Việc chính thức bãi bỏ thuế khoán và áp dụng cơ chế tự khai, tự nộp thuế từ ngày 1/1/2026 đã đánh dấu bước ngoặt cải cách toàn diện đối với khối hộ kinh doanh. Đây cũng chính là “lực đẩy” tất yếu để xóa bỏ tư duy “sổ tay, sổ chợ”, giúp khu vực hộ kinh doanh chủ động nâng cao năng lực quản trị nội bộ và củng cố nội lực vững chắc trong kỷ nguyên số.
Đáng chú ý, ngưỡng doanh thu hộ kinh doanh không phải nộp thuế đã được nâng từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng, rồi 1 tỷ đồng. Khi vượt ngưỡng doanh thu 1 tỷ đồng, hộ kinh doanh mới phải nộp thuế. Cũng với quy định này, hộ kinh doanh được lựa chọn phương pháp tự kê khai, tự nộp thuế qua các nền tảng thuế điện tử.
 |
| Khi mọi giao dịch đều được số hóa sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng doanh thu “ngoài sổ sách”. Ảnh: Đức Thanh |
Tuy nhiên, trong thực tiễn hoạt động, bên cạnh những hộ kinh doanh tuân thủ tốt quy định của pháp luật trong kinh doanh, thì vẫn còn một bộ phận hộ kinh doanh có hành vi che giấu doanh thu thông qua các hình thức như yêu cầu người mua thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản tiền mua hàng vào nhiều tài khoản khác nhau. Việc làm này của hộ kinh doanh nhằm che giấu doanh thu để né nghĩa vụ thuế.
Đề cập thực tế này, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam chỉ ra rào cản lớn nhất hiện nằm ở tâm lý e ngại kê khai thuế và thói quen giấu doanh thu. Nhiều người vẫn cho rằng có thể che giấu được số thu thực tế, trong khi dữ liệu giao dịch hiện nay đều để lại dấu vết và có thể bị cơ quan quản lý đối chiếu. Những trường hợp gian lận có hệ thống vì thế tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn.
| Thời gian tới, ngành Thuế sẽ tiếp tục phối hợp với ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và các nền tảng số để hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu, đồng thời tăng cường tuyên truyền để người dân, hộ kinh doanh hiểu rõ hơn về xu hướng quản lý mới. Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế |
Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế, Bộ Tài chính cho biết, cơ quan thuế hiện nay không còn quản lý theo cách thủ công như trước, mà đang chuyển mạnh sang quản lý bằng dữ liệu, đồng thời cũng không giám sát mọi giao dịch cá nhân một cách máy móc.
Từ năm 2021 đến nay, dữ liệu hóa đơn điện tử đã hình thành kho dữ liệu lớn ghi nhận gần như toàn bộ giao dịch của nền kinh tế. Cùng với đó là dữ liệu lịch sử tuân thủ thuế của người nộp thuế và hệ thống kết nối thông tin với ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán.
Đặc biệt, ngành Thuế đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu, chỉ tập trung vào các trường hợp có rủi ro thực sự. Lãnh đạo Cục Thuế khẳng định, tinh thần xuyên suốt của ngành Thuế là thúc đẩy chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
Mục tiêu quan trọng nữa là hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, nhất là hộ kinh doanh, từng bước tham gia môi trường kinh doanh hiện đại, minh bạch hơn. Ngành Thuế mong muốn, khuyến khích, hỗ trợ hộ kinh doanh đi vào trật tự kinh doanh trong một nền kinh doanh văn minh và hiện đại. Đây sẽ là hành trang đầu tiên để hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp trong tương lai.
Ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế) cho biết, qua công tác quản lý và thực tế thực hiện kiểm tra, cơ quan thuế đã nhận diện được những hình thức, hành vi mà các doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện có tiềm ẩn dấu hiệu rủi ro về dòng tiền đối với công tác quản lý thuế. Cụ thể, cơ quan thuế phát hiện có hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phát sinh doanh thu, dòng tiền lớn thông qua hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, nhưng không thực hiện đăng ký, kê khai nộp thuế.
