Mục đích chính của hoạt động TTKT là để hoàn thiện cơ chế chính sách, bịt lỗ hổng thể chế nhằm tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho DN làm ăn.

Dù vậy, hoạt động này cần tuân thủ các nguyên tắc không trùng lặp, chồng chéo giữa các cơ quan thanh tra. Bởi, nếu lạm dụng TTKT sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp (DN), cũng như gây tổn hại cho môi trường kinh doanh chung, thay vì bảo đảm môi trường kinh doanh lành mạnh.

Còn nhiều doanh nghiệp bị thanh tra, kiểm tra trùng lặp

Ông Nguyễn Thanh Hải – Viện trưởng Viện Nghiên cứu thanh tra và Phòng, chống tham nhũng cho biết, trong thời gian qua, hoạt động TTKT đối với DN là một trong những vấn đề được Chính phủ và cộng đồng DN hết sức quan tâm. Mục tiêu tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ DN phát triển được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chương trình hành động của Chính phủ. Năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg về việc chấn chỉnh hoạt động TTKT đối với DN. Cùng với đó, nhiều nghị quyết của Chính phủ như Nghị quyết 35, Nghị quyết 19, Nghị quyết 02 năm 2019… cũng đã đặt ra yêu cầu công tác xây dựng, phê duyệt và chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch TTKT phải đảm bảo khắc phục được tình trạng chồng chéo, trùng lặp, giảm thiểu phiền hà cho DN. Theo ông Hải đánh giá, với những chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, công tác TTKT trong 1, 2 năm trở lại đây đã đạt được một số kết quả tích cực, song vẫn còn đó rất nhiều quan ngại.

Theo số liệu khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) điều tra năm 2017 cho thấy, tỷ lệ DN bị TTKT từ 2 lần trở lên mỗi năm vẫn lên đến 39,8%. Trong nhóm những DN bị TTKT nhiều lần năm 2017, có 13% DN cho biết có sự trùng lặp về nội dung giữa các đoàn kiểm tra.

Cụ thể, theo số liệu khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) điều tra năm 2017 cho thấy, tỷ lệ DN bị TTKT từ 2 lần trở lên mỗi năm vẫn lên đến 39,8%. Trong nhóm những DN bị TTKT nhiều lần năm 2017, có 13% DN cho biết có sự trùng lặp về nội dung giữa các đoàn kiểm tra. Đặc biệt, nhiều DN được hỏi ý kiến cho biết họ chưa bao giờ tiếp một đoàn TTKT liên ngành nào. Các cơ quan có chức năng TTKT vẫn đi riêng, khiến DN mất rất nhiều thời gian.

Đồng tình với những kết quả khảo sát của VCCI, ông Nguyễn Trung Thực – Chủ tịch Hội DN nhỏ và vừa Việt – Đức chia sẻ, hiện nay nhiều DN bức xúc là bị các cơ quan TTKT nhiều, nhưng khi DN có yêu cầu được kiểm tra thì lại không được đáp ứng. “Trong hiệp hội chúng tôi có DN bị một nhóm đối tượng ngang nhiên chiếm dụng nhà xưởng một cách bất hợp pháp, nhưng DN đã khiếu nại đến chính quyền địa phương, các cơ quan thanh tra của các sở chuyên ngành mà suốt 10 năm qua vẫn chưa được giải quyết” – ông Thực lấy ví dụ.

Cần hạn chế việc lạm dụng thanh tra

Ông Trần Đức Lượng - nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ cho rằng, có nhiều lý do dẫn đến những tồn tại về công tác TTKT DN trong thời gian vừa qua. Trước hết là do sự phân công giữa các bộ, ngành ở trung ương và sự phân cấp, ủy quyền giữa các cơ quan với chính quyền địa phương chưa được rõ ràng. Bên cạnh đó, hệ thống văn bản của Nhà nước còn chưa quy định rõ ràng, cụ thể. Các quy định về xử lý, xử phạt còn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe nên nhiều DN không thực hiện khắc phục các vi phạm, dẫn tới việc các cơ quan chức năng thường phải thường xuyên kiểm tra…

Trước thực tế còn nhiều tồn tại, bất cập trong công tác TTKT, ông Đinh Văn Minh – Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học thanh tra cho rằng, đã đến lúc cần phải nhận thức lại mục đích chính của hoạt động TTKT là để hoàn thiện cơ chế chính sách, bịt lỗ hổng thể chế nhằm tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho DN làm ăn. “TTKT giúp môi trường kinh doanh được minh bạch, ổn định, công bằng hơn khi kịp thời phát hiện, xử lý những DN vi phạm pháp luật. Tuy nhiên nếu lạm dụng quá việc TTKT lại làm ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của DN, cũng như môi trường kinh doanh chung” – ông Minh nhấn mạnh.

Đưa ra kiến nghị để hạn chế tình trạng TTKT chồng chéo, không hiệu quả trong thời gian tới, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh cho rằng, cần có một cơ quan điều phối hoạt động TTKT, vì thực tế ngành nào cũng có cơ quan có chức năng TTKT DN. Nếu không có cơ quan điều phối, hoạt động TTKT sẽ tiếp tục chồng chéo, trùng lặp… Bên cạnh đó, cần có cơ chế kiểm soát quyền lực của cơ quan thanh tra. Đồng thời, cần công khai minh bạch các hoạt động của cơ quan thanh tra để DN, các tổ chức xã hội, người dân có thể giám sát và tố cáo khi phát hiện công chức, cán bộ vi phạm trong quá trình TTKT DN….

Diệu Thiện