Ngành Hàng Hải Việt Nam cũng là một trong những ngành đi đầu thực hiện huy động xã hội hóa đầu tư kết cấu hạ tầng hàng hải. Ảnh: Tiên Thủy

Vượt qua mọi thử thách

Bước vào giai đoạn ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, ngày 5/5/1965 Hội đồng Chính phủ quyết định thành lập Cục Vận tải đường biển Việt Nam (tiền thân của Cục HHVN), với chức năng trực tiếp quản lý và điều hành cơ sở vật chất của ngành hàng hải, đáp ứng đòi hỏi to lớn của đất nước. Những năm tháng chiến tranh, vận tải đường biển là “huyết mạch” sống còn để tiếp nhận và vận chuyển hàng hóa viện trợ, lương thực, vũ khí phục vụ xây dựng CNXH ở miền Bắc, chi viện chiến trường giải phóng miền Nam.

Từ sau ngày thống nhất đất nước, ngành hàng hải cùng cả nước hàn gắn vết thương chiến tranh, tổ chức lại sản xuất, đẩy mạnh đầu tư, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, mở rộng giao lưu kinh tế trong và ngoài nước. Tinh thần tiên phong, đi đầu trong mở cửa, đổi mới là nét nổi bật ngành hàng hải Việt Nam. Là ngành mang tính quốc tế hóa cao, Cục HHVN đã tham mưu, đề xuất trình Bộ GTVT, Chính phủ ký kết để Việt Nam tham gia các công ước quốc tế về hàng hải; đồng thời tích cực triển khai, áp dụng các yêu cầu của điều ước hàng hải quốc tế, các tiêu chuẩn về an toàn hàng hải và bảo vệ môi trường biển đối với đội tàu biển, cảng biển của Việt Nam. Làm cơ sở cho điều hành hoạt động thương mại, đầu tư và hội nhập quốc tế, hệ thống pháp luật về hàng hải được nghiên cứu, ban hành rất sớm. Bộ luật Hàng hải Việt Nam ra đời năm 1990 là bộ luật chuyên ngành đầu tiên của nước ta; sau này tiếp tục được cập nhật nâng lên thành Bộ luật Hàng hải năm 2005; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật Hàng hải của Ủy ban thường vụ Quốc hội năm 2015.

Các dự án đầu tư, mở rộng cảng biển lớn, ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến đã được triển khai từ những năm đầu mở cửa và đang tiếp tục được đầu tư trên cơ sở quy hoạch cảng biển đến năm 2020, định hướng đến năm 2030.

Hàng hải cũng là ngành đi đầu cải cách hành chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp. Từ những năm 2000, Cục HHVN đã chủ trì triển khai thí điểm cải cách thủ tục hành chính tại cảng biển. Đặc biệt, Cục HHVN còn là đơn vị đầu tiên tham gia kết nối giải quyết thủ tục hành chính qua Cổng thông tin điện tử quốc gia, với 3 bộ thủ tục, gồm xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh được giải quyết một cửa trực tuyến; qua đó đã tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân và doanh nghiệp.

Tháng 10/2018, Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII đã thông qua Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, với mục tiêu từng bước đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển, dựa vào biển và hướng ra biển.

Quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam định hướng đến năm 2030, với năng lực thông qua từ 640 đến 680 triệu tấn/năm (trong đó hàng tổng hợp, container từ 375 đến 400 triệu tấn/năm) vào năm 2020; đạt từ 1.040 đến 1.160 triệu tấn/năm (trong đó hàng tổng hợp, container từ 630 đến 715 triệu tấn/năm) vào năm 2030. Quy hoạch phát triển vận tải biển đặt ra mục tiêu khối lượng hàng hóa do đội tàu Việt Nam đảm nhận từ 140 đến 153 triệu tấn vào năm 2020 và 237 đến 270 triệu tấn vào năm 2030; phát triển đội tàu biển Việt Nam theo hướng hiện đại, hiệu quả.

Trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển

Theo ông Nguyễn Xuân Sang - Cục trưởng Cục HHVN, chiến lược biển Việt Nam xác định mục tiêu đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển. Trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là phát triển hệ thống cảng biển, logistics cạnh tranh sòng phẳng với các nước trong khu vực và thế giới.

Đến nay sau 20 năm triển khai thực hiện các quy hoạch, Việt Nam đã hình thành được một hệ thống cảng biển hoàn chỉnh từ Bắc vào Nam. Hiện nay, Việt Nam có 45 cảng biển và 263 bến cảng, với tổng chiều dài khoảng 89km. Trong đó, cảng biển nước sâu, cảng cửa ngõ kết hợp với bến cảng trung chuyển quốc tế có thể tiếp nhận tàu trọng tải 100 - 200 nghìn tấn đã được đầu tư xây dựng tại miền Bắc là cảng Lạch Huyện và miền Nam là cảng Cái Mép – Thị Vải và đang tiếp tục nghiên cứu đầu tư tại miền Trung. Với năng lực thông qua khoảng 600 - 650 triệu tấn/năm, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển hàng năm luôn có mức tăng trưởng cao 2 con số. Năm 2019, con số này tăng hơn 654 triệu tấn. Hàng năm, hệ thống cảng biển Việt Nam thông qua đến 90% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, góp phần tạo động lực phát triển kinh tế đất nước; góp phần đưa cảng biển Việt Nam là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cũng theo ông Nguyễn Xuân Sang, Cục HHVN hiện đã xây dựng nhiệm vụ quy hoạch (trình Bộ GTVT) trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và đang khẩn trương triển khai các thủ tục tiếp theo để tiến hành lập quy hoạch theo quy định. Quy hoạch sẽ tập trung xây dựng các giải pháp phát triển hạ tầng nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển cảng tại Việt Nam; đảm bảo sự đồng bộ giữa phát triển hạ tầng cảng biển và hạ tầng giao thông kết nối, giữa khai thác cảng biển và các dịch vụ sau cảng; tăng tính liên kết ngành, liên kết vùng trong phát triển cảng biển để góp phần sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên quốc gia, giảm chi phí logistics… Ông Nguyễn Xuân Sang cho biết thêm, dự báo đến năm 2030, với lượng hàng hóa gấp 2 lần như hiện nay thì nhu cầu về vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng cảng biển khoảng 100 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, hạ tầng hàng hải có tính chất đặc thù, trừ các hạ tầng công cộng dùng chung như luồng tàu biển, đê chắn sóng, chắn cát được đầu tư bằng nguồn ngân sách, hầu hết hạ tầng cầu bến cảng được đầu tư bằng nguồn vốn ngoài ngân sách. Do đó, khi quy hoạch hoàn thành, Cục HHVN sẽ tham mưu cho Bộ GTVT, Chính phủ các dự án ưu tiên sử dụng vốn ngân sách để tạo động lực phát triển.

Theo Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể, để phấn đấu đưa nước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển và làm giàu từ biển thì nhiệm vụ phía trước rất lớn đòi hỏi Cục HHVN phải đổi mới toàn diện, quyết liệt hơn.

Ngành hàng hải cũng cần đầu tư phát triển mạnh mẽ hệ thống cảng biển để nhanh chóng nâng cao năng lực vận tải, dịch vụ hậu cẩn sau cảng, đảm bảo an toàn, an ninh hàng hải, bảo vệ môi trường biển nhằm nâng cao vị thế và uy tín của hàng hải Việt Nam trên trường quốc tế. Toàn ngành cũng cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của ngành trong tương lai.

Bộ GTVT cũng sẽ xây dựng cơ chế chính sách khuyến khích xã hội hóa đầu tư hệ thống kết cấu hạ tầng cảng biển với sự hỗ trợ của Nhà nước về cấp đất, ưu đãi thuế, vốn vay... cũng như triển khai thực hiện mạnh mẽ, quyết liệt và có hiệu quả các đề án xã hội hóa để đầu tư kết cấu hạ tầng cảng biển đã được phê duyệt.

Trí Dũng