Những “điểm nghẽn” kiểm tra an toàn thực phẩm theo Nghị định 46

Lo ngại ách tắc hàng hoá tái diễn, Cục Hải quan có Công văn 12612/CHQ-GSQL (ngày 13/2/2026) gửi Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế. Công văn này tổng hợp hàng loạt vướng mắc phát sinh khi triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP (Nghị định 46) về kiểm tra nhà nước an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu, đồng thời kiến nghị nhiều giải pháp tháo gỡ nhằm hạn chế ách tắc tại cửa khẩu.

Cụ thể, Cục Hải quan chỉ rõ 5 điểm nghẽn kiểm tra an toàn thực phẩm (ATTP) trong quá trình thực hiện Nghị định 46.

Lo ngại ách tắc tái diễn, Hải quan kiến nghị giải pháp gỡ vướng thực thi Nghị định 46. Ảnh: AH

Điểm nghẽn thứ nhất được hải quan chỉ ra là chưa có danh mục hàng hóa kèm mã HS. Theo Cục Hải quan, đến nay các Bộ quản lý chuyên ngành vẫn chưa ban hành danh mục hàng hóa kèm mã HS theo phân công tại Nghị định 46. Điều này khiến doanh nghiệp và cơ quan Hải quan địa phương không xác định được mặt hàng nào thuộc diện kiểm tra ATTP, đặc biệt với nhóm bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp thực phẩm như hộp, chai, bình, thùng chứa, đồ nhựa nhà bếp, núm vú bình sữa… Việc thiếu danh mục thống nhất đang làm phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các địa phương, kéo dài thời gian thông quan.

Điểm nghẽn thứ hai là một lô hàng, nhiều đầu mối kiểm tra. Theo hải quan, Nghị định 46 quy định lô hàng có nhiều mặt hàng thuộc quản lý của 2-3 Bộ phải có đầy đủ kết quả kiểm tra của từng cơ quan. Cách làm này khiến doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục song song, chi phí tăng, thời gian thông quan kéo dài, đi ngược tinh thần cải cách thủ tục hành chính.

Tiếp đến là điểm nghẽn thứ ba, vướng quy định ghi nhãn thực phẩm nhập khẩu. Quy định mới yêu cầu nhãn phải thể hiện tên tổ chức chịu trách nhiệm, tên địa chỉ nhà sản xuất và thông tin đơn vị công bố sản phẩm. Tuy nhiên, trên thực tế, doanh nghiệp chỉ xác định được đơn vị công bố sau khi hoàn tất thủ tục công bố. Trong khi đó, quy định lại yêu cầu nhãn phải đầy đủ ngay tại thời điểm đăng ký tờ khai, khiến nhiều lô hàng không thể hoàn thiện hồ sơ đúng tiến độ.

Thứ tư là chồng chéo với hàng có nguồn gốc động vật. Theo cơ quan hải quan, thực phẩm có nguồn gốc động vật vừa phải kiểm dịch theo quy định ngành nông nghiệp, vừa phải kiểm tra ATTP theo Nghị định 46. Một số địa phương hiện chỉ thực hiện kiểm dịch mà chưa triển khai kiểm tra ATTP, dẫn tới cách làm không thống nhất, tiềm ẩn nguy cơ ách tắc tại cửa khẩu.

Cùng với các vướng mắc nêu trên, điểm nghẽn thứ năm bắt nguồn từ việc thu hẹp diện miễn kiểm tra, áp lực dồn về cửa khẩu. So với quy định cũ, Nghị định 46 đã thu hẹp các trường hợp được miễn kiểm tra ATTP. Nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất trong nước vẫn phải kiểm tra trước khi đưa ra thị trường, khiến số lô hàng phải lấy mẫu tăng mạnh, trong khi năng lực phòng thử nghiệm còn hạn chế.

Đề xuất 5 giải pháp cần làm ngay gỡ ách tắc

Từ thực tiễn triển khai, Cục Hải quan kiến nghị Bộ Y tế và các Bộ quản lý chuyên ngành.

Một là, sớm ban hành danh mục hàng hóa kèm mã HS theo lĩnh vực quản lý để doanh nghiệp và Hải quan có căn cứ xác định đối tượng kiểm tra ATTP.

Hai là, thống nhất 01 đầu mối thực hiện kiểm tra ATTP đối với lô hàng có nhiều mặt hàng thuộc quản lý của nhiều Bộ, thay vì yêu cầu doanh nghiệp xin kết quả riêng lẻ từng cơ quan như hiện nay.

Ba là, làm rõ thời điểm bắt buộc đáp ứng đầy đủ nội dung ghi nhãn đối với thực phẩm nhập khẩu, tránh tình trạng doanh nghiệp chưa thể hoàn thiện nhãn do chưa xác định được đơn vị công bố sản phẩm.

Bốn là, có hướng dẫn thống nhất đối với thực phẩm có nguồn gốc động vật, bảo đảm đồng bộ giữa kiểm dịch và kiểm tra ATTP, không để mỗi địa phương áp dụng một cách.

Năm là, nghiên cứu áp dụng mạnh cơ chế quản lý rủi ro, phân loại doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ để giảm kiểm tra đối với nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất trong nước, nhất là với doanh nghiệp ưu tiên và doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật về ATTP.

Theo Cục Hải quan, các kiến nghị trên nhằm bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, đồng thời hạn chế phát sinh chi phí, thời gian cho doanh nghiệp, tránh tạo “điểm nghẽn” mới trong chuỗi logistics khi Nghị định 46 chính thức đi vào thực tiễn.