Cơ quan hải quan thực hiện soi chiếu hàng hóa qua máy soi container kịp thời phát hiện vi phạm tại cảng Green Port Hải Phòng. Ảnh: Phúc Anh

Tại Việt Nam, phương thức quản lý rủi ro đang được ngành Hải quan và nhiều bộ, ngành triển khai áp dụng nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp (DN) chấp hành tốt pháp luật, đồng thời vẫn đảm bảo giám sát chặt chẽ đối với các DN, hàng hóa có mức độ rủi ro cao.

Phương thức quản lý hiện đại

Theo Tổng cục Hải quan, việc áp dụng quản lý rủi ro, phân luồng kiểm tra hàng hóa đối với các lô hàng XNK được thực hiện theo quy định tại khoản 2 Điều 16, Điều 17 Luật Hải quan; Điều 13, Điều 14, Điều 15 Nghị định 08/2015/NĐ-CP ngày 21/1/2015 của Chính phủ. Theo đó, hàng hóa được phân vào luồng xanh sẽ được thông quan ngay; luồng vàng phải kiểm tra chi tiết hồ sơ; luồng đỏ phải kiểm tra thực tế hàng hóa.

Cơ quan hải quan căn cứ vào kết quả tổng hợp, xử lý các kết quả đánh giá tuân thủ pháp luật của người khai hải quan, phân loại mức độ rủi ro theo tiêu chí do Bộ Tài chính ban hành để quyết định việc kiểm tra, giám sát hải quan, kiểm tra sau thông quan, thanh tra hải quan và các biện pháp nghiệp vụ hải quan khác.

Về cơ bản, đây là các quy định phù hợp thông lệ quốc tế và các tiêu chuẩn, khuyến nghị của WCO nhằm đảm bảo việc hội nhập của Việt Nam với nền kinh tế thế giới, đặc biệt là dưới góc độ tạo thuận lợi thương mại toàn cầu. Mặt khác, ngành Hải quan đang triển khai quyết liệt việc thực hiện Nghị quyết 19/NQ-CP để cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo đó, một trong những giải pháp trọng tâm là chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, giảm tỷ lệ kiểm tra đối với hàng hóa XNK để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Đi kèm nhiều biện pháp quản lý chặt chẽ

Đại diện lãnh đạo Cục Quản lý rủi ro, Tổng cục Hải quan cho biết, ngoài việc áp dụng quản lý rủi ro, phân luồng kiểm tra trong quá trình làm thủ tục hải quan, ngành Hải quan đã và đang áp dụng đồng bộ, quyết liệt nhiều giải pháp. Đó là thực hiện soi chiếu trước đối với hàng nhập khẩu. Cụ thể, cơ quan hải quan tổ chức thu thập, phân tích thông tin trước (thông tin bản lược khai hàng hóa điện tử- E-manifest) nhằm kịp thời phát hiện các lô hàng có rủi ro, dấu hiệu vi phạm, buôn lậu để thực hiện soi chiếu trước đối với hàng hóa nhập khẩu.

Mặt khác, cơ quan hải quan đẩy mạnh tự động hóa hoạt động kiểm tra điều kiện đăng ký tờ khai để quyết định chấp nhận hoặc không chấp nhận tờ khai của doanh nghiệp theo quy định. Bên cạnh đó, cơ quan hải quan cũng tiến hành các biện pháp kiểm soát, giám sát hải quan; thu thập, trao đổi thông tin nghiệp vụ từ các cơ quan hải quan, giữa cơ quan hải quan và các cơ quan chức năng trong và ngoài nước, nguồn tin do quần chúng nhân dân cung cấp để phát hiện các DN, lô hàng vi phạm, kịp thời áp dụng biện pháp dừng hàng qua khu vực giám sát để kiểm tra hoặc khám xét đối với các lô hàng có dấu hiệu vi phạm.

Song song với các biện pháp đó, cơ quan hải quan cũng tăng cường công tác kiểm tra sau thông quan. Theo đó, cơ quan hải quan các cấp thường xuyên xây dựng nhiều chương trình, kế hoạch tăng cường kiểm tra sau thông quan đối với các lô hàng luồng xanh. Qua đó, mỗi năm cơ quan hải quan phát hiện truy thu hàng nghìn tỷ đồng tiền thuế cho Nhà nước.

Đối với công tác kiểm tra, soi chiếu sau đối với các tờ khai xuất khẩu luồng xanh đã được thông quan, cơ quan hải quan tiến hành các biện pháp thu thập thông tin nghiệp vụ, đánh giá rủi ro, xác định các lô hàng xuất khẩu có dấu hiệu rủi ro cao để lựa chọn soi chiếu, kiểm tra theo quy định.

Cũng theo lãnh đạo Cục Quản lý rủi ro, cơ quan hải quan cũng sẽ triển khai đồng bộ, quyết liệt nhiều biện pháp để nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý, kịp thời phát hiện, xử lý các cá nhân, tổ chức vi phạm.

Phúc Hải