Cải thiện đời sống người lao động gắn liền với vấn đề năng suất.

Tuy nhiên, Tổng LĐLĐVN khẳng định chỉ khi đạt mức tăng trên 13% mới đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động theo lộ trình đến năm 2018.
Trước thềm phiên họp lần hai của Hội đồng Tiền lương Quốc gia (HĐTLQG) diễn ra vào cuối tuần này, phóng viên TBTCVN đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Quang Thọ, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn (Tổng LĐLĐVN) về vấn đề này.

PV: Được biết tại phiên họp đầu tiên của HĐTLQG, Tổng LĐLĐVN đã đề xuất mức tăng tuyệt đối là 13,3%, vậy căn cứ nào để đưa ra mức đề xuất này, thưa ông?

- Ông Vũ Quang Thọ: Thứ nhất, đề xuất này dựa trên căn cứ mức thiếu hụt của tiền lương tối thiểu so với nhu cầu sống tối thiểu của công nhân. Hiện nay, mức thiếu hụt của nhu cầu sống tối thiểu so với tiền lương tối thiểu là gần 21%, năm ngoái tiền lương tối thiểu tăng lên 7,3% nhưng vẫn thiếu hụt 14% nữa. Thứ hai, là theo mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng (CPI) gần đây nhất được công bố vào khoảng trên 4%.

Một vấn đề khác chúng tôi không thể không nói đến là tình hình sụt giảm đời sống người lao động hiện đang khá lớn. Sau khi đã điều chỉnh lương tối thiểu năm 2017 với 7,3%, dù tiền lương đã được cải thiện nhưng đời sống của công nhân vẫn rất khó khăn.

Ông Vũ Quang Thọ

Khảo sát mới nhất của chúng tôi cho thấy, chỉ có khoảng trên 40% công nhân trả lời tiền lương của họ chi tiêu tằn tiện mới có thể bù đắp được mức độ thiếu hụt. Trong đó chỉ trên 8% có tích lũy, song đây là đối với những doanh nghiệp (DN) có tiền lương, thu nhập cao, từ 9 - 18 triệu đồng/tháng.

Số tích lũy này chiếm tỷ lệ rất thấp, trong đó mức 500.000 - 1.000.000 đồng/tháng chiếm trên 30%, mức trên 1 - 2 triệu đồng chiếm khoảng 11 - 12% trong tổng số những người có tích lũy.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng tính đến mức độ tăng trưởng của nền kinh tế mặc dù phải thừa nhận là có khó khăn. Đây là thành tích của mọi giai cấp từ công nhân, nông dân, người lao động trí thức…, nhưng không thể không phủ nhận là công nhân của chúng ta có đóng góp rất lớn. Do đó, không thể để họ sống mãi dưới mức sống tối thiểu được.

PV: Vậy với mức đề xuất 13,3% liệu có đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động không, thưa ông?

- Ông Vũ Quang Thọ: Tổng LĐLĐVN đề xuất mức 13,3% chính là để giải quyết dứt điểm vấn đề tiền lương tối thiểu ngang bằng với mức sống tối thiểu theo lộ trình đến năm 2018. Nếu giải quyết được xong vấn đề này thì những năm tới việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng chỉ cần xem xét hai chỉ số còn lại là mức tăng trưởng GDP và CPI thôi.

Trong trường hợp này, nếu CPI tăng quá cao mà GDP không tăng nữa thì tiền lương thực tế sẽ bị sụt giảm và chúng ta sẽ phải đề xuất tăng tiền lương thực tế để bù đắp sự tăng giá của nền kinh tế. Còn nếu như CPI không tăng mà GDP tăng thì đây là thành quả của người lao động do đó phải được tính vào tiền lương. Tôi lấy ví dụ như Hàn Quốc hiện nay họ vẫn có HĐTLQG nhưng có thể 3 – 4 năm mới họp một lần để điều chỉnh lương tối thiểu và chỉ xem xét hai chỉ số còn lại.

PV: Thưa ông, sau phiên họp đầu tiên, HĐTLQG đưa ra 3 phương án đề xuất các mức tăng lần lượt là 5%, 6% và 6,8%. Các phương án này đã được tính toán trên cơ sở điều chỉnh bù mức tăng CPI 4% và năng suất lao động, ông có bình luận gì về các mức đề xuất này?

- Ông Vũ Quang Thọ: Nếu nói chỉ dựa vào tăng CPI và năng suất lao động thì mới chỉ giải quyết được hai vấn đề mà chưa chạm đến sự thiếu hụt tiền lương tối thiểu so với mức sống tối thiểu, cái vô lý của mức đề xuất là ở chỗ đó.

Quan điểm của Tổng LĐLĐVN là đề xuất mức tăng phải dựa trên nhu cầu sống tối thiểu của người lao động nữa. Thực tế, vấn đề này đã được Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) khuyến cáo, và cả ba bên đều thừa nhận công thức này. Nếu không giải quyết được vấn đề này thì năm nào chúng ta cũng lặp lại “cuộc rượt đuổi” giữa tiền lương tối thiểu và mức sống tối thiểu, càng kéo dài bao nhiêu công nhân càng khó khăn bấy nhiêu.

PV: Tại một cuộc đối thoại mới đây giữa Bộ LĐ - TB&XH với các DN, hầu hết các DN cho rằng nếu mức tăng quá cao sẽ vượt quá khả năng chi trả, dẫn đến DN phải thu hẹp sản xuất và người lao động có thể mất việc làm, quan điểm của ông về vấn đề này ra sao, thưa ông?

- Ông Vũ Quang Thọ: Hiện nay, đời sống của người lao động đang rất khó khăn. Có đến các khu công nghiệp rồi mới thấy rõ điều này, đặc biệt là những khu công nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ.

Khảo sát gần đây của chúng tôi cho thấy nếu không làm thêm thì họ đều rơi vào tình trạng nghèo. Đó là lý do người lao động vẫn muốn làm thêm, thậm chí công nhân ở một số DN nói rằng không làm thêm họ sẽ đình công. DN thì luôn nói rằng muốn tăng lương phải tăng năng suất lao động, nhưng chúng tôi nghĩ rằng khi chưa cải thiện đời sống người lao động thì khó có thể nói đến vấn đề năng suất. Làm sao để cho mức lương tối thiểu phải ngang bằng với nhu cầu sống tối thiểu rồi mới bàn đến câu chuyện khác vì chúng ta đang trao đổi ngang giá và đây là nguyên tắc của thị trường.

PV: Như vậy, với sự phản đối quyết liệt từ phía các DN về mức đề xuất được cho là quá cao, liệu phiên họp tới Tổng LĐLĐVN có cân nhắc lại mức tăng không, thưa ông?

- Ông Vũ Quang Thọ: Chúng tôi sẽ có sự cân nhắc thật kỹ khi đưa ra bất kỳ mức đề xuất nào. Tuy nhiên quan điểm của Tổng LĐLĐVN rất rõ ràng là nếu chúng ta có ý định kết thúc mức lương tối thiểu ngang bằng nhu cầu sống tối thiểu ở năm 2018 thì phải đạt mức trên 13%. Trường hợp giãn lộ trình này sang các năm 2019 hay những năm về sau thì có thể phân chia ra mức 7% vào năm 2018, những năm tới từ 5 – 6%. Song nếu quyết định dứt điểm trong năm 2018 thì nhất định phải đạt được trên 13%.

PV: Xin cảm ơn ông!

Mai Đan (thực hiện)