“Lỗi” từ các khâu tiền dự án …

Báo cáo KTNN đã chỉ ra một số dự án lập quy hoạch không phù hợp thực tế dẫn đến phải điều chỉnh. Cùng với đó, công tác khảo sát, lập và phê duyệt dự án đầu tư không tuân thủ quy định, không hợp lý dẫn đến phải điều chỉnh quy mô, tăng tổng mức đầu tư, thẩm định, phê duyệt điều chỉnh dự án không kịp thời.

Cũng có trường hợp phê duyệt dự án đầu tư khi chưa xác định rõ nguồn vốn và khả năng cân đối vốn; phê duyệt dự án không thuộc danh mục kế hoạch đầu tư giai đoạn 2013-2015, lập chi phí dự phòng trong tổng mức đầu tư chưa có đầy đủ cơ sở hoặc chưa hợp lý.

Cụ thể, theo danh sách được KTNN “điểm danh”, có nhiều dự án đội vốn “khủng” cả về con số tương đối lẫn tuyệt đối. Chẳng hạn như: Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn thị xã Uông Bí - TP. Hạ Long điều chỉnh 2 lần, từ 1.318 tỷ đồng lên 2.838,8 tỷ đồng (tăng hơn 1.520 tỷ đồng); Dự án nâng cấp Quốc lộ 10 đoạn Ninh Phúc - cầu Điền Hộ tỉnh Ninh Bình điều chỉnh 2 lần, từ 825,7 tỷ đồng lên 1.680,8 tỷ đồng (tăng hơn gấp đôi); Dự án thoát nước nhằm cải tạo môi trường Hà Nội - Dự án II điều chỉnh 3 lần, từ 5.063,7 tỷ đồng lên 9.693,8 tỷ đồng (tăng hơn 4.000 tỷ đồng); Dự án trung tâm hành chính TP. Đà Nẵng điều chỉnh từ 880 tỷ đồng lên 2.131,3 tỷ đồng (tăng hơn 1.250 tỷ đồng);…

Quy hoạch Trung tâm hành chính TP. Đà Nằng lập không phù hợp với nhu cầu sử dụng theo công năng dự án, nên diện tích sử dụng phải điều chỉnh 4 lần, tăng 41,4% . Ảnh: Infonet

Bên cạnh đó, công tác khảo sát, thiết kế tại hầu hết dự án được kiểm toán còn nhiều hạn chế dẫn đến quá trình thi công phải điều chỉnh; bản vẽ thiết kế kỹ thuật không thể hiện đầy đủ chi tiết, thiếu kích thước; địa chất thực tế thi công sai khác với hồ sơ địa chất giai đoạn thiết kế kỹ thuật. Hồ sơ khảo sát, thiết kế cũng chưa tuân thủ đầy đủ khung tiêu chuẩn của dự án; hầu hết dự toán của các dự án được kiểm toán đều tính sai khối lượng, định mức, đơn giá.

Trong đó một số dự án sai sót lớn và “lạ” như: “Áp dụng định mức “cọc cát” cho công tác thi công “giếng cát”, áp dụng định mức công tác “cốt thép cọc khoan nhồi sử dụng mối nối que hàn, máy hàn” cho công tác “cốt thép cọc khoan nhồi sử dụng mối nối cóc””.

KTNN cũng chỉ ra còn nhiều tồn tại ngay cả trong hồ sơ mời thầu. Theo đó, hồ sơ mời thầu nhiều dự án còn chưa đầy đủ, chi tiết. Ngoài ra, chỉ định thầu, ký hợp đồng trực tiếp không đúng quy định; hợp đồng không đầy đủ nội dung, không phù hợp quy định, điều khoản về chế tài xử lý vi phạm không chặt chẽ, giá trị hợp đồng còn sai sót; điều chỉnh mức tạm giữ bảo hành công trình không phù hợp với mức quy định. Các chủ đầu tư chưa thực hiện mua bảo hiểm công trình cho dự án; còn xảy ra hành vi chuyển nhượng thầu, sử dụng thầu phụ khi chưa được sự đồng ý của chủ đầu tư.

… đến trong và sau dự án

Báo cáo của KTNN nêu rõ, một số dự án thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng chậm so với tiến độ chung của dự án; chưa lập phương án tổng thể và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt còn sai sót. Một số trường hợp bồi thường, hỗ trợ tái định cư không đúng quy định; tiến độ thực hiện đầu tư tại hầu hết các dự án đều chậm so với kế hoạch ban đầu, nhưng không phân tích rõ nguyên nhân để xử lý trách nhiệm của các bên liên quan, trong đó một số dự án chậm trên 3 năm.

Chẳng hạn như: Dự án xây dựng nhà máy xi măng Sông Thao chậm 4 năm; Dự án nâng cấp Quốc lộ 10 đoạn Ninh Phúc - cầu Điền Hộ tỉnh Ninh Bình 4 năm; Dự án xây dựng đường cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây 3 năm; Dự án thoát nước nhằm cải tạo môi trường Hà nội - Dự án II 5 năm; Dự án Trung tâm hành chính tỉnh Lâm Đồng 3 năm; Dự án Hồ Tả Trạch 6 năm; Tiểu dự án nâng cấp đô thị TP. Hồ Chí Minh: Dự án thành phần 2 chậm 5 năm, Dự án thành phần 3 chậm 6 năm, Dự án thành phần 4 chậm 7 năm.

Cũng theo KTNN, báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư của một số dự án sơ sài; tỷ lệ dự án được kiểm tra, giám sát, lập báo cáo giám sát thấp. Mặt khác, một số đơn vị không thực hiện chế độ báo cáo giám sát đầu tư; chất lượng thi công một số hạng mục của một số dự án không đảm bảo, có hiện tượng xuống cấp, hư hỏng. Đặc biệt, một số công trình đường giao thông vừa hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng đã xuất hiện tình trạng hằn lún vệt bánh xe.

Chưa dừng ở đó, KTNN còn cho hay, công tác nghiệm thu, thanh toán tại các dự án còn nhiều sai sót, trong đó một số dự án có sai khối lượng, định mức, đơn giá lớn…

Duy Thái