Các chuyên gia đều cho rằng cần thuyết phục người dân về tính hợp lý của các khoản chi ngân sách. Ảnh: Đức Minh

Thuế GTGT là loại thuế tiêu dùng phổ biến trên thế giới

Đây là quan điểm của Th.s Nguyễn Hoàng Hiệp nêu ra tại hội thảo “Đánh giá tác động của việc tăng thuế GTGT lên tổng thể nền kinh tế và phúc lợi hộ gia đình” do Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) tổ chức tại Hà Nội sáng 28/6.

Theo nghiên cứu của các tác giả thì thuế GTGT là loại thuế tiêu dùng phổ biến trên thế giới với 166 quốc gia sử dụng. Thuế GTGT là thuế đóng góp lớn nhất cho ngân sách nhà nước của Việt Nam, chiếm 1/3 tổng thu ngân sách nhà nước.

Báo cáo của các tác giả trong nhóm nghiên cứu đã đưa ra dự báo tác động của hai kịch bản hay phương án điều chỉnh thuế GTGT. Cụ thế: Phương án 1 là tăng thuế GTGT lên 1,2 lần, tức là các mặt hàng đang chịu thuế GTGT 5% và 10% sẽ chịu thuế 6% và 12%. Phương án 2 áp dụng mức thuế suất chung 10% cho các mặt hàng, theo đó các mặt hàng đang chịu thuế 5% sẽ chịu thuế 10%.

Kết quả nghiên cứu và khảo sát cho thấy, phương án 1 có tác động mạnh hơn lên hộ gia đình so với phương án 2. Cụ thể phương án 1 làm chi tiêu bình quân của hộ giảm đi 0,89%, còn phương án 2 thì làm chi tiêu hộ giảm đi 0,32%. Tỷ lệ nghèo tăng thêm 0,26 điểm phần trăm nếu như thuế GTGT được tăng theo phương án 1; tăng thêm 0,22 điểm phần trăm nếu như thuế GTGT được tăng theo phương án 2. Số lượng người nghèo tăng lên theo hai phương án tương ứng vào khoảng là 240 nghìn và 202 nghìn người.

Theo đánh giá của VEPR, tác động của phương án 1 lớn hơn phương án 2 ở tất cả các nhóm dân số. Tuy nhiên, các hộ gia đình có mức chi tiêu cao thường sẽ chịu tác động lớn hơn ở phương án 1, nhưng chịu tác động nhỏ hơn ở phương án 2 so với các hộ gia đình có mức chi tiêu thấp. Lý do là vì những hộ gia đình có mức chi tiêu cao có tỷ trọng chi tiêu cho hàng hóa phi lương thực lớn và tỷ trọng chi tiêu cho hàng lương thực thiết yếu nhỏ.

Phương án 2 sẽ ảnh hưởng nhiều hơn đến các nhóm nghèo, vì phương án này điều chỉnh tăng GTGT ở các mặt hàng lương thực và thực phẩm thiết yếu. Tuy nhiên, xét về giá trị tuyệt đối thì phương án 2 vẫn có ảnh hưởng ít hơn phương án 1 ở các nhóm nghèo.

Theo VEPR, cần có những cải cách đáng kể trong điều hành và chi tiêu ngân sách của nhà nước. Về dài hạn, vẫn là phải cắt giảm chi tiêu công, tinh giản bộ máy, tăng chi tiêu cho đầu tư sản xuất thay vì dành quá nhiều cho chi thường xuyên như hiện nay.

Nâng cao hiệu quả chi ngân sách

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Đức Thành - Viện trưởng VEPR, nguyên thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng nhận xét: “Tăng thuế GTGT dưới góc độ vĩ mô và vi mô, nhìn chung đều ảnh hưởng đến người dân, hộ gia đình và những mức độ tác động là khác nhau”.

PGS. TS Nguyễn Đức Thành cho rằng, trong dài hạn nâng cao hiệu quả chi ngân sách mới đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thâm hụt ngân sách.

"Nếu chi tiêu khôn ngoan hơn, đầu tư hiệu quả sẽ giúp tăng năng suất nền kinh tế trong dài hạn, có hiệu quả. Còn nếu bất đắc dĩ phải tăng thì cần giải pháp khác nữa là tính tới các nguồn khác như thuế tài sản người giàu, phân tán nguồn thu ra để tránh tập trung vào đối tượng phổ thông, yếu thế” - PGS.TS Nguyễn Đức Thành nêu ý kiến.

PGS.TS Nguyễn Đức Thành cũng khuyến nghị, trước khi tăng thuế, Chính phủ cần phải thuyết phục được người dân về tính hợp lý của các khoản chi tiêu của Chính phủ. Minh bạch và trách nhiệm giải trình trong thu chi ngân sách cần phải được nâng cao hơn và theo kịp với chuẩn mực quốc tế trương khi đưa các đề xuất tăng thuế.

Khánh Huyền