Phán quyết về thuế quan hạn chế quyền lực của Tổng thống Donald Trump nhưng sẽ không chấm dứt sự bất ổn cho các đối tác thương mại. Ảnh TL

Tổng thống Donald Trump đã phản hồi chỉ vài giờ sau phán quyết ngày 20/2, áp thuế 10% mới đối với tất cả hàng nhập khẩu và ra lệnh tiến hành các cuộc điều tra thương mại mới, có thể dẫn đến các khoản thuế bổ sung trong những tháng tới, đồng thời khẳng định rằng các thỏa thuận thương mại và đầu tư đạt được với gần 20 quốc gia - hầu hết đều có mức thuế cao hơn - nên được giữ nguyên.

Chưa đầy 24 giờ sau, ông đã nâng mức thuế suất mới lên 15% - mức tối đa được pháp luật cho phép, có hiệu lực ngay lập tức.

Để áp đặt thuế quan mới, Tổng thống Trump đang sử dụng một công cụ pháp lý gọi là Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Nói một cách khái quát, điều khoản này, chưa từng được sử dụng trước đây để áp thuế quan, cho phép tổng thống áp đặt thuế quan lên tới 15% trong thời gian tối đa 150 ngày để giải quyết các vấn đề do thâm hụt thương mại kéo dài gây ra.

Mức thuế quan toàn cầu 15% mới này có nhiều điểm tương đồng với chế độ thuế quan đã được thiết lập bằng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEPA), và đã bị tòa án bác bỏ vào ngày 20/2. Mức thuế quan mới này được áp dụng rộng rãi, tương tự như mức thuế quan toàn cầu 10% mà ông đã áp dụng vào tháng Tư bằng IEPA.

Trong một số trường hợp, mức thuế toàn cầu 15% mới thậm chí còn thấp hơn mức thuế mà Tổng thống Trump đã áp dụng đối với một số đối tác thương mại lớn thông qua IEEPA. Ví dụ, thuế nhập khẩu từ Trung Quốc năm ngoái của ông đã đạt đỉnh điểm ở mức 145%. Ngay cả sau khi đạt được thỏa thuận với các đối tác thương mại lớn, mức thuế cuối cùng được chấp nhận trong khoảng từ 15% đến 20%.

Quyết định của Tòa án Tối cao bác bỏ việc Tổng thống Trump sử dụng quyền khẩn cấp để áp thuế nhập khẩu không phải là bước ngoặt thay đổi cuộc chơi đối với thương mại quốc tế như thoạt nhìn.

Josh Lipsky, chủ tịch bộ phận kinh tế quốc tế tại Hội đồng Đại Tây Dương, cảnh báo còn quá sớm để dự đoán tác động của phán quyết của Tòa án Tối cao đối với khả năng gây ảnh hưởng của Tổng thống Trump, do sự không chắc chắn về các loại thuế quan mới và việc tổng thống sẵn sàng sử dụng nhiều công cụ khác nhau.

Hiện vẫn chưa rõ điều gì sẽ xảy ra với gần 20 thỏa thuận khung hoặc các thỏa thuận thương mại chắc chắn hơn mà chính quyền Mỹ đã đạt được với các quốc gia trong những tháng gần đây, dựa trên các mối đe dọa về thuế quan theo IEEPA.

Thực tế, nhiều quốc gia đang học cách sống chung với thuế quan của Tổng thống Trump, phần lớn trong số đó do người Mỹ gánh chịu, theo một báo cáo của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York được công bố trong tháng này.

Trong bản cập nhật mới nhất của báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới thường kỳ, Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo tăng trưởng toàn cầu ở mức "ổn định" 3,3% vào năm 2026.

Trung Quốc thậm chí còn báo cáo thặng dư thương mại kỷ lục gần 1,2 nghìn tỷ USD vào năm 2025, chủ yếu nhờ xuất khẩu bùng nổ sang các thị trường ngoài Mỹ khi các nhà sản xuất của nước này thích ứng với chính sách của ông Trump.

Vậy liệu Tổng thống Trump có thể sử dụng thêm luật nào khác để áp đặt thuế quan không? Câu trả lời là có.

Tổng thống Trump có thể sử dụng các quyền hạn khác, bao gồm Điều 232, Điều 301 và một điều khoản khác gọi là Điều 122, cho phép áp thuế lên tới 15% trong 150 ngày để giải quyết thâm hụt thương mại.

Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 cho phép các tổng thống áp đặt thuế quan cụ thể theo từng lĩnh vực vì lý do an ninh quốc gia. Trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, Tổng thống Trump đã sử dụng Điều 232 để đánh thuế thép, nhôm, ô tô và gỗ, cũng như mở các cuộc điều tra đối với dược phẩm, chất bán dẫn và các mặt hàng công nghệ cao khác.

Ngày 20/2, Tổng thống Trump tuyên bố ông cũng sẽ sử dụng một phần khác của Đạo luật Thương mại năm 1974 - Điều khoản 301 - để áp đặt thêm thuế quan. Điều khoản này cho phép tổng thống áp đặt các loại thuế quan lâu dài hơn, giống như những loại thuế ông đã áp đặt lên Trung Quốc trong nhiệm kỳ của mình, miễn là chính quyền có thể chỉ ra các hành vi thương mại không công bằng liên quan đến các sản phẩm bị nhắm mục tiêu.

Tuy nhiên, nhược điểm của việc sử dụng Điều 232 hoặc Điều 301 là chúng chỉ có thể dẫn đến việc áp thuế sau khi các cuộc điều tra về các mối đe dọa bị cáo buộc đối với quốc gia được kết luận. Những cuộc điều tra đó thường mất nhiều tháng.