Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển phát biểu tại phiên họp ngày 20/3. Ảnh: Quochoi.vn

Tại báo cáo thẩm tra dự án Luật Quản lý nợ công (sửa đổi) được trình bày tại phiên họp sáng 20/3, Thường trực Uỷ ban Tài chính ngân sách (UBTCNS) tán thành về sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật hiện hành, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý nợ công trong tình hình mới. UBTCNS đánh giá ban soạn thảo đã có quá trình chuẩn bị công phu từ khâu tổng kết, đánh giá, rà soát pháp luật, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, xây dựng Dự thảo luật, tổ chức lấy ý kiến và tiếp thu ý kiến góp ý của các đối tượng có liên quan, đánh giá tác động của Dự án luật.

Khắc phục tình trạng quản lý nợ công chồng chéo

Về cơ bản, nội dung của Dự thảo luật đã thể hiện tương đối bao quát các vấn đề liên quan đến QLNC, luật hóa nhiều nội dung hiện đang được quy định tại các văn bản dưới luật, các quy định về cơ bản phù hợp thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, đối chiếu với yêu cầu đặt ra, với tính chất là đạo luật điều chỉnh nội dung phức tạp, liên quan trực tiếp đến việc huy động, quản lý sử dụng các nguồn lực, đến an ninh tài chính quốc gia, Thường trực UBTCNS cho rằng, một số vấn đề cần được tiếp tục rà soát, hoàn chỉnh.

Trong đó, UBTCNS nhấn mạnh yêu cầu thống nhất trong quản lý vay nợ. Theo dự thảo, tại Chương III quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các đối tượng cho vay lại, cơ quan thẩm định, cơ quan cấp bảo lãnh,... Thường trực UBTCNS cho rằng, dự thảo luật quy định những nội dung công việc các cơ quan này thực hiện mà chưa thể hiện rõ chế độ trách nhiệm. Để bảo đảm nhiệm vụ, quyền hạn đi đôi với trách nhiệm, nâng cao hiệu quả quản lý, đề nghị bổ sung các quy định liên quan đến trách nhiệm pháp lý của các cơ quan có thẩm quyền quyết định và các đối tượng có liên quan trong toàn bộ quy trình huy động, quản lý, sử dụng nợ công.

Về nhiệm vụ, quyền hạn của một số bộ, ngành, điều 19 dự thảo luật quy định theo hướng Bộ Tài chính là cơ quan giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về nợ công và Điều 20 giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài.

Về vấn đề này, Thường trực UBTCNS đề nghị sửa đổi theo hướng giao Bộ Tài chính là cơ quan đầu mối thực hiện chức năng quản lý nợ công, đại diện đàm phán, ký kết các hiệp ước vay nợ và quản lý tập trung các nguồn lực nợ công vì một loạt các lý do.

Thứ nhất, việc quản lý tập trung thống nhất này là nhằm thể chế hóa yêu cầu đặt ra trong Nghị quyết 07/NQ-TW, theo đó phải sớm khắc phục tình trạng “quản lý đầu tư công, nợ công còn chồng chéo, chưa gắn trách nhiệm cân đối ngân sách, vay và trả nợ với phân bổ, sử dụng vốn”.

Thứ hai, thực tiễn cho thấy việc thực hiện theo quy định luật hiện hành đã dẫn đến công tác quản lý nợ công trong đó có huy động, quản lý vốn vay còn phân tán, thiếu tập trung, việc phối hợp chưa chặt chẽ nên công tác theo dõi, tổng hợp báo cáo, xác định trách nhiệm,... còn khó khăn, bất cập.

Thứ ba, đây là thông lệ tốt được nhiều nước trên thế giới đã và đang thực hiện là quy định rõ một đầu mối quản lý tập trung, thống nhất nguồn lực nợ công.

Đồng thời, Thường trực UBTCNS đề nghị bổ sung quy định về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan theo hướng cụ thể, chặt chẽ, hiệu quả, xác định rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, quy định rõ quy trình phối hợp trong công tác quản lý nợ công. Bộ Kế hoạch và Đầu tư với trách nhiệm là cơ quan chủ trì xây dựng kế hoạch đầu tư công sẽ cân đối, đề xuất nhu cầu vốn đầu tư; Bộ Tài chính chủ động xây dựng kế hoạch huy động vốn, lựa chọn hình thức vay, nguồn vốn vay, đối tác vay, đàm phán vay nợ,... gắn với việc bảo đảm khả năng trả nợ của NSNN và chỉ số an toàn về nợ công.

