Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Bùi Tư

Ngày 10/5, Viện Chiến lược và Chính sách tài chính, Bộ Tài chính tổ chức hội thảo Công bố báo cáo nghiên cứu phân tích ngân sách dành cho trẻ em trong một số lĩnh vực xã hội tại Việt Nam.

Theo một số nhận định, hiện nay chưa có số liệu chính xác về chi tiêu công cho trẻ em. Nguyên nhân do nhiều cơ quan/tổ chức cùng tham gia quản lý chi ngân sách cho trẻ em, chưa có sự tách bạch chi ngân sách cho trẻ em với chi cho các hoạt động khác.

Báo cáo phân tích ngân sách dành cho trẻ em trong một số lĩnh vực xã hội tại Việt Nam được mong đợi có thể cung cấp thêm bằng chứng về mức độ phù hợp giữa phân bổ ngân sách cho trẻ em, với mục tiêu chính sách phát triển trẻ em mà Chính phủ Việt Nam đã xác định.

Nhiều cơ quan tham gia quản lý chi ngân sách cho trẻ em

Dự án nghiên cứu do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (Unicef) và Bộ Tài chính phối hợp thực hiện. Mục tiêu của dự án nhằm thu thập bằng chứng, phân tích các khó khăn trong quy trình ngân sách và các xu thế chi tiêu công trong 3 lĩnh vực là giáo dục trẻ thơ; sức khỏe bà mẹ và trẻ em; trợ giúp xã hội cho trẻ em.

Những phát hiện và khuyến nghị của báo cáo mong đợi sẽ được chia sẻ kịp thời với các bên có liên quan để phục vụ cho việc chuẩn bị cho công tác lập kế hoạch và ngân sách của Việt Nam ở tất cả các cấp cho chu kỳ ổn định mới (2021 - 2025) và công tác xây dựng chiến lược tài chính 10 năm tới.

Ông Đặng Văn Du phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bùi Tư

Ông Đặng Văn Du - chuyên gia của dự án cho biết, qua nghiên cứu về phân bổ ngân sách và chi tiêu công trong 3 năm (năm tài chính 2013 - 2016); tư liệu của các bộ chức năng có liên quan; tư liệu chi ngân sách của 2 tỉnh Điện Biên và Kon Tum, nhóm nghiên cứu đã đưa ra 8 phát hiện chính.

Cụ thể, việc tổ chức lập kế hoạch hoạt động và dự toán ngân sách cho trẻ em vừa thiếu, vừa chồng lấn do có nhiều cơ quan/tổ chức tham gia và dựa trên phương pháp “đầu vào”, không có trần ngân sách rõ ràng.

Ông Du phân tích thêm, có nhiều cơ quan như: Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, ban quản lý các chương trình mục tiêu cùng tham gia quản lý ngân sách chi cho trẻ em.

Kế hoạch hoạt động và dự toán ngân sách của mỗi cơ quan/tổ chức đó chủ yếu ưu tiên cho các nhiệm vụ chính được Chính phủ giao; trong đó vấn đề hoạt động và dự toán ngân sách có liên quan đến trẻ em thường không phải nhiệm vụ chính của đa số cơ quan/tổ chức.

Bên cạnh đó, việc thực hiện giám sát ngân sách của các tổ chức theo luật định chưa thường xuyên. Ngoài ra, có sự khác biệt về độ tuổi trẻ em giữa Việt Nam và thông lệ chung mà các tổ chức quốc tế thường sử dụng nên cũng gây khó khăn cho so sánh, đánh giá. Trong khi công ước quyền trẻ em mà Việt Nam đã thừa nhận và đăng ký tham gia, xác định trẻ em được tính cho các lứa tuổi dưới 18, còn Luật Trẻ em số 102/2016/QH13 xác định trẻ em là người dưới 16 tuổi.

Đáng lưu ý, sự tách bạch về chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển cũng như cơ chế phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) đối với 2 khoản chi này cho giáo dục trẻ em ở Việt Nam đang gây khó khăn cho cả người quản lý và người sử dụng vốn NSNN.

Vấn đề này bộc lộ rõ nhất từ ngân sách cấp tỉnh đến ngân sách trung ương, bởi danh mục đầu tư và quy mô đầu tư do ngành Kế hoạch và Đầu tư quản lý, còn vốn đầu tư và toàn bộ nhu cầu chi thường xuyên do ngành Tài chính quản lý. Hơn thế nữa, cơ chế phân cấp về quản lý chi đầu tư giữa các địa phương rất khác nhau….

Cần có đầu mối chịu trách nhiệm

Từ các phát hiện trên, nhóm nghiên cứu đưa ra một số khuyến nghị. Theo nhóm nghiên cứu, cần nâng cao năng lực của chủ tài khoản ngân sách mỗi cấp và chủ tài khoản các đơn vị sử dụng ngân sách trong việc lập kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn NSNN, lập kế hoạch tài chính 5 năm, lập dự toán hàng năm gắn với lập kế hoạch tài chính - NSNN 3 năm tiếp theo phương thức cuốn chiếu.

Bên cạnh đó, cần bố trí các nguồn lực phù hợp để cơ quan quyền lực nhà nước các cấp và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp có thể thực hiện được trách nhiệm giám sát theo luật định.

Đồng thời, cần có đầu tư từ ngân sách nhà nước kết hợp với ngân sách của các tổ chức quốc tế để xây dựng hạ tầng kỹ thuật, đào tạo chuyên môn nhằm giúp chủ tài khoản ngân sách các cấp, chủ tài khoản các đơn vị sử dụng ngân sách có thể thực hiện được lập và phân bổ ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ - đặc biệt là nhiệm vụ chăm sóc, giáo dục trẻ thơ.

Ngoài ra, cần có một đầu mối chịu trách nhiệm trước Quốc hội, Chính phủ về quản lý, sử dụng ngân sách cho trẻ em. Theo nhóm nghiên cứu, đầu mối đó nên được hình thành và hoạt động theo cơ chế đơn vị sự nghiệp. Đơn vị này có trách nhiệm đặt hàng hoặc đấu thầu để chọn ra các nhà thầu có chất lượng trong cung ứng dịch vụ cho trẻ thơ dựa trên nguồn ngân sách và cơ chế tài chính mà Nhà nước cho phép.

Đặc biệt, cần thiết lập một cơ sở dữ liệu dùng chung về ngân sách cho trẻ em dựa trên nền tảng của TABMIS./.

Bùi Tư