Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ và Giám đốc Quốc gia WB Việt Nam Ousmane Dione công bố Báo cáo Phát triển Việt Nam. Ảnh: LV

Ngày 15/1, tại Hà Nội, Ngân hàng Thế giới (WB) và Bộ Kế hoạch và Đầu tư công bố Báo cáo Phát triển Việt Nam 2019 với tiêu đề “Kết nối vì phát triển và thịnh vượng chung”, cùng với một trong những báo cáo đầu vào “Việt Nam: Kết nối chuỗi giá trị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh thương mại”.

Kết nối không đồng đều

Theo ông Ousmane Dione - Giám đốc Quốc gia WB Việt Nam: Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng trưởng ước tính 7% trong năm 2019, nhanh hơn gấp 3 lần so với mức trung bình toàn cầu. Thành tựu ấn tượng này có được là nhờ hai yếu tố chính: tăng trưởng xuất khẩu và tăng trưởng nhu cầu nội địa từ các hộ gia đình và doanh nghiệp, cho thấy tầng lớp trung lưu của Việt Nam đang phát triển nhanh chóng.

Với động lực tăng trưởng chính là xuất khẩu, chủ yếu từ khối FDI và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, một trong những yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam là tăng cường hội nhập và kết nối thị trường nội địa để thúc đẩy sự phát triển liên tục và thịnh vượng chung cũng như để đảm bảo rằng bất kỳ sự suy giảm tiềm năng nào trong xuất khẩu đều có thể được bù đắp bởi nhu cầu trong nước cao hơn.

Ông Ousmane cho rằng, chuỗi giá trị hiệu quả và kết nối là yếu tố thiết yếu đối với tăng trưởng kinh tế bền vững và bao trùm, bao gồm khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn cho người nông dân và nguồn thực phẩm tốt hơn cho các hộ gia đình (đặc biệt là ở khu vực đô thị) cũng như khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ dành cho tầng lớp trung lưu đang gia tăng. Nguồn nhân lực có kỹ năng và thích ứng cũng sẽ đóng vai trò quan trọng để đảm bảo tính kết nối và cạnh tranh của nền kinh tế.

Tuy nhiên, báo cáo của WB cho thấy hiện trạng phát triển không đồng đều của kết cấu hạ tầng giao thông trên cả nước với tình trạng tắc nghẽn tại các cửa khẩu lớn và mất cân đối cung - cầu nghiêm trọng. Dòng chảy giao thương của Việt Nam tập trung tại 1/4 tổng số cửa khẩu quốc tế, bao gồm 2 sân bay, 5 cảng biển và 5 cửa khẩu đường bộ. Các cửa khẩu này xử lý tới 86% giá trị thương mại. Thương mại phát triển cũng đồng nghĩa với tình trạng tắc nghẽn quanh các cửa khẩu quốc tế và các điểm hải quan qua biên giới.

Hệ thống giao thông nội địa hiện nay phụ thuộc rất lớn vào vận tải đường bộ, chiếm 3/4 tổng khối lượng hàng hóa. Việt Nam chưa tận dụng được mạng lưới sông ngòi tự nhiên rộng khắp do hệ thống cảng và bến thủy chưa phù hợp để đáp ứng khối lượng hàng hóa lớn hơn. Việc sử dụng phương thức vận chuyển hàng hóa trong container, cho phép vận chuyển đa phương thức hiệu quả, còn tương đối hạn chế. Bên cạnh đó, mạng lưới đường sắt dài 2.600 km của Việt Nam vẫn còn khá lạc hậu.

“Nên sửa nhà khi trời tốt”

Nhận định về nền kinh tế Việt Nam, ông Ousmane cho rằng, mây đen phủ lên nền kinh tế toàn cầu nhưng mặt trời vẫn đang tỏa nắng ở Việt Nam. Tuy nhiên, người ta cũng thường nói rằng “Bạn nên sửa nhà khi trời tốt”.

Để kết nối Việt Nam vì phát triển và thịnh vượng chung cũng như để đảm bảo rằng mặt trời vẫn tiếp tục tỏa sáng ở Việt Nam cho dù mây đen bao phủ kinh tế toàn cầu, cần giải quyết một số vấn đề chính. Theo ông Ousmane, các nhà hoạch định chính sách Việt Nam cần tập trung vào 3 vấn đề chính.

Trước hết là khai thác hợp lý kết cấu hạ tầng giao thông và cải thiện công tác phối hợp thay vì cạnh tranh lãng phí giữa các địa phương để sở hữu hạ tầng giao thông. Tiếp theo là hoàn thiện quy hoạch giao thông và quy hoạch không gian để các chuỗi giá trị quan trọng hỗ trợ nhau tốt hơn, nhằm tăng cường kết nối và hội nhập chuỗi giá trị trong nước và quốc tế. Đồng thời, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho các khu vực kém phát triển thông qua kết nối với các trung tâm kinh tế.

Phát biểu tại sự kiện, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ hoan nghênh và đánh giá cao chất lượng của báo cáo với nhiều nội dung quan trọng: kết cấu hạ tầng, thương mại trong nước, thương mại quốc tế, liên kết khu vực cũng như liên kết nội địa theo chuỗi cung ứng…..

Theo Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, không có 1 quốc gia nào trên thế giới có quy mô như Việt Nam mà có độ mở thương mại lớn như Việt Nam, ở mức 190%/GDP. Điều này đã đưa đến những thành tựu rất lớn về việc làm, tăng trưởng, xóa đói giảm nghèo. Nhưng điều này cũng đem đến nhiều rủi ro cho nền kinh tế Việt Nam. Phải chăng, về chính sách thương mại không nên chỉ nhấn mạnh chiều về thương mại quốc tế mà cần thiết phải tính toán nhiều hơn đến tăng cường đầu tư trong nước và tiêu dùng trong nước với thị trường 100 triệu dân, tầng lớp trung lưu đang tăng lên nhanh chóng.

Phó Thủ tướng khẳng định: “Việt Nam không thể chạy mãi theo tăng trưởng xuất khẩu với chuỗi giá trị có hàm lượng giá trị gia tăng thấp. Chúng ta chỉ mất 2 năm tăng thêm 100 tỷ USD xuất nhập khẩu, nhưng vấn đề quan trọng là giá trị gia tăng và tỷ lệ nội địa hóa trong khối lượng xuất nhập khẩu này mới là quan trọng. Vì vậy, phải định hình chính sách thương mại trong đó có thương mại quốc tế và thương mại trong nước cũng như đầu tư và tiêu dùng trong nước trước khi có cơ sở dữ liệu để tích hợp với các chiến lược về kết cấu hạ tầng”.

Phó Thủ tướng cũng bày tỏ mong muốn các chuyên gia kinh tế sẽ chia sẻ nhiều kinh nghiệm quốc tế và có nghiên cứu sâu thêm về kết nối hướng Đông - Tây (chủ yếu ở Việt Nam hiện nay là kết nối Bắc - Nam), tích hợp 2 chiến lược giao thông vận tải (hạ tầng cứng) với chính sách thương mại mang tính chất linh hoạt, thay đổi nhanh chóng và khó lường; điều phối liên kết vùng; chính sách tích hợp, thích ứng với các chiến lược khác của các quốc gia và khu vực.../.

Thảo Miên