Việc điều chỉnh giá xăng dầu sẽ khuyến khích sử dụng năng lượng, tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả.

Phóng viên Thời báo Tài chính Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Trần Quang Chiểu, Uỷ viên Thường trực Uỷ ban Tài chính ngân sách của Quốc hội về nội dung này.

PV: Thưa ông, thay mặt Chính phủ, Bộ Tài chính đang dự thảo tờ trình nghị quyết của UBTVQH về biểu thuế BVMT, trong đó có nội dung điều chỉnh tăng mức thuế đối với mặt hàng xăng từ 3.000 đồng/lít lên mức trần 4.000 đồng/lít. Ông đánh giá thế nào về đề xuất này?

Đại biểu Trần Quang Chiểu: Năm 2010, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế BVMT, có hiệu lực từ 1/1/2012. Luật Thuế BVMT quy định Biểu khung thuế đối với từng hàng hóa thuộc đối tượng chịu thuế và giao UBTVQH căn cứ vào Biểu khung thuế tại luật để quy định mức thuế cụ thể đối với từng loại hàng hóa chịu thuế, đảm bảo phù hợp với chính sách kinh tế - xã hội từng thời kỳ.

Đại biểu Trần Quang Chiểu

Tại Phiên họp lần thứ 14 năm 2017, UBTVQH đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế BVMT do Chính phủ trình. Các ý kiến đề nghị Chính phủ cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một cách toàn diện Luật Thuế BVMT cho phù hợp với quan điểm “Môi trường là vấn đề toàn cầu”, đặc biệt ở nước ta càng nóng bỏng sau thời kỳ trước kia “Thu hút đầu tư bằng mọi giá”, “Tăng trưởng bằng mọi giá” như trước đây và giai đoạn bây giờ là “Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng”, “Tăng trưởng kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường”, “Tăng trưởng kinh tế phải bền vững”. Do vậy khi chưa sửa đổi toàn diện Luật Thuế BVMT, có ý kiến đề nghị cân nhắc tăng thuế BVMT trong khung biểu thuế mà luật cho phép; và trong thông báo kết luận phiên họp của UBTVQH cũng nêu rõ trong trường hợp cần thiết, Chính phủ trình UBTVQH xem xét, quyết định điều chỉnh mức thuế BVMT trong khung quy định.

Do đó, nếu Chính phủ trình với UBTVQH về việc điều chỉnh mức thuế trong phạm vi khung do luật quy định là thực hiện theo thông báo kết luận của UBTVQH tại phiên họp thứ 14. Đề xuất tại dự thảo nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia trong điều kiện hội nhập sâu khi thực hiện cắt giảm dần thuế nhập khẩu theo các cam kết quốc tế. Chúng ta đã và đang tham gia 12 FTA (hiệp định thương mại tự do) mà theo đó, mức thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng, dầu và nhiều mặt hàng sẽ giảm về 0%.

PV: Ngoài việc điều chỉnh thuế phù hợp với điều kiện hội nhập, xin ông cho biết những lý do nào khác khiến chúng ta phải sửa đổi biểu thuế BVMT?

Đại biểu Trần Quang Chiểu: Bên cạnh lý do thích ứng với xu thế hội nhập, việc điều chỉnh thuế cũng là để giá xăng dầu Việt Nam về mức phù hợp, giảm sức nóng của nạn buôn lậu xăng dầu qua biên giới, hạn chế việc sử dụng những hàng hoá có tác động xấu đến môi trường và động viên hợp lý đóng góp của xã hội vào ngân sách nhà nước (NSNN) để thực hiện các nhiệm vụ chi cho phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có chi cho BVMT.

Hiện nay, theo tính toán của Bộ Tài chính, giá bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam cơ bản ở mức thấp so với các nước có chung đường biên giới, cũng như trong ASEAN và châu Á. Trong số 167 quốc gia, vùng lãnh thổ thì giá xăng dầu của Việt Nam thấp hơn 122 quốc gia, vùng lãnh thổ. Do vậy nếu chúng ta để giá quá thấp là chưa phù hợp với thị trường liên thông khu vực và thế giới, nên dẫn đến buôn lậu xăng dầu sang các nước khác. Do đó phải xem xét tương quan về giá để đảm bảo không hao tổn nguồn lực, ảnh hưởng đến lợi ích của quốc gia, trong đó có lợi ích của Nhà nước và người dân.

Hơn nữa, xăng dầu là sản phẩm có chứa nhiều chất gây ô nhiễm môi trường, có hại cho sức khoẻ con người và hậu quả có thể kéo dài đến các thế hệ tương lai. Vì vậy điều chỉnh thuế góp phần nâng cao trách nhiệm và nhận thức của xã hội đối với môi trường, khuyến khích sản xuất, tiêu dùng hàng hóa thân thiện với môi trường, qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế bền vững, khuyến khích phát triển kinh tế đi liền giảm ô nhiễm môi trường.

PV: Một số ý kiến lo ngại về tác động của việc điều chỉnh thuế sẽ ảnh hưởng đến đời sống của người dân và sức cạnh tranh của doanh nghiệp (DN). Theo ông, mức độ ảnh hưởng có đáng lo ngại?

