Theo Bộ Tài chính, thực hiện thu ngân sách nhà nước (NSNN) 9 tháng đạt 1.327,3 nghìn tỷ đồng, bằng 94% dự toán, trong đó thu nội địa đạt 88,9% dự toán, thu dầu thô vượt 113% dự toán, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 108,8% dự toán.
Đánh giá cả năm thu NSNN ước đạt khoảng 1.614,1 nghìn tỷ đồng, vượt khoảng 202,4 nghìn tỷ đồng (+14,3%) so dự toán; tỷ lệ huy động NSNN đạt khoảng 17,2% GDP, từ thuế, phí đạt khoảng 13,9% GDP. Trong đó, thu nội địa vượt 9,8% (115,6 nghìn tỷ đồng), thu từ dầu thô vượt 141,1% (39,8 nghìn tỷ đồng), thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu vượt 23,6% (47 nghìn tỷ đồng) so dự toán. Thu ngân sách trung ương ước vượt 70 - 80 nghìn tỷ đồng; thu ngân sách địa phương ước vượt 120 - 130 nghìn tỷ đồng.
Có thể nói, mức tăng thu NSNN trong 9 tháng qua là khá ấn tượng trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế đang trên đà khởi sắc. GDP 9 tháng năm 2022 tăng 8,83% so với cùng kỳ năm trước, là mức tăng cao nhất của 9 tháng trong 12 năm qua. Kinh tế tăng trưởng nhờ doanh nghiệp phục hồi và phát triển, từ đó có đóng góp vào nguồn thu ngân sách.
 |
| Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Văn Chung |
Trong dự toán tăng thu vừa được Bộ Tài chính dự kiến, số thu nội địa vượt gần 10%, tương đương với con số là hơn 115 nghìn tỷ đồng. Đây chính là minh chứng doanh nghiệp phục hồi, thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh (chiếm 52% dự toán tổng số thu nội địa) 9 tháng năm 2022 ước đạt 83% dự toán, tăng 13,3% so cùng kỳ (cụ thể: thu từ khu vực doanh nghiệp nhà nước đạt 83,3% dự toán, tăng 14,1%; thu từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 77,7% dự toán, tăng 5,9%; thu từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đạt 87,2% dự toán, tăng 18,9%). Về số thu tại các địa phương cũng trên đà khởi sắc, ước tính có 61/63 địa phương thực hiện thu nội địa 9 tháng đạt trên 75% dự toán.
Ngoài ra, một trong những nguyên nhân thu NSNN tăng đó là nhờ thu từ dầu thô, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đều tăng so với dự toán. Giá dầu thanh toán bình quân 9 tháng đạt khoảng 107,05 USD/thùng, tăng 47,05 USD/thùng so dự toán, tăng 62,3% (so cùng kỳ năm trước). Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa vượt mốc 500 tỷ USD, ước đạt 558,52 tỷ USD, tăng 15,1%.
Thu NSNN tăng còn có nguyên nhân từ việc Bộ Tài chính đẩy mạnh các giải pháp nhằm tăng thu cho ngân sách, như: thu hồi nợ thuế, đẩy mạnh tăng thu trên nền tảng số, tăng thu từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản, thực hiện cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh hiện đại hóa trong quản lý thu thuế như thực hiện hóa đơn điện tử trên toàn quốc, chuyển đổi số trong toàn ngành Tài chính...
Nhìn lại thời gian qua mới thấy, nhiệm vụ NSNN năm 2021 được triển khai thực hiện trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục bị ảnh hưởng nặng nề do các đợt bùng phát dịch Covid-19, với những biến thể mới có tốc độ lây lan nhanh và nguy hiểm hơn.
Từ cuối tháng 4/2021, đợt dịch Covid-19 tái bùng phát lần thứ 4 với biến thể Delta nguy hiểm, khó kiểm soát hơn và lan nhanh ở nhiều địa phương, xâm nhập sâu vào các trung tâm kinh tế, đô thị lớn, khu công nghiệp, khu chế xuất..., buộc phải áp dụng nhiều biện pháp phòng, chống dịch chưa có tiền lệ, quyết liệt hơn để bảo vệ sức khỏe, tính mạng của nhân dân; do đó, đã tác động nghiêm trọng đến mọi mặt hoạt động của nền kinh tế và đời sống nhân dân.
Quá trình phục hồi và tốc độ tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2022 được dự báo thấp hơn năm 2023. Bên cạnh đó, khả năng thắt chặt dần các chính sách tài khóa, tiền tệ của một số nền kinh tế lớn nhằm kiểm soát lạm phát và an toàn tài chính, biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và các dịch bệnh khác cũng là những rủi ro ảnh hưởng tới sự phục hồi kinh tế thế giới.