Bên cạnh đó, có hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thực hiện đăng ký thuế, nhưng phân chia doanh thu vào các tài khoản của cá nhân khác không phải tài khoản đăng ký kinh doanh với cơ quan thuế, nhằm mục đích che giấu dòng tiền, làm giảm nghĩa vụ kê khai nộp thuế.
Để giải quyết triệt để được vấn đề hộ kinh doanh che giấu doanh thu, bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng, điều quan trọng nhất là phải tạo được niềm tin để người kinh doanh yên tâm kê khai, tránh tâm lý sợ bị truy thu thuế hay xử lý thiếu hợp lý.
Nâng cấp hệ thống công nghệ phục vụ người dân, doanh nghiệpHệ thống công nghệ của ngành Thuế thời gian qua liên tục được nâng cấp theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, tự động hóa quy trình và hỗ trợ người nộp thuế thực hiện kê khai, nộp thuế nhanh chóng, thuận tiện hơn. Các hệ thống hiện đã được tích hợp từ khâu kê khai, nộp thuế đến xử lý nghiệp vụ, giúp người dân và doanh nghiệp giảm thời gian thực hiện thủ tục. |
Nếu được tuyên truyền, giải thích đầy đủ và vận động đúng cách, nhiều người nộp thuế sẽ sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thuế. Thực tế cho thấy, quá trình minh bạch hóa hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt ở nhóm hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống. Với các cửa hàng đã sử dụng phần mềm quản lý, máy tính tiền hay giải pháp công nghệ như Misa, Sapo, việc xuất hóa đơn điện tử diễn ra khá thuận lợi. Ngược lại, nhiều quán ăn, hộ kinh doanh nhỏ vẫn quen giao dịch bằng tiền mặt, chưa có thói quen xuất hóa đơn kịp thời, nên phát sinh nhiều vướng mắc.
“Hiện nay, áp lực từ chính thị trường đang buộc các hộ kinh doanh phải thay đổi. Doanh nghiệp mua hàng nhưng không có hóa đơn sẽ gặp khó trong hạch toán chi phí đầu vào, từ đó ảnh hưởng đến hợp tác làm ăn. Nộp thuế là nghĩa vụ của mỗi cá nhân. Còn nếu tìm cách giấu thuế, thì đó là lựa chọn rất rủi ro, bởi với công nghệ quản lý hiện nay, vi phạm sớm muộn cũng bị phát hiện” - bà Cúc nhấn mạnh.
Ông Lưu Nguyên Trí - Phó Trưởng Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa (Cục Thuế) cho biết, thời gian qua, ngành Thuế đã phối hợp với các tổ chức cung cấp giải pháp, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp công nghệ để hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số, đưa các giải pháp như hóa đơn điện tử, chữ ký số và các công cụ quản lý vào hoạt động thực tế.
Theo ông Lưu Nguyên Trí, ngành Thuế đang hướng tới mô hình quản lý mà các giao dịch được kết nối tự động, giảm tối đa sự can thiệp trực tiếp của cán bộ thuế trong quá trình xử lý thủ tục. Việc tự động hóa không chỉ giúp tăng tính minh bạch trong quản lý, mà còn góp phần giảm áp lực tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp và hạn chế phát sinh các vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục thuế.
Chị Thu Hằng - hộ kinh doanh quần áo tại Hà Nội chia sẻ, qua công tác tuyên truyền, hỗ trợ của cơ quan thuế, chị đã sử dụng hệ thống công nghệ thông tin phục vụ công tác bán hàng, kê khai, nộp thuế. Chị cũng tỏ ra bất bình với những hộ kinh doanh có hành vi yêu cầu khách mua hàng phải thanh toán bằng tiền mặt (mặc dù quy định này không bị pháp luật ngăn cấm) hoặc chia nhỏ doanh thu sang các tài khoản khác để che giấu doanh thu nhằm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.
Chị Hằng cho rằng, hành vi này tạo sự không công bằng trong kinh doanh giữa các đối tượng kinh doanh. Do đó, chị đề nghị cơ quan quản lý cần có giải pháp mạnh hơn, nâng mức xử phạt vi phạm hành chính đủ sức răn đe, nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng.
