Các dự án kém hiệu quả, gây thất thoát, lãng phí là một trong những nguyên nhân khiến nợ công tăng cao (Trong ảnh: Nhà máy xơ sợi Đình Vũ - Hải Phòng).
Một trong các nội dung quan trọng của dự thảo được bàn thảo nhiều là việc phân công trách nhiệm quản lý nợ công.
Bức tranh nợ công đang được “ghép” rời rạc
Nhiều đại biểu Quốc hội khi cho ý kiến về dự thảo đều thống nhất nguyên tắc cần có một cơ quan đầu mối tổng hợp giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về nợ công nhằm khắc phục những bất cập hiện nay, do phân tán đầu mối. Tuy nhiên, cũng có một số ý kiến đại biểu cho rằng, nếu thay đổi mô hình hiện nay sẽ gây xáo trộn bộ máy nên đề nghị giữ nguyên mô hình hiện tại.
Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) tán thành việc kế thừa quy định hiện hành, theo đó giao Bộ Tài chính giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về nợ công, chủ trì đàm phán ký kết các hiệp định thỏa thuận vay cụ thể; Bộ Kế hoạch và Đầu tư thống nhất quản lý vốn vay ODA; còn Ngân hàng Nhà nước chủ trì đàm phán, ký kết các hiệp định vay ODA với các tổ chức tài chính quốc tế là phù hợp, đảm bảo hiệu quả và thời gian qua các cơ quan này vẫn làm tốt nhiệm vụ được giao. Đây cũng là ý kiến của đại biểu Bạch Hương Thủy (Hòa Bình), Giàng Thị Bình (Lào Cai).
Tuy nhiên, nhiều đại biểu không đồng tình phương án này và đã chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý nợ công, vốn vay nước ngoài lâu nay. Đại biểu Hoàng Văn Cường (Hà Nội) cho rằng, việc giữ nguyên quy định về đầu mối quản lý nợ công phân chia tách rời thành 3 cơ quan sẽ không gắn giữa trách nhiệm đi vay, sử dụng vốn với trách nhiệm và khả năng trả nợ. Điều này không chỉ gây nguy hại là vượt trần nợ công mà nguy hại hơn là thời hạn và tiến độ trả nợ gốc và lãi không phân bổ đều theo thời gian, không phù hợp với thu, chi ngân sách, thặng dư xuất, nhập khẩu và khả năng trả nợ của nền kinh tế, tạo ra áp lực trả nợ dồn vào từng thời điểm nặng như giai đoạn hiện nay.
Đại biểu Hoàng Quang Hàm (Phú Thọ) cũng cho rằng, để 3 cơ quan quản lý như hiện nay sẽ đỡ xáo trộn bộ máy và có thể phân định trách nhiệm rõ hơn, quy định việc phối hợp rõ hơn để quản lý nợ. Tuy nhiên thực tế là sự phối hợp này chưa bao giờ thông suốt. Bức tranh nợ công phải “lắp ghép” từ nhiều mảnh nên không hoàn chỉnh, không kịp thời và ODA chưa bao giờ kiểm soát được, luôn vượt dự toán, đẩy bội chi, nợ công lên cao ngoài dự kiến; chưa gắn được trách nhiệm vay, phân bổ với trách nhiệm cân đối nguồn để trả nợ, trách nhiệm khi xảy ra thất thoát, lãng phí. “Không thể chối cãi là một đầu mối sẽ tốt hơn, thuận lợi hơn 3 đầu mối vì gắn được trách nhiệm vay, trách nhiệm phân bổ, trách nhiệm sử dụng với trách nhiệm cân đối nguồn và trách nhiệm trong thất thoát, lãng phí”, đại biểu nhấn mạnh.
Tinh giản bộ máy, tăng tính chuyên nghiệp
Cũng theo ý kiến nhiều đại biểu, việc gộp bộ phận quản lý nợ công của nhiều cơ quan về một cơ quan cũng sẽ giảm được biên chế, tăng tính chuyên nghiệp của cán bộ, công chức. Đồng thời làm tăng niềm tin và giảm phiền hà cho người cho vay do chỉ phải làm việc với một đầu mối. Đơn vị sử dụng vốn vay nhất là ODA chỉ phải làm việc với một đầu mối thay vì nhiều đầu mối như hiện nay.
Hơn nữa, khi đưa toàn bộ danh mục nợ công về một đầu mối sẽ nhanh chóng có được bức tranh tổng thể về nợ trong nước, nợ nước ngoài, nợ dài hạn, nợ ngắn hạn, thay vì phải ghép nhiều mảnh như hiện nay. Từ đó, phục vụ tốt hơn cho công tác phân tích nợ, giảm rủi ro của nợ, giảm các đầu mối tài chính trung gian, giảm chi phí vay. Điều này cũng phù hợp với Nghị quyết 07 của Bộ Chính trị là rà soát, sắp xếp lại nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị gắn trách nhiệm quyết định chi, quyết định vay với trách nhiệm quản lý ngân sách và trách nhiệm trả nợ. Đây cũng là quan điểm của đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Hà Tĩnh).
Theo đại biểu, nếu giữ nguyên mô hình quản lý như hiện hành là chưa thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết 07 về chủ trương, giải pháp cơ cấu lại ngân sách nhà nước, quản lý nợ công để đảm bảo nền tài chính quốc gia an toàn, bền vững. Thực tế lâu nay, nhiều cơ quan cùng quản lý nợ công ở các công đoạn khác nhau dẫn đến tình trạng quản lý phân tán, việc phối hợp chưa chặt chẽ nên công tác theo dõi, tổng hợp báo cáo, quyết toán, thống kê; đặc biệt là xác định trách nhiệm vay, nợ vay, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn vay, bố trí đối ứng khó khăn, bất cập.
Từ những bất cập thời gian qua, đại biểu Nguyễn Văn Tuyết (Bà Rịa - Vũng Tàu) cho rằng, việc quy định nhiều cơ quan cùng quản lý nợ công như hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu về cải cách hành chính và sẽ không khắc phục được hạn chế đang diễn ra trên thực tế. “Thông lệ quốc tế là theo mô hình tập trung. Một số đại biểu nói rằng, không có một mô hình duy nhất cho tất cả các nước, nhưng chúng ta nên tổng kết lại để xem quá trình quản lý trong thời gian qua đã hiệu quả chưa? Nếu nó hiệu quả thì tại sao việc quản lý nợ công của chúng ta còn nhiều bất cập như vừa qua?”, đại biểu nêu câu hỏi.
Theo thông lệ quốc tế, nhiều nước trên thế giới đã và đang thực hiện quy định rõ một đầu mối quản lý tập trung thống nhất nguồn nợ công. Theo đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ, dự thảo luật nên được điều chỉnh theo hướng thực hiện mô hình này, trường hợp cần thiết, có thể điều chỉnh các luật liên quan cho phù hợp.
H.Y