Đại biểu Trần Quang Chiểu: Việc tăng mức thuế BVMT đối với các hàng hóa có thể tác động đến giá bán. Tuy nhiên, việc điều chỉnh tăng thuế BVMT đối với xăng dầu theo tôi không làm giá bán lẻ xăng dầu trong nước cao hơn giá bán lẻ xăng dầu khu vực và thế giới.

Điều quan trọng hơn, như tôi đã nói, là việc điều chỉnh sẽ khuyến khích sử dụng năng lượng, tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả; góp phần khuyến khích sản xuất, tiêu dùng hàng hóa thân thiện với môi trường như xăng E5, túi ni lông thân thiện với môi trường… Từ đó, sẽ giảm phát thải ô nhiễm môi trường, góp phần vào thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về BVMT.

Đây cũng là động lực để các DN tìm giải pháp công nghệ để sử dụng công nghệ sạch, thân thiện với môi trường, giảm sự phụ thuộc vào sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Đối với những DN ở lĩnh vực buộc phải sử dụng xăng dầu nên tìm cách tối ưu hóa sản xuất để sử dụng tiết kiệm nhiên liệu, sử dụng xăng sinh học để được hưởng ưu đãi về thuế.

Thực tế tại Việt Nam những năm vừa qua, tăng trưởng kinh tế cao đã đi kèm theo mức độ gây ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng, do nền kinh tế phát triển chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên mà chưa dựa vào phát triển ứng dụng công nghệ cao.

Theo tính toán, tổn thất do ô nhiễm môi trường lên tới 5,5% GDP. Vì vậy, giảm ô nhiễm môi trường cũng góp phần làm tăng hiệu quả nền kinh tế. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc sử dụng công cụ thuế môi trường, một công cụ dựa vào thị trường để thay đổi ưu tiên của người tiêu dùng là một phương thức hiệu quả, nhằm kích thích đầu tư theo hướng tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.

PV: Chúng ta đã và đang thực hiện rất nhiều cam kết hội nhập, nhiều dòng thuế bị cắt giảm. Điều này cũng ảnh hưởng đáng kể đến nguồn thu ngân sách cũng như các chỉ tiêu của kế hoạch tài chính trung hạn. Ông có đề xuất những giải pháp gì để đảm bảo cân đối nguồn thu, từ đó đảm bảo nguồn lực cho phát triển?

Đại biểu Trần Quang Chiểu: Trước yêu cầu của việc tham gia WTO, tham gia 12 FTA, thuế nhập khẩu đã giảm rất sâu và nhanh. Các khoản thu từ dầu thô, tài nguyên cũng giảm mạnh thời gian qua, thu từ đất đai thì có giới hạn. Chính sách thu rõ ràng đang bộc lộ nhiều bất cập, mất dần tính trung lập, tính cân đối giữa 2 loại thuế gián thu và trực thu, khiến cho tỷ lệ huy động từ thuế, phí, lệ phí vào NSNN giảm sâu, giảm nhanh. Đến nay, tỷ lệ huy động vào NSNN chỉ còn khoảng 20 - 21% GDP so với trước kia có thời kỳ có lúc đạt 25 - 26% GDP.

Do đó, chúng ta cần phải có đánh giá tổng thể, toàn diện các chính sách về thu tài chính, ngân sách, trên cơ sở đó cơ cấu lại chính sách thu đảm bảo quan hệ giữa thuế gián thu và thuế trực thu phù hợp. Cụ thể điều chỉnh theo hướng mở rộng thuế gián thu huy động hợp lý thuế trực thu để khuyến khích, thúc đẩy đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh của DN; chính sách thu đảm bảo tính trung lập của thuế, công bằng về thuế giữa DN lớn với DN vừa và nhỏ, khuyến khích việc thành lập và phát triển DN trong nước, DN vừa và nhỏ, mở rộng cơ sở thuế với các sắc thuế gián thu. Về thuế suất huy động cần sửa đổi theo hướng tiệm cận với khu vực và thế giới.

Các tồn tại trên được tập trung thể hiện ở thuế GTGT, thuế thu nhập DN, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập cá nhân, thuế BVMT, thuế tài nguyên và đặc biệt chính sách thu cần khắc phục càng sớm càng tốt tình trạng phân tán nguồn lực tài chính quốc gia. Thực trạng hiện nay, quy mô nền kinh tế của chúng ta còn nhỏ (GDP trên 5 triệu tỷ đồng), nhưng không phải có một Bộ trưởng Tài chính mà có hàng chục Bộ trưởng Tài chính khác quản lý hàng chục quỹ ngoài NSNN. Rồi tình trạng gian lận thương mại để trốn thuế, lậu thuế, gian lận thuế còn diễn ra phức tạp và tinh vi khi chúng ta thực hiện cơ chế tự khai, tự tính, tự nộp, tự quyết toán, tự chịu trách nhiệm về thuế. Do vậy, đòi hỏi công tác thanh tra, kiểm tra về thuế càng phải được chú trọng để chống thất thu ngân sách. Tôi cho rằng, đây là dư địa để chúng ta tăng thu NSNN và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho nền kinh tế.

PV: Xin cảm ơn ông!

Hoàng Yến (thực hiện)