Thời gian qua, thị trường mua sắm công vẫn được mặc định là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, đơn vị, các DN nhà nước.

Đây là cơ hội để DN tư nhân tham gia thị trường mua sắm công - một “sân chơi” đang chủ yếu thuộc về DN nhà nước.

Mua sắm tập trung tiết kiệm chi ngân sách

Hoạt động mua sắm tại khu vực công là một trong những nhiệm vụ quan trọng của mọi Chính phủ. Thông thường, hoạt động mua sắm chiếm 20% chi tiêu của chính phủ, ở các nước đang phát triển con số này có thể lên tới 50% (bao gồm các hợp đồng xây dựng).

Ở Việt Nam hiện tồn tại song song hai phương thức mua sắm là phương thức mua sắm phân tán và phương thức mua sắm tập trung. Trong đó, phương thức mua sắm phân tán là phương thức truyền thống hiện đang được áp dụng phổ biến. Từ năm 2008, phương thức mua sắm tập trung từng bước được mở rộng (trước chỉ mua sắm tập trung đối với ô tô). Từ chỗ chỉ có 13 bộ, ngành, địa phương áp dụng thí điểm; đến năm 2009 có thêm 10 bộ, ngành, địa phương đăng ký thí điểm, với nhiều loại tài sản là máy photocopy, thiết bị văn phòng, thiết bị giáo dục, trang thiết bị y tế, thiết bị tin học, xe ô tô, phương tiện vận tải chuyên dùng, hàng hóa, tài sản khác...

Trong 5 năm thực hiện thí điểm phương thức mua sắm tập trung (từ năm 2008 - 2012), từ 23 bộ, ngành và địa phương theo số dự toán và số thực tế mua sắm thì số tiền chênh lệch này là hơn 467 tỷ đồng. Theo Bộ Tài chính, nếu được nhân rộng tới tất cả các cơ quan, đơn vị trên cả nước và mở rộng đối tượng hàng hóa, dịch vụ buộc phải mua sắm tập trung, kết quả này không dừng lại ở con số 467 tỷ đồng mà còn cao hơn rất nhiều.

Tạo cơ hội cho DNNVV tham gia thị trường mua sắm công

Thời gian qua, thị trường mua sắm công vẫn được mặc định là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, đơn vị, các DN nhà nước. Dù có tiềm năng nhưng các DN tư nhân muốn bước vào lĩnh vực này gặp rất nhiều khó khăn và trở ngại, không chỉ là từ khung khổ pháp lý mà còn từ sự hoài nghi, sự lo ngại, thói quen và cả ràng buộc lợi ích. Hiện nay việc tham gia vào thị trường mua sắm công của DN tư nhân là rất hạn chế.

Thời gian tới, Việt Nam sẽ phải mở cửa lĩnh vực này và đây là cơ hội cho mọi DN trong nước và ngoài nước cải thiện chất lượng mua sắm, chống tham nhũng.

Tại dự thảo đề án, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ cho phép bắt buộc các cơ quan, tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách nhà nước để mua sắm công, dành tỷ lệ tối thiểu 20% ngân sách hoặc 20% số lượng hợp đồng hàng năm để mua sắm sản phẩm, dịch vụ do DN tư nhân sản xuất, cung ứng. Đây là quy định nhằm giúp DN nhỏ và vừa (DNNVV) thực hiện hợp đồng hoặc đơn đặt hàng cung cấp các sản phẩm, dịch vụ công. Tuy nhiên, để đảm bảo tính thận trọng, Bộ Tài chính đề nghị Chính phủ trước mắt chỉ cho áp dụng giải pháp này theo hình thức thí điểm đối với một số sản phẩm, dịch vụ trên cơ sở thực trạng mua sắm công, khả năng tiếp nhận của DN tư nhân, DNNVV trong việc cung cấp các sản phẩm, dịch vụ.

Ngoài ra, để hỗ trợ các DN tư nhân có sản phẩm đổi mới sáng tạo, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ cho phép quy định hỗ trợ các sản phẩm đổi mới sáng tạo thuộc Danh mục sản phẩm đổi mới sáng tạo được ưu đãi tham gia kế hoạch mua sắm công của Chính phủ, thông qua cơ chế ưu đãi khi đấu thầu…

Được biết, thị trường cho DNNVV sẽ mở rộng với khả năng cung ứng hàng hóa, dịch vụ cho các cơ quan nhà nước trị giá xấp xỉ 21 tỷ USD. Nhưng trước hết, đây sẽ là gói kích cầu đối với sản phẩm và dịch vụ của DNNVV, sẽ có khoảng 40.000 DNNVV có cơ hội tiếp cận các hợp đồng mua sắm công.

Theo ông La Văn Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Công sản, Bộ Tài chính, mặc dù đã có Luật Hỗ trợ DNNVV, tuy nhiên một số quy định đã vô tình loại đối tượng này ra khỏi một số “cuộc chơi” khi phải chứng minh năng lực của mình. Đề án của Bộ Tài chính sẽ tạo cơ hội cho DNNVV, thậm chí là DN siêu nhỏ tham gia vào thị trường mua sắm công, góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế cũng như chống xói mòn cơ sở thuế, thúc đẩy các hộ kinh doanh chuyển thành DN. Sự tham gia của DN tư nhân hứa hẹn sự cạnh tranh bình đẳng, đồng thời góp phần công khai, minh bạch và hiệu quả trong thực hiện mua sắm công.

Minh Anh