| Tăng thu, tiết kiệm chi để kéo giảm bội chi Nhờ phấn đấu tăng thu, đã có nguồn để chi cho các khoản trong dự toán và nhiệm vụ cấp bách phát sinh. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc với số tiền giảm, gia hạn thuế phí, lệ phí lên tới 233 nghìn tỷ đồng. Đây là số tiền lớn nhất trong lịch sử. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, bội chi dự toán NSNN đầu năm 2022 là 372,9 nghìn tỷ đồng (4% GDP); ước thực hiện khoảng 352 nghìn tỷ đồng, bằng 3,75% GDP. Bội chi tăng thêm cho các nhiệm vụ thuộc Chương trình phục hồi và các dự án cần đẩy nhanh tiến độ theo Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội là 38,155 nghìn tỷ đồng (khoảng 0,41% GDP). Tại Nghị quyết số 43/2022/QH15, Quốc hội cho phép điều hành tăng bội chi NSNN năm 2022 khoảng 1,1% GDP (tối đa 102,8 nghìn tỷ đồng), trong đó giảm thuế, phí, lệ phí các loại khoảng 64 nghìn tỷ đồng; phần còn lại tăng chi đầu tư phát triển thuộc chương trình khoảng 38,8 nghìn tỷ đồng. Theo đó, bội chi NSNN năm 2022 ước thực hiện bằng 4,5%GDP, trong phạm vi Quốc hội cho phép. Trong điều hành, Chính phủ đang chỉ đạo phấn đấu tăng thu ngân sách, rà soát tiết kiệm, cắt giảm các nhiệm vụ chi để tiếp tục giảm mức bội chi so với mức báo cáo nêu trên. Đến hết tháng 9, sử dụng nguồn dự phòng ngân sách trung ương chủ yếu là để bổ trợ cho các địa phương chi phòng, chống dịch, hỗ trợ người dân. Số dự phòng còn lại tiếp tục ưu tiên cho các công tác phòng chống thiên tai, dịch bệnh, bão lũ, hỗ trợ người dân và các nhiệm vụ cấp bách khác trong các tháng cuối năm. Đến hết tháng 9/2022 đã sử dụng 3,43 nghìn tỷ đồng dự phòng ngân sách trung ương năm 2022, chủ yếu để hỗ trợ các địa phương chi phòng, chống dịch và hỗ trợ người dân (khoảng 2,76 nghìn tỷ đồng). Số dự phòng còn lại (khoảng 17,07 nghìn tỷ đồng), tiếp tục tập trung ưu tiên cho công tác phòng chống khắc phục hậu quả thiên tai, bão lũ, dịch bệnh, hỗ trợ người dân và các nhiệm vụ cấp bách khác trong những tháng cuối năm. “Trong điều hành, Chính phủ đang chỉ đạo phấn đấu tăng thu ngân sách, rà soát tiết kiệm chi, cắt giảm những nhiệm vụ chi không cần thiết để tiếp tục giảm mức bội chi so với báo cáo” - Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh. Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân cũng đã đánh giá cao ngành Tài chính trong bối cảnh nhiều khó khăn như vậy, nhưng đã đảm bảo được nguồn thu ngân sách, thậm chí dự kiến cả năm sẽ tăng thu ngân sách để có nguồn lực thực hiện chương trình phục hồi phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an sinh xã hội. “Phải khẳng định, đó là nỗ lực rất lớn của cả hệ thống chính trị và của ngành Tài chính. Kết quả đó rất đáng trân trọng, bởi vì có tăng thu mới có được nguồn lực để tiếp tục hỗ trợ miễn, giảm, giãn các loại thuế, phí, lệ phí cho doanh nghiệp, người dân. Cũng như chúng ta có nguồn lực để quyết định cắt giảm các loại thuế liên quan đến xăng dầu, ổn định giá cả và kiểm soát lạm phát. Nhờ đó, Việt Nam là một trong những quốc gia có chỉ số lạm phát ở mức thấp” - đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân nhận định. |
Trong bối cảnh đó, chúng ta dự toán thu NSNN năm 2022 là 1.411,7 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 3,4% so với ước thực hiện năm 2021. Tỷ lệ huy động vào NSNN khoảng 15,1% GDP, trong đó từ thuế, phí khoảng 12,7% GDP.
Mức dự toán nêu trên đã được Quốc hội cân nhắc và bấm nút thông qua. Theo các chuyên gia kinh tế, mức dự toán nêu trên đã được tính toán kỹ trong bối cảnh dịch bệnh kéo dài, khiến doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn do đứt gãy chuỗi cung ứng, thiếu nhân lực, doanh thu sụt giảm mạnh, việc phục hồi và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh cần thời gian và chi phí lớn.
Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Thành Chung (Yên Bái), tình hình thực hiện thu NSNN năm 2022 đạt được nhiều kết quả tích cực, đảm bảo nhiệm vụ chi, mặc dù trong năm 2022 thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế… Đại biểu cho rằng, từ nay đến cuối năm nhiều khoản thu vẫn còn dư địa tăng thêm như: các khoản thu NSNN được gia hạn sẽ thu về ngân sách theo các Nghị quyết của Chính phủ. Do đó, Chính phủ rà soát kỹ lưỡng tất cả nguồn thu để đánh giá chính xác, đúng với tình hình thực hiện để xây dựng dự toán, đảm bảo sát nhất khi xây dựng dự toán NSNN năm 2023.
