Cán bộ BHXH huyện Sóc Sơn (Hà Nội) rà soát, đối chiếu thẻ BHYT trước khi trả cho người mua.

Tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 82,1% dân số, vượt chỉ tiêu Thủ tướng Chính phủ giao về tỷ lệ bao phủ BHYT. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn thách thức trên lộ trình BHYT toàn dân, bởi hiện nay, còn gần 18% dân số (khoảng 16,6 triệu người) chưa tham gia BHYT.

18% dân số thuộc nhóm khó phát triển đối tượng

Theo ông Nguyễn Trí Đại - Trưởng ban Thu, Bảo hiểm Xã hội (BHXH) Việt Nam, đến thời điểm hiện tại, nhóm đối tượng tham gia BHYT do người sử dụng lao động và người lao động đóng là khoảng 13 triệu người, tăng 200 nghìn người so năm 2016. Tuy nhiên, số đối tượng tham gia BHYT so với số người thuộc diện phải tham gia chỉ đạt khoảng 25% (mục tiêu tại Nghị quyết số 21-NQ/TW là 50%), tập trung chủ yếu trong doanh nghiệp quy mô nhỏ, doanh nghiệp ngoài quốc doanh….

Số đối tượng thuộc nhóm ngân sách nhà nước đóng và hỗ trợ đóng có xu hướng giảm do tác động từ cơ chế chính sách, như căn cứ phê duyệt kết quả Tổng điều tra hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020 trên phạm vi toàn quốc của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, số hộ gia đình cận nghèo năm 2016 giảm 103.192 hộ, tương đương khoảng 400.000 người. Mặt khác, dự án hỗ trợ phần kinh phí người tham gia BHYT tự đóng hết thời hạn và một số địa phương chưa quyết định được nguồn kinh phí hỗ trợ này.

Hết quý I/2017, nhóm đối tượng học sinh, sinh viên (HSSV) tham gia BHYT giảm còn khoảng là 12,4 triệu người (năm 2016 có khoảng 12,7 triệu HSSV tham gia BHYT), còn khoảng 2 triệu HSSV chưa tham gia. Nguyên nhân được chỉ ra là do các cơ sở giáo dục không có biện pháp ràng buộc HSSV tham gia BHYT, lại chưa có chế tài xử lý nên tỷ lệ HSSV tham gia BHYT chưa đồng đều, chưa đạt yêu cầu theo quy định bắt buộc của Luật BHYT; đặc biệt, đối tượng sinh viên từ năm thứ 2 trở đi tham gia BHYT giảm rõ rệt.

Ông Đại cho biết, người thuộc hộ gia đình nông, lâm, ngư, diêm nghiệp có mức sống trung bình thuộc đối tượng tham gia BHYT từ ngày 1/1/2012 và được ngân sách nhà nước hỗ trợ 30% mức đóng BHYT. Tuy nhiên, đến nay, cả nước mới có 3 tỉnh bố trí được ngân sách địa phương hỗ trợ thêm để mua thẻ BHYT, do đó số lượng người tham gia rất nhỏ.

Nhóm đối tượng tham gia BHYT theo hộ gia đình trong khu vực phi chính thức là thách thức lớn nhất trên lộ trình BHYT toàn dân. Tính đến tháng 5/2017, có khoảng trên 12 triệu người tham gia BHYT, đạt tỷ lệ khoảng 40% số thuộc diện phải tham gia. Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của người dân đối với chính sách BHYT còn hạn chế; chỉ khi đau ốm thì mới nghĩ đến việc tham gia BHYT, dẫn đến tình trạng “lựa chọn ngược”. Bên cạnh đó điều kiện kinh tế của bộ phận không nhỏ các gia đình còn khó khăn…

Tăng tính hấp dẫn của chính sách BHYT

Để mở rộng bao phủ BHYT, thời gian qua, BHXH Việt Nam đã triển khai đồng bộ các biện pháp như: Ban hành văn bản hướng dẫn về thu BHYT, hướng dẫn thanh toán chi phí khám, chữa bệnh; phối hợp chính quyền địa phương tổ chức thực hiện công tác tuyên truyền, vận động người dân hiểu chính sách và tham gia BHYT. Đồng thời, BHXH tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cơ sở dữ liệu, cải cách thủ tục hành chính; tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra về đóng BHXH, BHYT nhằm nâng cao tính tuân thủ pháp luật…; phối hợp bộ, ngành tổ chức kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện chính sách BHYT tại các địa phương, kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ những khó khăn, bất cập để hoàn thiện chính sách BHYT…

Ngoài ra, Thông tư số 02/2017/TT-BYT của Bộ Y tế mới được ban hành có tác động nhất định đến tâm lý người dân trong việc tham gia BHYT, có thể coi là một “chế tài mềm” để thúc đẩy người tham gia. Theo đó, kể từ ngày 1/6/2017, các cơ sở y tế công lập chính thức áp dụng giá viện phí mới đối với nhóm đối tượng không có thẻ BHYT và một số dịch vụ khám, chữa bệnh không thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ BHYT. Cụ thể, có 1.916 dịch vụ được điều chỉnh tăng giá với mức điều chỉnh tăng chủ yếu ở khoảng số 20 - 30%, một số ít có mức tăng gấp đôi so với mức giá hiện hành.

Về vấn đề này, ông Lê Văn Phúc -Phó Trưởng ban phụ trách Ban Thực hiện chính sách BHYT (BHXH Việt Nam) cho rằng, để hướng tới BHYT toàn dân, cần phải tăng được tính hấp dẫn của chính sách BHYT đối với người tham gia. Hiện nay, chính sách BHYT đã bao phủ đến 82% dân số, chỉ còn khoảng 18% dân số chưa tham gia BHYT. Số còn lại có nhiều lý do chưa tham gia: do điều kiện kinh tế, do chưa thấy hết được lợi ích của việc tham gia BHYT và do chất lượng khám chữa bệnh BHYT có nơi có lúc chưa hấp dẫn.

Vì vậy, theo ông Phúc, các bệnh viện phải nâng cao hơn nữa chất lượng khám chữa bệnh BHYT, cải cách thủ tục hành chính và minh bạch hơn trong chi phí. Tức là, quy định về quyền lợi người bệnh được hưởng như thế nào về BHYT thì khi khám chữa bệnh họ phải được hưởng đúng những quyền lợi đó; không phải là quy định được hưởng 10 nhưng đến viện lại chỉ được hưởng 6, 7.

Mai Lâm