Nghị định 153/2026/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới ngày càng diễn biến phức tạp, đòi hỏi cơ chế quản lý đồng bộ, linh hoạt và hiệu quả hơn. Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị định là sửa đổi Điều 3 theo hướng làm rõ phạm vi cụ thể địa bàn hoạt động hải quan tại các khu vực cửa khẩu đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, lối thông quan và tuyến vận chuyển chuyên dụng.

Cán bộ hải quan kiểm tra thực tế hàng hoá thông quan. Ảnh: CTV

Điểm nhấn đáng chú ý là mở rộng, xác định cụ thể địa bàn quản lý, đồng thời khẳng định vai trò chủ trì của cơ quan hải quan trong kiểm soát, điều tra và xử lý vi phạm xuyên suốt từ cửa khẩu đến nội địa.

Theo đó, địa bàn hải quan không chỉ giới hạn tại khu vực cửa khẩu truyền thống mà còn được xác định linh hoạt đối với các địa điểm mới được mở, nâng cấp, khi đáp ứng đủ điều kiện về lực lượng kiểm tra, kiểm soát chuyên ngành và hạ tầng kỹ thuật. Quy định này giúp bịt các “khoảng trống” pháp lý, hạn chế việc lợi dụng các lối mở, tuyến vận chuyển để buôn lậu.

Đáng chú ý, Nghị định cũng mở rộng đáng kể phạm vi địa bàn hoạt động hải quan tại nội địa. Cụ thể, các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, cùng hệ thống kho ngoại quan, kho bảo thuế, địa điểm kiểm tra tập trung, địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS)… đều thuộc diện chịu giám sát, kiểm soát hải quan. Đồng thời, trụ sở, kho bãi, cơ sở sản xuất của doanh nghiệp, kể cả địa điểm kiểm tra sau thông quan, cũng được đưa vào phạm vi quản lý.

Việc bổ sung này thể hiện rõ xu hướng quản lý hải quan hiện đại, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đồng thời kiểm soát toàn chuỗi logistics thay vì chỉ tập trung tại cửa khẩu.

Về cơ chế phối hợp, Nghị định sửa đổi Điều 11 theo hướng nhấn mạnh việc trao đổi, cung cấp thông tin, dữ liệu điện tử giữa các lực lượng. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh.

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định tại Điều 12, khẳng định cơ quan hải quan giữ vai trò chủ trì trong phòng, chống buôn lậu trong địa bàn hoạt động hải quan. Cơ quan hải quan được giao toàn quyền kiểm tra, giám sát, kiểm soát hàng hóa, phương tiện vận tải; đồng thời chủ động áp dụng các biện pháp nghiệp vụ như tuần tra, điều tra, xác minh, phối hợp xử lý vi phạm theo quy định pháp luật.

Không chỉ dừng ở vai trò kiểm soát, cơ quan hải quan còn có trách nhiệm tổ chức lực lượng, phương tiện, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các lực lượng phối hợp và hỗ trợ hoàn thành nhiệm vụ. Quy định này góp phần nâng cao tính thống nhất, tránh chồng chéo trong thực thi nhiệm vụ giữa các lực lượng chức năng./.