Thanh tra Chính phủ, UNDP tổ chức diễn đàn “DN hướng tới thực hiện hiệu quả quy định pháp luật về PCTN trong DN, tổ chức khu vực ngoài nhà nước”. Anh. : LV

Ngày 12/12, tại Hà Nội, Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc (UNDP) phối hợp với Thanh tra Chính phủ tổ chức diễn đàn “DN hướng tới thực hiện hiệu quả quy định pháp luật về PCTN trong DN, tổ chức khu vực ngoài nhà nước”. Diễn đàn là một trong các hoạt động trọng tâm của dự án vùng của UNDP “Thúc đẩy môi trường kinh doanh công bằng ở ASEAN”, do Chính phủ Anh tài trợ.

Vấn nạn tham nhũng trong khu vực tư khá phổ biến

Phát biểu tại sự kiện, ông Trần Ngọc Liêm - Phó Tổng Thanh tra Chính phủ cho biết, thực tiễn hiện nay, tham nhũng là một vấn nạn và thách thức đối với DN hoạt động kinh doanh ở Việt Nam. Tham nhũng trong khu vực tư đang ngày càng phát triển và có nguy cơ gây ra hệ lụy nghiêm trọng đối với sự ổn định, phát triển kinh tế - xã hội.

Cuộc điều tra trong khuôn khổ sáng kiến “Xây dựng năng lực cho các DN nhỏ và vừa phòng ngừa tham nhũng” cho thấy, khi được hỏi về hình thức đối phó với các hành vi đòi hối lộ có đến 31% DN sẵn sàng đưa hối lộ, 47% DN đưa hối lộ nhưng sẽ thỏa thuận để có một dàn xếp có lợi hơn. Chỉ có 1/3 số DN nghĩ đến việc sử dụng cơ chế chính thức như tìm kiếm sự trợ giúp từ các cơ quan có thẩm quyền hay các hiệp hội DN.

Còn trong DN, các hành vi tham nhũng khá đa dạng như: đòi hoa hồng, gửi giá, lại quả, gợi ý, đòi nhận lợi ích bất chính từ đối tác của mình để mang lợi cho họ và gây thiệt hại cho DN của mình, tạo điều kiện thanh toán thuận lợi để vụ lợi, gian lận trong kê khai tăng chi phí tiêu hao vật tư, gian lận trong thu mua nguyên liệu đầu vào, nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của DN mình vì vụ lợi…

Luật PCTN năm 2018 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh ra khu vực ngoài nhà nước. Theo đó, các quy định về công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động, kiểm soát xung đột lợi ích và chế độ trách nhiệm của người đứng đầu được áp dụng đối với các công ty đại chúng, tổ chức tín dụng và một số tổ chức xã hội. Đồng thời, luật cũng khuyến nghị các DN và các tổ chức kinh tế khác ban hành, thực hiện quy tắc ứng xử, cơ chế kiểm soát nội bộ nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích, ngăn chặn hành vi tham nhũng và xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh, không tham nhũng.

Liêm chính DN sẽ đẩy lùi tham nhũng

Theo TS. Trần Đức Lượng, nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ, trong vấn nạn tham nhũng, DN được nhìn nhận dưới góc độ vừa là nạn nhân, vừa là tác nhân của tình trạng này. Khu vực công và khu vực tư được nhiều chuyên gia nhìn nhận như “bình thông nhau” vì có mối quan hệ tác động qua lại, khu vực tư đôi khi là “sân sau” của hành vi tham nhũng trong khu vực công. Vì vậy, để PCTN hiệu quả, không thể không làm lành mạnh hóa môi trường hoạt động, kinh doanh của khu vực tư. Luật và nghị định đã có hiệu lực nhưng việc thực thi hiện vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Về thực tiễn, hiện nay, ngoại trừ các DN có vốn đầu tư nước ngoài, các công ty đa quốc gia có đại diện Việt Nam vốn đã có bộ quy tắc ứng xử DN và cơ chế kiểm soát nội bộ rất tốt, còn lại nhiều DN trong nước vấn đề này vẫn là một khâu yếu.

Không ít DN, tổ chức khu vực ngoài nhà nước hiện nay còn có những nhận thức chưa đúng đắn về vấn đề này khi “bị” Luật PCTN đưa vào đối tượng điều chỉnh. Họ cho rằng, Nhà nước can thiệp quá sâu vào khu vực tư, coi PCTN là của khu vực công, do vậy họ quan niệm rằng Nhà nước hãy cứ làm tốt PCTN trong khu vực công đi đã rồi hãy tính đến PCTN trong khu vực tư. Thậm chí họ còn lo ngại hiệu ứng ngược, tức nguy cơ chuyển định hướng của các cơ quan PCTN bởi PCTN ở khu vực công đã rất khó khăn, rất động chạm, giờ mở thêm quyền hạn chống tham nhũng sang khu vực tư thì các cơ quan PCTN sẽ ưu tiên PCTN trong khu vực tư hơn…

Theo các chuyên gia, để khắc phục những khó khăn trên, đòi hỏi cần có thời gian với nhiều giải pháp được tiến hành đồng bộ. Bà Catherine Phương - Trợ lý Đại diện Thường trú UNDP Việt Nam nhấn mạnh, việc thực hiện pháp luật đòi hỏi nỗ lực không chỉ từ phía Chính phủ mà còn từ phía DN. DN cần đóng vai trò chủ động và tích cực trong việc thực hiện pháp luật và quy định. Đồng thời, phải đảm bảo thúc đẩy công bằng, bao trùm, liêm chính, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong chính hoạt động kinh doanh của mình.

Còn theo ông Florian Beranek - chuyên gia UNDP về trách nhiệm xã hội và hành vi kinh doanh có trách nhiệm cho rằng, quan trọng hơn cả là thực hiện liêm chính DN. Bởi nếu thực hiện liêm chính DN, thì tham nhũng sẽ không có “cửa” tồn tại trong DN.

Đồng quan điểm này, ông Hoàng Hải Vương - Giám đốc vùng Đông Bắc, Ngân hàng Quốc tế Việt Nam VIB cho rằng, để PCTN hiệu quả trong DN thì phải thực hiện liêm chính DN. Mỗi DN cần xây dựng được cơ chế thu nhập từ cấp nhân viên tới cán bộ cấp cao. Khi xây dựng được cơ chế thu nhập hợp lý thì những người này sẽ không còn nhu cầu tham nhũng hoặc nếu có cơ hội tham nhũng, họ sẽ cân nhắc giữa cái lợi và cái mất của mình mà không thực hiện hành vi tham nhũng.

Bên cạnh đó, trong nội bộ DN, cần xây dựng và áp dụng các biện pháp PCTN mang tính khuyến nghị và bắt buộc; đánh giá sự liêm chính của người lao động; thiết lập và đảm bảo việc vận hành hiệu quả kênh báo cáo tố cáo hành vi sai phạm, tham nhũng, làm cơ sở cho việc tăng cường giám sát thực thi các chính sách liêm chính của DN.../.

Thảo Miên