Sáng 26/5, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (sửa đổi).

Tạo điều kiện cho các địa phương chủ động nguồn lực

Đánh giá chung, các đại biểu tán thành với nhiều nội dung của dự thảo cũng như báo cáo tiếp thu, giải trình của Bộ Tài chính. Hoan nghênh và đánh giá cao báo cáo giải trình, tiếp thu của cơ quan soạn thảo, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (đoàn Bến Tre) nhận xét, dự thảo đã thể chế hoá được nhiều chính sách đặc thù mà Quốc hội thông qua gần đây cũng như các nghị quyết của Bộ Chính trị đang được triển khai.

Đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (đoàn Bến Tre)

Về các nội dung cụ thể, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn cho rằng, việc dự thảo nâng trần vay nợ của nhiều địa phương từ 20% lên 80% là tín hiệu rất tốt cho các tỉnh đang có thu ngân sách còn hạn chế.

Đối với quy định nâng tỷ lệ dự phòng ngân sách từ 4% lên 5%, đại biểu tán thành cao bởi việc này sẽ tăng tính chủ động, linh hoạt cho địa phương. Ở mức dự phòng trước đây có nhiều nhiệm vụ đã không thể chi được do tỷ lệ hạn chế.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng ủng hộ các quy định tại dự thảo về tăng thẩm quyền, phân cấp cho Chính phủ, HĐND…; về quy định tạm ứng, ứng trước ngân sách… Theo đại biểu, đây là những điểm rất mới, tạo sự linh động trong điều hành kinh tế xã hội đi cùng với phân cấp về nguồn lực, phù hợp với tình hình mới.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cũng đồng tình với quy định tăng trần nợ vay ngân sách địa phương lên 80% đối với các tỉnh có mức thu thấp và 120% cho các thành phố lớn, như: TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng.

“Quy định như vậy là rất là thông thoáng, tạo điều kiện cho địa phương, đặc biệt là những địa phương có nguồn thu thấp. Qua đó, giúp địa phương có thêm nguồn chi cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội”, đại biểu nêu quan điểm.

Đối với các thành phố có nguồn thu cao, mức trần 120% cũng là phù hợp với năng lực triển khai thực hiện của các thành phố. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý cần kiểm soát chặt chẽ khả năng vay và trả nợ của địa phương, tránh tình trạng vay vượt khả năng dẫn đến ngân sách Trung ương (NSTW) phải can thiệp, gây ảnh hưởng tới trần nợ công quốc gia.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Đắk Nông)

Về quy định phân cấp nguồn thu, đại biểu bày tỏ thống nhất và cho rằng, điểm mới này của dự thảo sẽ tạo điều kiện để địa phương tích cực hơn, trách nhiệm hơn, phấn đấu tăng thu so với dự toán đầu năm.

Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn về việc cho phép ứng trước ngân sách chi thường xuyên và tăng tỷ lệ dự phòng lên 5%. Theo đại biểu, "chỉ nên ứng trước cho những nhiệm vụ đột xuất, cấp bách như quốc phòng, an ninh, thiên tai, dịch bệnh". Còn việc tăng dự phòng có thể có những khoản không sử dụng hết, gây lãng phí.

Tăng tính linh hoạt, chủ động trong điều hành ngân sách

Một vấn đề cũng được quan tâm tại dự thảo là các quy định về phân cấp trong chi ngân sách và dự toán ngân sách.

Dự thảo luật bỏ quy định tại Điểm b, khoản 4, Điều 19 về thẩm quyền của Quốc hội trong quyết định chi ngân sách nhà nước (NSNN) trong chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên có mức chi cụ thể cho lĩnh vực giáo dục đào tạo, dạy nghề, khoa học và công nghệ. Dự thảo cũng cho phép Chính phủ điều chỉnh dự toán NSNN, hiện đang thuộc thẩm quyền của Quốc hội, nhằm tăng cường phân cấp và tạo chủ động cho Chính phủ trong điều hành. Một số đại biểu chưa đồng tình vì cho rằng, quy định này có thể ảnh hưởng đến thẩm quyền của Quốc hội trong quyết định ngân sách.

Đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Giang)

Theo đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Giang), đề xuất của Chính phủ có căn cứ thực tiễn và ý kiến đa số thẩm tra cũng đúng nguyên tắc. Để dung hòa vấn đề này, đại biểu đề nghị mở rộng thêm phạm vi, mức độ cho phép Chính phủ chủ động điều chỉnh dự toán so luật hiện hành; thu hẹp phạm vi mà Chính phủ đang đề xuất ở mức hợp lý. “Chứ nhiều khi việc điều chỉnh số tiền nhỏ, nhưng ra ngoài phạm vi thẩm quyền, nên phải chờ trình lên tới Quốc hội thì cũng rất bất cập”, đại biểu nói.

Liên quan đến phân chia nguồn thu, đại biểu Nguyễn Thành Nam (đoàn Phú Thọ) ủng hộ chủ trương cần điều tiết nguồn thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất để góp phần giữ vững vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương (NSTW).

Về lâu dài, đại biểu cho rằng cần giảm dần tỷ trọng nguồn thu từ tiền sử dụng đất trong tổng thu NSĐP, thay vào đó là yêu cầu các địa phương có giải pháp quy hoạch và quản lý đất đai một cách bền vững, minh bạch. Nhà nước thực hiện đa dạng hóa nguồn thu ngân sách trên cơ sở khai thác hiệu quả tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; đẩy mạnh thu ngân sách từ khu vực kinh tế số kinh tế công nghệ cao.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, nhất là với các địa phương hiện nay chưa cân đối được ngân sách, đại biểu cho rằng khoản thu tiền sử dụng đất vẫn chiếm tỷ trọng cao để địa phương có nguồn thu, chi cho đầu tư phát triển. Hơn nữa, nếu quy định tỷ lệ với các địa phương chưa cân đối được ngân sách, ngân sách lại phải điều tiết lại, kéo dài thời gian, tăng chi phí tuân thủ hành chính.

Do đó, đại biểu đề nghị trước mắt, đối với những địa phương chưa cân đối được ngân sách, thì giữ nguyên quy định khoản thu từ tiền sử dụng đất là khoản thu NSĐP hưởng 100%. Tuy nhiên, nội dung này đại biểu đề nghị giao cho Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với tình hình thực tế của từng địa phương sau sắp xếp, sáp nhập trong từng giai đoạn cụ thể để đảm bảo tính linh hoạt, chủ động.

Về hai phương án phân chia thu ngân sách giữa trung ương và địa phương, đại biểu Nguyễn Thành Nam, đại biểu Bùi Quỳnh Thơ (đoàn Hà Tĩnh), đại biểu Dương Khắc Mai phát biểu đồng tình chọn phương án hai trong dự thảo, trao quyền cho Chính phủ xây dựng và trình Quốc hội phê duyệt để đảm bảo linh hoạt trong điều kiện kinh tế luôn biến động.