Thống nhất quản lý là thông lệ quốc tế

Ủng hộ quan điểm này, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển phân tích, mặc dù tờ trình của Chính phủ đề nghị giữ nguyên mô hình quản lý với lý do để tránh xáo trộn, tuy nhiên hiện nay ODA là do Bộ Kế hoạch và Đầu tư quản lý, nợ các định chế tài chính thì liên quan đến Ngân hàng Nhà nước, như vậy chưa thể là thống nhất quản lý. “Vay ODA, vay Ngân hàng Thế giới... phải thống nhất về quản lý. Không thể ai cũng vay được, một nhà có mấy người vay, nhưng một người trả nợ... nên mới nợ búa xua”, Phó Chủ tịch Quốc hội nói.

Phân tích thêm về vấn đề này, Chủ nhiệm Uỷ ban Tài chính ngân sách Nguyễn Đức Hải cho biết, cơ quan thẩm tra thường “phải xâu cả 3 đầu mối khi thẩm định về ngân sách”. Khi lập dự toán, quyết toán về ODA, nợ công rất vênh nhau, Bộ Tài chính không thể nắm được hết. Hầu như Bộ Tài chính chỉ quản lý về chi thường xuyên ở trung ương và địa phương, còn quản lý kế hoạch, đầu tư là do Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Không đồng tình với quan điểm cho rằng phải phân chia đầu mối để “kiểm soát quyền lực”, Chủ nhiệm UBTCNS cho rằng kiểm soát quyền lực gồm 3 nhánh, lập pháp, hành pháp, tư pháp, chứ không phải trong nội bộ Chính phủ.

“Nguyên tắc quản lý hành chính là mỗi người chỉ làm một việc, không phải một việc chia ra nhiều người rồi nói đó là kiểm soát lẫn nhau. Tài chính phải làm tài chính, kế hoạch làm kế hoạch. Ngân hàng quản lý tiền tệ, nước nào cũng vậy. Thông lệ quốc tế là giao một đầu mối thống nhất”, Chủ nhiệm Nguyễn Đức Hải khẳng định và cho biết thêm, đây cũng là khuyến nghị của Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới đối với chính sách quản lý nợ công của Việt Nam.

Chuyển vay theo dự án sang vay thành một khoản thống nhất

Để thống nhất quản lý nguồn lực quốc gia, nâng cao hiệu quả sử dụng nợ công, Chủ nhiệm UBTCNS kiến nghị nên chuyển hướng dần từ hình thức vay theo dự án sang vay tổng thể, thành một khoản thống nhất để đưa vào cân đối ngân sách như các nguồn khác, không phân biệt nguồn trái phiếu hay ODA... , xây dựng một kế hoạch đầu tư duy nhất theo Luật Đầu tư công. Như vậy sẽ khắc phục được tình trạng nguồn lực bị tản mạn, quản lý bị chồng chéo.

Kết luận vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nêu rõ Luật Quản lý nợ công (sửa đổi) là dự án luật có vai trò hết sức quan trọng, tương tự Luật Ngân sách Nhà nước hay Luật Đầu tư công, để tập trung giải quyết vấn đề nợ công, nợ xấu của nền kinh tế. Do đó, UBTVQH yêu cầu Chính phủ tổng kết, đánh giá thực trạng về quản lý nợ công, trong đó có biểu hiện quản lý bị “cắt khúc”, không theo hệ thống.

Nhấn mạnh đi vay phải đặt hiệu quả lên hàng đầu, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý có tình trạng nhiều dự án đầu tư không hiệu quả. Có tình trạng ngân hàng được giao ký kết vay nhưng không rõ hiệu quả thế nào, sử dụng ra sao. Do đó, quan điểm của UBTVQH là thống nhất trong quản lý, hạn chế “cắt khúc”, có quy trình cụ thể ngay từ lúc đi vay. Đồng thời, các chỉ tiêu về kiểm soát, an toàn nợ công, chương trình, kế hoạch vay trả nợ cần được bổ sung, rà soát, đảm bảo chặt chẽ, làm rõ thẩm quyền, tránh những thẩm quyền trung gian, không rõ trách nhiệm./.

H.Y