Hiện tại, năng lực của các HTX đang rất yếu, thành viên của HTX chủ yếu là các nông dân.
Khó vay vốn
Theo mục tiêu của Chính phủ, từ nay đến năm 2020 sẽ phát triển 15.000 HTX trên cả nước. Theo quy định tại Điều 3 Luật HTX năm 2012, HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX.
Được biết, Liên minh HTX Việt Nam dự kiến sẽ tài trợ vốn từ 225 triệu đồng đến 250 triệu đồng cho mỗi mô hình để làm bước đệm ban đầu, bao gồm: việc đào tạo nhân lực, trang bị công cụ, tìm nhà tư vấn, làm thương hiệu, xúc tiến thương mại và ký kết các hợp đồng tiêu thụ với doanh nghiệp. Định hướng của Liên minh HTX Việt Nam là phát triển các HTX để có thể tự tiếp cận các nguồn vốn, từ tín dụng cho tới ngoài xã hội.
Đối với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, việc hình thành các HTX là điều kiện tiên quyết để phát triển cánh đồng mẫu lớn. Tuy nhiên, tại đây, các HTX đang rất khó khăn vì thiếu vốn.
Theo ông Nguyễn Thanh Dũng - Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Bạc Liêu, toàn tỉnh có 63 HTX nông nghiệp, trong đó, chỉ có 2 HTX có thể chủ động được nguồn vốn. Các HTX còn lại đều đang rất khó khăn. Hiện nay, Liên minh HTX Bạc Liêu có Quỹ hỗ trợ phát triển HTX có nguồn vốn 5 tỷ đồng, tuy nhiên không triển khai cho vay được, vì theo quy định, quỹ chỉ cho vay đầu tư. Trong khi đó, các HTX cần vốn để mua giống, phân bón, vật tư nông nghiệp; cần tiền để thu mua lúa của nông dân, chứ không phải vay để mua đất, mua máy móc.
“Các HTX khi sản xuất đương nhiên là có sẵn đất và phương tiện sản xuất, họ chỉ cần vốn để mua vật tư nông nghiệp và thu mua lúa của nông dân. Liên minh HTX đã báo cáo việc này lên Chính phủ kiến nghị sửa đổi ” - ông Dũng cho hay.
Đối với việc vay vốn ngân hàng, hiện nay, theo quy định của Nghị định 55/2015/ NĐ-CP và Nghị định 116/2018/NĐ-CP, HTX được vay tín chấp từ ngân hàng. Tuy nhiên, theo phản ánh của ông Dũng, không có HTX nào trên địa bàn vay được theo hình thức này; muốn vay vốn đều phải có tài sản bảo đảm.
Trong khi đó, các HTX hiện nay hầu hết đều chưa có trụ sở chính thức, chủ yếu là đi thuê, đi mượn, nên không có tài sản đảm bảo hoặc tài sản đảm bảo không có giá trị lớn. Một khó khăn nữa đối với các HTX hiện nay là khi mua đất để làm trụ sở nhưng lại không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và vì vậy không thể coi đó là tài sản thế chấp vay vốn.
Ngoài ra, theo Sở Nông nghiệp và Nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Bạc Liêu, các dự án của HTX khi vay vốn phải được thẩm định là dự án khả thi. Nhưng tiêu chí “dự án khả thi” đối với Sở NN&PTNT khác với tiêu chí của ngân hàng. Do đó, dù dự án đã được sở đánh giá là khả thi, vẫn không đủ điều kiện để vay vốn ngân hàng.
Phát triển các quỹ bảo lãnh tín dụng Theo Sở NN&PTNT tỉnh Bạc Liêu, Nhà nước cần có cơ chế thông thoáng hơn để cho các HTX có thể tiếp cận được vốn. Chẳng hạn như có thể để cho doanh nghiệp có ký kết với HTX bảo lãnh vay vốn cho HTX.
Trao đổi với phóng viên TBTCVN, ông Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia tài chính - ngân hàng cho rằng, các HTX nên thành lập doanh nghiệp, đăng ký theo luật doanh nghiệp để có tư cách pháp nhân vay vốn ngân hàng. Ngoài ra, chủ tịch UBND xã hoặc một nhân vật có uy tín trong xã có thể đứng ra vay tiền và cam kết với các xã viên sẽ dùng số tiền ấy đầu tư cho sản xuất nông nghiệp tại xã.
Bên cạnh đó, các HTX có thể vay tiền tại các tổ chức cho vay ngang hàng có uy tín, làm ăn bài bản. Các tổ chức này có thể cho các HTX vay tín chấp mà không để ý đến tư cách pháp nhân hoặc thể nhân.
Cũng theo ông Hiếu, cho vay nông nghiệp ngay cả ở các nước phát triển cũng rất khó khăn vì rủi ro lớn, không có tài sản đảm bảo. Chính phủ nên có chính sách hỗ trợ nhiều hơn, thành lập ra những quỹ tín dụng cho vay nông nghiệp. Cùng với đó, Nhà nước nên tăng cường các quỹ bảo lãnh tín dụng. Hiện nay, quỹ bảo lãnh tín dụng mang tính địa phương và hoạt động cầm chừng. Do đó, cần phải có quỹ bảo lãnh tín dụng trung ương, từ trung ương có các chi nhánh đi về các tỉnh.
Đối với các HTX, trước khi vay vốn, cần phải xây dựng được phương án vay tiền, vay bao nhiêu, trả nợ như thế nào. Hiện tại, năng lực của các HTX đang rất yếu, thành viên của HTX chủ yếu là các nông dân, kiến thức tài chính còn hạn chế. Để giúp các HTX lập được phương án vay vốn, Nhà nước, Liên minh HTX cần tổ chức các lớp huấn luyện tài chính để họ có kiến thức và kỹ năng thuyết phục được ngân hàng cho vay.
Tư Bùi
