách đáng kể. Mức độ sẵn sàng tham gia tái cấu trúc mô hình kinh doanh theo hướng bền vững còn chưa cao. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa chủ động xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn để phát triển xanh. Điều này bắt nguồn từ những nút thắt mà các doanh nghiệp chưa được tháo gỡ.
Theo bà Trần Thị Hồng Minh, rào cản lớn nhất mà các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang gặp phải là vướng mắc về tài chính khi triển khai sáng kiến xanh. Với chi phí đầu tư ban đầu cao, cũng như khó khăn trong việc tiếp cận nguồn tài chính xanh khiến nhiều doanh nghiệp khó tính toán hiệu quả đầu tư, dẫn đến tâm lý e ngại khi phải quyết định thay đổi mô hình hiện tại, vốn đã ổn định theo lối truyền thống.
Ngoài ra, vấn đề thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và hạn chế trong tiếp cận công nghệ mới cũng gây trở ngại trong việc triển khai chiến lược phát triển bền vững của các doanh nghiệp. Cùng với đó là việc cơ sở hạ tầng hỗ trợ chuyển đổi xanh cũng chưa được đầu tư đồng bộ, gây trở ngại cho nhiều sáng kiến xanh từ phía doanh nghiệp.
Hành lang pháp lý chưa đầy đủ và đồng bộ đi kèm với vấn đề rời rạc trong chính sách, cơ chế hỗ trợ đã khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc xác định mục tiêu và cách thức triển khai. Việc nhận diện rõ những khó khăn mà doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp phải là điều kiện tiên quyết để xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp, khả thi và hiệu quả.
Với mong muốn tìm ra hướng đi phù hợp cho các doanh nghiệp tư nhân trong quá trình “xanh hóa”, ông Nguyễn Minh Khôi, đại diện Viện Tony Blair đã đưa ra một số giải pháp hữu hiệu đã được áp dụng trên thế giới mà Việt Nam có thể áp dụng.
Theo ông, cần xây dựng quỹ bảo lãnh tín dụng xanh quốc gia, trở thành nguồn lực to lớn để thúc đẩy các doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Bên cạnh đó, cần phải rà soát và cập nhật các danh mục miễn giảm thuế nhập khẩu công nghệ xanh để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận dễ dàng hơn. Ông cũng đề xuất việc chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc trong sản xuất cần được làm chặt chẽ, mạnh tay hơn để đáp ứng các nhu cầu khắt khe của thị trường.
Trong vấn đề tài chính xanh, ông Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Trung tâm Đào tạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) đã đưa ra các đề xuất giải pháp cho bốn nhóm đối tượng, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững.
Về phía Chính phủ, cần xây dựng và thiết lập khung chính sách tài chính xanh tích hợp, để chuyển dòng vốn vào nền kinh tế xanh và các chương trình biến đổi khí hậu. Ngoài ra, cần xây dựng khung chính sách, công cụ và sản phẩm tài chính xanh để dòng vốn được phân luồng phù hợp và đầy đủ.
Về phía Ngân hàng Nhà nước, cần khẩn trương thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, đề án chống biến đổi khí hậu, trong đó hoàn thiện hướng dẫn, chỉ đạo các TCTD cấp tín dụng đối với danh mục phân loại xanh. Các tổ chức tín dụng cần tăng cường nguồn vốn cho vay đối với những doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, hỗ trợ tối đa doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc chuyển đổi xanh.
Về phía các Bộ, ngành, địa phương, cần tăng cường hiệu quả hoạt động của Quỹ hỗ trợ tại các địa phương, hỗ trợ vốn, bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp. Ngoài ra, cần chú trọng tuyên truyền, tập huấn, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, xúc tiến thương mại, hỗ trợ cơ sở hạ tầng trong quá trình các doanh nghiệp chuyển đổi xanh.
Về phía các doanh nghiệp, cần chủ động thực hành quản trị xanh, hướng tới việc tạo ra các sản phẩm có tác động đến xã hội cũng như môi trường. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động tiếp cận nguồn tín dụng xanh từ các định chế tài chính trong nước và quốc tế. Lãnh đạo các doanh nghiệp cũng cần linh hoạt đổi mới tư duy, chủ động tìm kiếm các nguồn tài chính xanh trên thị trường.
