Biểu đồ cảm nhận mức độ thay đổi của tham nhũng so với năm 2018 theo các cấp chính quyền. Nguồn: UNDP

Người dân hài lòng với nỗ lực chống tham nhũng

Trình bày báo cáo, bà Catherine Phương - Trợ lý Trưởng đại diện thường trú của UNDP cho biết, “kiểm soát tham nhũng trong khu vực công” là lĩnh vực cải thiện mạnh mẽ nhất của PAPI 2019. Ở cấp quốc gia và cấp xã, tỷ lệ người dân cho rằng tham nhũng có xu hướng giảm cao hơn so với tỷ lệ năm 2018 khoảng 5%.

Mức chuyển biến rõ rệt nhất quan sát được ở chỉ số “kiểm soát tham nhũng trong khu vực công” và “công khai, minh bạch trong việc ra quyết định”. Đây là sự ghi nhận kết quả của nhiều nỗ lực đổi mới đã được nhiều báo cáo đề cập, trong đó có nỗ lực giải quyết các vụ việc tham nhũng lớn và việc ban hành và thực hiện Luật Tiếp cận thông tin 2016 và Luật Phòng chống tham nhũng 2018.

Bên cạnh đó, kết quả khảo sát tiếp tục cho thấy, tham nhũng vặt đã giảm dựa trên cảm nhận hoặc trải nghiệm của người dân khi sử dụng một số dịch vụ công. Tình trạng đưa và nhận hối lộ ở bệnh viện công tuyến huyện đã giảm xuống gần mức 0%. Kết quả khảo sát hai năm 2018 và 2019 cho thấy rất ít trường hợp phải “chi thêm tiền” để bản thân hoặc người thân trong gia đình được chăm sóc, điều trị tốt hơn ở bệnh viện công tuyến huyện.

Kết quả từ câu hỏi khảo sát tương tự về trả phí ngoài quy định (chung chi) ở bệnh viện công tuyến tỉnh, trung ương và bệnh viện tư nhân cũng cho kết quả không khác biệt đáng kể so với bệnh viện công tuyến quận/huyện. Mức độ hài lòng với dịch vụ bệnh viện công tuyến huyện, tỉnh và trung ương không có sự khác biệt.

Xét ở cấp địa phương, về mặt tiến bộ của chỉ số “kiểm soát tham nhũng trong khu vực công” tại PAPI 2019, 23 tỉnh thành đạt mức tăng trưởng điểm có ý nghĩa thống kê so với kết quả năm 2018. Trong đó, ấn tượng nhất là Hà Nam, Hậu Giang và Kiên Giang, chỉ có 4 tỉnh gồm Bắc Ninh, Lai Châu, Đắk Nông và Tây Ninh có mức sụt giảm điểm đáng kể so với năm 2018.

12/16 tỉnh thuộc nhóm tỉnh đạt điểm cao nhất là các địa phương phía Nam, bao gồm Ninh Thuận, Đồng Nai và 10 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Các tỉnh nằm trong nhóm thấp nhất đa phần ở khu vực Tây Nguyên và Tây Bắc. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cũng thuộc nhóm thấp nhất.

Bến Tre vẫn là tỉnh nằm trong nhóm đạt điểm cao nhất trong nhiều năm qua và năm 2019 tiếp tục tăng trưởng so với kết quả của tỉnh trong năm 2018 ở chỉ số kiểm soát tham nhũng trong khu vực công. Yên Bái và Lâm Đồng là 2 tỉnh thuộc nhóm đạt điểm thấp nhất ở cả 4 nội dung thành phần.

Tham nhũng vặt vẫn đáng quan ngại

Mặc dù có nhiều cải thiện trong chỉ số “kiểm soát tham nhũng trong khu vực công”, nhưng theo khảo sát PAPI, vẫn có khoảng 20 - 40% người dân tiếp tục cho rằng, tham nhũng vẫn tồn tại trong nhiều hoạt động của khu vực công.

Ngược với xu hướng giảm tới gần như không còn việc phải trả phí ngoài quy định để được chăm sóc, chữa trị tốt hơn ở bệnh viện công tuyến huyện thì tình trạng phải chi trả phí ngoài quy định để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không những không giảm mà có xu hướng gia tăng.

Trải nghiệm của người dân với việc phải đưa “lót tay” khi làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2019 hầu như không khác so với một vài năm trước. Tình trạng nhũng nhiễu, vòi vĩnh trong dịch vụ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không có bước chuyển biến nào. Mặc dù tỉ lệ người dân đã phải trả chi phí ngoài quy định để làm xong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã giảm đáng kể sau năm 2015, sự chuyển biến sau mức giảm sâu lần đầu năm 2016 không được lâu, song đến năm 2019 tỷ lệ này có xu hướng tăng lên. Trên thực tế, chỉ tiêu này gia tăng đáng kể trong năm 2019, tăng lên 22,3% so với 15% của năm 2018.

Theo UNDP, kiểm soát tham nhũng trong khu vực công là nội dung hết sức quan trọng trong quản trị công xét từ góc độ hiệu quả hoạt động kinh tế và bảo đảm mức độ hài lòng của người dân. Về hiệu quả hoạt động kinh tế, kết quả một số nghiên cứu cho thấy, giảm thiểu tham nhũng có thể dẫn tới tăng trưởng kinh tế và cải thiện việc cung ứng hàng hóa công cộng.

Tham nhũng cũng tác động đến niềm tin và sự hài lòng đối với bộ máy chính quyền. Trong các phát hiện của PAPI, chỉ số “kiểm soát tham nhũng trong khu vực công” có mối tương quan mạnh nhất với sự hài lòng của người dân nói chung.

Do đó, theo nhóm tác giả của PAPI 2019, tiêu cực, nhũng nhiễu, chung chi dù giảm trong những năm gần đây, nhưng không có nghĩa là không còn tham nhũng. Lĩnh vực phòng, chống tham nhũng còn rất nhiều việc cần làm.

Mai Lâm