Mô hình rừng trồng của công ty lâm nghiệp ở huyện Yên Thế (Bắc Giang).

160 công ty chuyển sang hoạt động theo mô hình mới

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Công Tuấn, Nghị quyết 30-NQ/TW của Bộ Chính trị (NQ 30) và Nghị định 118/2014/NĐ-CP của Chính phủ về tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty nông, lâm nghiệp (NĐ 118) đã triển khai được 5 năm. Đến ngày 30/6/2019, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Phương án tổng thể đối với 40 địa phương, tập đoàn, tổng công ty đạt 97,56% với 253/256 công ty nông, lâm nghiệp đạt 98,83%.

Các đơn vị được sắp xếp theo 6 mô hình: tái cơ cấu, duy trì mô hình công ty TNHH MTV 100% vốn nhà nước thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh; tái cơ cấu, duy trì mô hình công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước thực hiện nhiệm vụ sản xuất cung ứng sản phẩm dịch vụ công ích; công ty cổ phần; công ty TNHH hai thành viên trở lên; ban quản lý rừng và giải thể. Đến ngày 30/6/2019, có 160/256 công ty hoàn thành sắp xếp chuyển sang hoạt động theo quy định của pháp luật với mô hình mới, đạt 62,5%.

Đánh giá các mô hình sau sắp xếp, Thứ trưởng Hà Công Tuấn cho biết, bước đầu cho thấy, sau khi sắp xếp các Công ty TNHH MTV 100% vốn nhà nước thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh có hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định; tài nguyên, đất đai được bảo vệ tốt. Tuy nhiên, đối với một số công ty lâm nghiệp, diện tích quản lý chủ yếu là rừng tự nhiên, nguồn thu trước đây chủ yếu từ khai thác gỗ, hiện nay dừng khai thác nên gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Mô hình Công ty TNHH MTV 100% vốn Nhà nước thực hiện nhiệm vụ sản xuất cung ứng sản phẩm dịch vụ công ích về cơ bản, sau sắp xếp các công ty này đã được rà soát, xác định ranh giới đất đai, việc quản lý đất, bảo vệ rừng có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, việc quản trị doanh nghiệp chưa thay đổi đáng kể; kinh phí đặt hàng giao nhiệm vụ công ích chưa được triển khai, hoạt động vẫn chủ yếu trông chờ vào nguồn kinh phí bảo vệ rừng do Nhà nước cấp.

Về cổ phần hóa, nhìn chung các công ty đã có chuyển biến tích cực về tổ chức quản lý, quản trị doanh nghiệp, thu hút vốn đầu tư, tăng doanh thu và lợi nhuận. Tuy vậy, đối với các công ty cổ phần Nhà nước nắm cổ phần chi phối vẫn khó thu hút nhà đầu tư bên ngoài. Đối với công ty Nhà nước không nắm giữ cổ phần chi phối thì khó khăn trong quản lý đất đai, quản lý rừng, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của doanh nghiệp với ổn định đời sống hộ nhận khoán.

Mô hình công ty TNHH hai thành viên trở lên đã thu hút được một số nhà đầu tư có năng lực về quản trị, vốn, khoa học công nghệ, tổ chức sản xuất kinh doanh theo chuỗi; tạo được vùng sản xuất nguyên liệu ổn định gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Ví dụ, hai công ty lâm nghiệp ở Bắc Giang tăng doanh thu gần 4 tỷ đồng sau khi chuyển sang mô hình TNHH hai thành viên theo Nghị định 118 của Chính phủ về đổi mới công ty nông, lâm nghiệp. Tuy nhiên, do chưa có quy định hướng dẫn chi tiết về tổ chức, hoạt động của mô hình này nên đa số địa phương, đơn vị còn lúng túng trong việc lựa chọn đối tác, xác định giá trị tài sản, tỷ lệ vốn điều lệ Nhà nước...

Xử lý nghiêm các trường hợp cố tình làm chậm

Thứ trưởng Hà Công Tuấn cũng cho rằng, bên cạnh kết quả đạt được, quá trình thực hiện nghị quyết cũng cho thấy rõ những hạn chế thực tại.

Cụ thể, một số địa phương, đơn vị thực hiện việc sắp xếp các công ty nông, lâm nghiệp chậm, nhất là đối với sắp xếp theo mô hình hai thành viên trở lên mới đạt 37,5%; 27 công ty hiện chưa thực hiện việc sắp xếp. Bên cạnh đó, tuy có chuyển biến bước đầu, nhưng hiệu quả hoạt động của nhiều công ty nông, lâm nghiệp sau sắp xếp, đổi mới chưa rõ rệt, hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên rừng còn hạn chế. Một số công ty nông, lâm nghiệp chưa tiếp cận được vốn tín dụng do năng lực tài chính hạn chế, dự án sản xuất kinh doanh chưa khả thi...

Ông Hà Công Tuấn nhấn mạnh thêm, khó khăn, vướng mắc lớn nhất trong sắp xếp công ty nông lâm nghiệp là vấn đề đất đai. Muốn giải quyết vấn đề này, quan trọng nhất là chính quyền địa phương phải vào cuộc quyết liệt. Do đó, thời gian tới, các địa phương, đơn vị cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng về việc sắp xếp, đổi mới công ty nông, lâm nghiệp. Những địa phương, doanh nghiệp chưa hoàn thành việc sắp xếp phải xác định là nhiệm vụ ưu tiên tập trung chỉ đạo, nguồn lực trong năm 2020 để hoàn thành.

Cũng tại hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện NQ 30 và NĐ 118 do Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển doanh nghiệp tổ chức mới đây, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng yêu cầu “hạn chót” là năm 2020 hoàn thành việc sắp xếp công ty nông, lâm nghiệp và làm sao để nông, lâm trường dẫn dắt nông nghiệp Việt Nam phát triển, nhất là phát huy hiệu quả, nâng cao đời sống của nhân dân, đồng bào dân tộc, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội của vùng biên cương.

Nhằm phát triển các công ty nông, lâm trường một cách thực sự bền vững, hiệu quả, theo Thủ tướng, phải có cơ chế chính sách khơi thông, có giải pháp quản lý thật sự chặt chẽ, hiệu quả các nguồn lực đất đai, tài nguyên rừng, nguồn nhân lực. Theo đó, thời gian tới, cần rà soát, hoàn thiện hệ thống các quy định pháp luật liên quan đến sắp xếp, đổi mới công ty nông lâm nghiệp; ban hành một số cơ chế, chính sách đặc thù để thúc đẩy sớm hoàn thiện việc sắp xếp lại, nhất là giải quyết được những vướng mắc, bức xúc hiện nay. Cùng với đó, làm tốt công tác cán bộ, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp cố tình làm chậm, làm sai, lợi ích nhóm, tham nhũng lãng phí. Thủ tướng cũng yêu cầu Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp chỉ đạo rà soát, đánh giá kỹ lại và thực hiện tốt nhiệm vụ sắp xếp, đổi mới các tổng công ty cà phê, cao su, lâm nghiệp vì đây là những doanh nghiệp rất lớn, quản lý nhiều đất đai, cần làm nghiêm túc, hiệu quả, bảo đảm an ninh trật tự, chăm lo đời sống, việc làm cho người dân trên địa bàn. Các địa phương phải làm mạnh hơn, giải quyết các tồn tại, nhất là tồn tại về đất đai; chủ động bố trí kinh phí từ ngân sách địa phương để thực hiện nhiệm vụ đo đạc, lập bản đồ địa chính, đưa ra các phương án với từng lâm trường cụ thể…

Nam Khánh