Tình trạng nợ đọng BHXH, BHYT vẫn đang diễn biến phức tạp

Tổng số nợ BHXH, BHYT (kể cả lãi chậm đóng) của 1.261 DN đến thời điểm thanh tra là 1.440,475 tỷ đồng; riêng 68 DN do Thanh tra Chính phủ trực tiếp thanh tra số nợ là gần 360 tỷ đồng...

Nợ bảo hiểm hơn 12.694 tỷ đồng

Theo thống kê, năm 2007, nợ BHXH, BHYT là 1.734 tỷ đồng; năm 2014, nợ đã lên tới 7.200 tỷ đồng (gấp 04 lần). Theo báo cáo được công bố ngày 6/10/2015 của BHXH Việt Nam, tính đến ngày 31/08/2015, tổng số nợ BHXH, BHYT, Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là trên 12.694 tỷ đồng, chiếm 6,78% so với số phải thu, tăng trên 1.132 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2014. Trong đó, nợ BHXH hơn 8.969 tỷ đồng, nợ BHTN là 584,5 tỷ đồng và nợ BHYT trên 3.140 tỷ đồng (trong đó, ngân sách địa phương chưa chuyển chiếm 47% tổng số nợ).

Cả nước hiện vẫn còn 20 địa phương có tỷ lệ nợ cao hơn tỷ lệ chung (6,78%) của ngành, bao gồm: Ninh Thuận, Quảng Ngãi, Hòa Bình, Phú Yên, Bình Thuận, Phú Thọ, Nam Định, Bình Định, Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh, Lai Châu, Quảng Bình, Thái Nguyên, Hậu Giang, Quảng Trị, Nghệ An, Thanh Hóa, Trà Vinh, Thái Bình và Sóc Trăng.

Theo Thứ trưởng, Tổng giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Thị Minh, tình trạng nợ đọng BHXH, BHYT vẫn diễn biến phức tạp. Nhiều DN nợ đọng kéo dài. Nhiều DN đóng bảo hiểm cho người lao động thấp hơn mức lương thực trả. Nhiều DN trốn tránh trách nhiệm tham gia BHXH, BHYT,… Tình trạng này đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước, làm phương hại đến quyền và lợi ích của người lao động.

Bà Nguyễn Thị Minh cho biết: “Cả nước hiện có trên 400 nghìn DN đang hoạt động. Tuy nhiên, số DN có tham gia BHXH, BHYT mà BHXH Việt Nam đang quản lý chỉ có khoảng gần 200 nghìn đơn vị, với số người tham gia BHXH bắt buộc mới chỉ đạt 24,6% lực lượng lao động”.

Giãn lộ trình đóng BHXH

Để khắc phục tình trạng nợ đọng, cơ quan BHXH đã áp dụng biện pháp để thu hồi như hòa giải, khởi kiện ra tòa đối với các đơn vị, tổ chức vi phạm. Tuy nhiên, theo đại diện Ban Pháp chế (BHXH Việt Nam), biện pháp này vẫn chưa hiệu quả, dù thắng kiện, cơ quan BHXH cũng khó đòi được nợ.

Trên thực tế, số DN nợ BHXH do khó khăn thực sự cũng có, nhưng hầu hết là cố tình dây dưa, trốn đóng. Khởi kiện, nhưng đòi được tiền BHXH cho người lao động sau kiện là chuyện khó khăn vô cùng. Nhiều đơn vị nợ BHXH bị khởi kiện sau khi được tòa án hòa giải thành công với lộ trình trả nợ cụ thể, nhưng vẫn không thực hiện đúng cam kết với cơ quan BHXH. Hầu hết, kiện xong rồi, DN vẫn không chịu trả hoặc trả “nhỏ giọt”. Có DN thua kiện nhưng mấy năm sau vẫn chưa trả tiền, kiện đến lần thứ 2 vẫn không trả.

Được biết, hành vi trốn đóng BHXH, BHYT đã được đưa vào dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi và theo kế hoạch sẽ được Quốc hội thông qua vào kỳ họp tháng 10 này. Tuy nhiên, có nhiều ý kiến cho rằng, các hình phạt được quy định trong dự thảo luật này đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm là phạt tiền (không phạt tù), nên yếu tố răn đe chưa cao.

Để có thể nắm bắt, quản lý và yêu cầu chủ sử dụng lao động của hơn 200 nghìn DN còn lại thực hiện nghiêm túc quy định của pháp luật về tham gia BHXH, BHYT cho người lao động; hướng tới mục tiêu có 50% lực lượng lao động tham gia BHXH, 35% lực lượng lao động tham gia BHTN vào năm 2020, BHXH Việt Nam và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã ký kết Quy chế phối hợp công tác giai đoạn 2015- 2020. Tại lễ ký kết, Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc khẳng định: “VCCI sẽ có trách nhiệm chỉ đạo các đơn vị trực thuộc thường xuyên theo dõi việc thực hiện Luật BHXH, Luật BHYT và giải quyết các chế độ, chính sách BHXH, BHYT đảm bảo quyền và lợi ích cho người lao động. Đồng thời, VCCI sẽ tổng hợp các kiến nghị, phản ánh của các DN và người tham gia BHXH, BHYT về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện để kịp thời kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung”.

Theo ông Vũ Tiến Lộc, mới đây Hội đồng Tiền lương quốc gia đã đạt thỏa thuận và thông qua đề xuất mức lương tối thiểu vùng năm 2016, để trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, ở mức tăng chung 12,4% nhằm hài hòa lợi ích giữa DN và người lao động. Với mức tăng này, VCCI đề nghị Chính phủ cũng như cơ quan BHXH cần giãn lộ trình đóng BHXH, nhằm giúp giải quyết khó khăn của nhiều DN khi thực hiện nghĩa vụ, quyền lợi BHXH của người lao động.

Vân Hà