Nhiều tín hiệu tích cực từ sản xuất, đầu tư

Báo cáo của Bộ Tài chính tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5/2026 do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì cho thấy, kinh tế vĩ mô cơ bản được duy trì ổn định, các ngành sản xuất duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Nổi bật là sự phục hồi của khu vực công nghiệp. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 9,1%, đạt mức tăng cao nhất trong 4 năm gần đây. Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo bật tăng 9,5% - mức cao nhất so với cùng kỳ kể từ năm 2021. Cùng với đó, chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) đã bật tăng lên mức 52,8 điểm, cho thấy hoạt động sản xuất đang được mở rộng mạnh mẽ.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

Trong 5 tháng đầu năm, số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt 142.641 doanh nghiệp, tăng 27,57% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy hoạt động đăng ký kinh doanh tiếp tục xu hướng tích cực. Đáng chú ý, vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới đạt 1.066.280 tỷ đồng, tăng tới gần 65% so với cùng kỳ.

Động lực tăng trưởng còn đến từ dòng vốn ngoại và chi tiêu nội địa. Cụ thể, vốn FDI đăng ký mới đạt trên 24 tỷ USD (tăng trên 33%), vốn thực hiện đạt 9,75 tỷ USD (tăng 9,6%, cao nhất trong 5 năm qua) và phần lớn chảy vào ngành chế biến chế tạo, củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng hơn 11%, lượng khách quốc tế đạt gần 11 triệu lượt (tăng gần 15%), tạo cú hích lớn cho thương mại, lưu trú và dịch vụ.

Bên cạnh đó, thu ngân sách nhà nước đạt trên 1,34 triệu tỷ đồng (bằng 53% dự toán, tăng 15,3%) và giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 219 nghìn tỷ đồng (cao hơn xấp xỉ 35 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối so với cùng kỳ) cũng là những bệ đỡ cho tăng trưởng.

Sức khoẻ doanh nghiệp chưa bền vững

Dù đón nhận nhiều tín hiệu lạc quan, nền kinh tế vẫn đang bộc lộ những rủi ro tiềm ẩn. Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, bốn thách thức lớn nhất đang nổi lên là: áp lực lạm phát gia tăng; nhập siêu quay trở lại; sức khỏe doanh nghiệp chưa bền vững; và khu vực nông nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu, thiên tai.

Về lạm phát, mặc dù CPI tháng 5 chỉ tăng 0,3% so với tháng trước (mức thấp nhất trong 3 tháng qua nhờ các giải pháp điều hành linh hoạt), nhưng tính chung 5 tháng, CPI bình quân đã tăng 4,31%, tiến rất sát ngưỡng mục tiêu kiểm soát lạm phát của cả năm.

Về thương mại, quy mô xuất nhập khẩu mở rộng, đạt trên 445 tỷ USD, tăng 25%. Tuy nhiên, cán cân thương mại đã chuyển sang nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, có thể sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Theo phân tích của GS.TS Trần Thọ Đạt, việc nhập siêu phần lớn phục vụ sản xuất và đầu tư không hẳn là tiêu cực, nhưng nó bộc lộ điểm yếu cố hữu là nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên vật liệu, linh kiện nhập khẩu.

Đặc biệt, sức khoẻ doanh nghiệp vẫn là một vấn đề cần lưu tâm. Dù cả nước có hơn 142,6 nghìn doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường, nhưng số lượng doanh nghiệp rút lui cũng lên tới hơn 129 nghìn. Việc số lượng doanh nghiệp giải thể tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ phản ánh sức ép chi phí, sự cạnh tranh gay gắt và khả năng chống chịu còn hạn chế của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Mặt khác, vốn đăng ký tăng thêm của doanh nghiệp đang hoạt động đạt 1.404.827 tỷ đồng, giảm 13,94% so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu mở rộng quy mô của khối doanh nghiệp hiện hữu còn thận trọng.

Về nông nghiệp, khu vực nông nghiệp vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như biến đổi khí hậu, nắng nóng kéo dài, chi phí vật tư nông nghiệp cao và dịch bệnh trên vật nuôi. Ngoài ra, thiệt hại do thiên tai trong 5 tháng đầu năm tăng gần 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước, cho thấy tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Chuẩn bị sẵn các tấm đệm “giảm sốc”

Nhận diện rõ những khó khăn này, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu các bộ, ngành phải xây dựng các kịch bản điều hành vĩ mô chi tiết, chuẩn bị sẵn các giải pháp chính sách với liều lượng cụ thể để có “tấm đệm giảm sốc” trước các biến động từ bên ngoài, kiên định thực hiện các mục tiêu đề ra.

Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh quan điểm đồng hành cùng người dân và cộng đồng doanh nghiệp bằng các chính sách tài khóa mở rộng hợp lý. “Trong bối cảnh khó khăn, bên cạnh việc đánh giá kỹ tác động với thu ngân sách thì việc khoan sức dân, hỗ trợ doanh nghiệp cũng rất quan trọng; còn trong điều kiện bình thường thì chúng ta áp dụng trở lại”, Thủ tướng nêu rõ.

Theo đó, Chính phủ sẽ tiếp tục áp dụng các biện pháp miễn, giảm, gia hạn thuế, phí (thuế GTGT, thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân, tiền thuê đất...) để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp có thêm dòng tiền cho sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó, Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành, địa phương rà soát, tính toán rất kỹ, bảo đảm kiểm soát chặt lộ trình tăng giá với các mặt hàng, dịch vụ trong bối cảnh áp lực lạm phát, nhất là giá dịch vụ y tế, giáo dục, nếu cần thiết thì tạm thời giữ ổn định. Đồng thời, đẩy mạnh giải ngân đầu tư công và tập trung gỡ vướng cho các dự án bất động sản, năng lượng tái tạo đang tồn đọng.

Bình luận về các giải pháp trọng tâm cho những tháng cuối năm, GS.TS Trần Thọ Đạt đồng thuận cao với các định hướng của Chính phủ. Vị chuyên gia khuyến nghị: “Trước hết, tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát. Áp lực lạm phát phần nhiều đến từ các yếu tố giá năng lượng và dịch vụ thiết yếu hơn là từ yếu tố tiền tệ. Do đó, công tác điều hành giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý cần được tiếp tục phối hợp chặt chẽ về thời điểm và liều lượng để không tạo cộng hưởng làm tăng kỳ vọng lạm phát. Đồng thời, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, nhất là các dự án hạ tầng giao thông chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng dài hạn”.

Bên cạnh đó, ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tận dụng tốt dòng vốn FDI để nhận chuyển giao công nghệ, cũng như tăng cường năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu để bảo vệ khu vực nông nghiệp – bệ đỡ vững chắc của nền kinh tế.

Nhìn chung, với sự phục hồi nội tại kết hợp cùng các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn quyết liệt, kịp thời từ phía Chính phủ, nền kinh tế Việt Nam có nhiều cơ sở để củng cố đà tăng trưởng, nỗ lực chinh phục các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của năm 2026.